نسخه آزمایشی

نقد وهابیت از درون ۱۳۹۲/۱/۳





علی اصغر رضوانی





دیباچه




علی اصغر رضوانی





دیباچه

تاریخ اندیشه اسلامی همراه فراز و فرودها و آکنده از تحول و دگرگونی‌‌ها و تنوع برداشت‌‌ها و نظریه‌‌‌هاست. در این تاریخ پرتحول، فرقه‌‌ها و مذاهب گوناگون و با انگیزه‌‌ها و مبانی مختلفی ظهور نموده و برخی از آنان پس از چندی به فراموشی سپرده شده‌‌اند و برخی نیز با سیر تحول همچنان در جوامع اسلامی نقش‌آفرینند، اما در این میان، فرقه وهابیت را سیر و سرّ دیگری است؛ زیرا این فرقه با آنکه از اندیشه استواری در میان صاحب‌نظران اسلامی برخوردار نیست، اما بر آن است تا اندیشه‌‌های نااستوار و متحجرانه خویش را به سایر مسلمانان تحمیل نموده و خود را تنها میدان‌دار اندیشه و تفکر اسلامی بقبولاند.

از این‌رو، شناخت راز و رمزها و سیر تحول و اندیشه‌‌های این فرقه کاری است بایستة تحقیق که استاد ارجمند جناب آقای علی‌اصغر رضوانی با تلاش پیگیر و درخور تقدیر به




--------------------------------------------------------------------------------
۱۴

--------------------------------------------------------------------------------


زوایای پیدا و پنهان این تفکر پرداخته و با بهره‌ِ‌مندی از منابع تحقیقاتی فراوان به واکاوی اندیشه‌‌ها و نگرش‌‌های این فرقه پرداخته است.

ضمن تقدیر و تشکر از زحمات ایشان، امید است این سلسله تحقیقات موجب آشنایی بیشتر با این فرقه انحرافی گردیده و با بهره‌گیری از دیدگاه‌های اندیشمندان و صاحب‌نظران در چاپ‌های بعدی بر ارتقای کیفی این مجموعه افزوده شود.

انه ولی التوفیق

مرکز تحقیقات حج

گروه کلام و معارف




--------------------------------------------------------------------------------
۱۶

--------------------------------------------------------------------------------


در عربستان و منطقه مدتی است از علمای اهل سنت افرادی پیدا شده‌اند که با تندروی‌های سلفی‌ها و وهابیان مخالفت کرده و در برابر افکار ناصواب آنها ایستاده‌اند. آنان در کتاب‌ها و سخنان خود به شبهات وهابیان پاسخ داده و آنها را به اعتدال و میانه‌روی دعوت می‌نمایند. ما در این کتاب دیدگاه‌های دو تن از آنان را بررسی می‌کنیم.






--------------------------------------------------------------------------------
۱۹

--------------------------------------------------------------------------------




بخش اول:

محمد علوی مالکی




--------------------------------------------------------------------------------
۲۰

--------------------------------------------------------------------------------





--------------------------------------------------------------------------------
۲۱

--------------------------------------------------------------------------------




شرح حال مالکی

نسب او این‌گونه است: سیدمحمّد حسن فرزند علوی، فرزند عباس، فرزند عبدالعزیز مالکی حسنی ادریسی.

او در مکه مکرمه در خانواده علمی متولد شد که پدر و جدّش محدث و عالم بوده و نیز بسیاری از خاندانش در زمره عالمان بوده‌اند. او بسیاری از کتاب‌های حدیث را از پدرش و از جدش روایت کرده است. محمّد در مکه نشو و نما پیدا کرده و در حلقات درسی که در مسجدالحرام تشکیل می‌شد شرکت می‌کرد و نیز در مدرسه «الفلاح» و مدرسه «تحفیظ القرآن الکریم» دروس خود را فراگرفت.

او به جهت فراگیری علم مسافرت‌هایی را به مصر و مغرب و هند و پاکستان و شهرهای شام داشت و در این سفرها از شخصیت‌های مختلف استفاده کرده و به زیارت مشاهد مشرفه آن دیار رفت.

محمّد قبل از رسیدن به بلوغ به دستور پدرش سید علوی مالکی هر درسی را که نزد او فراگرفته بود تدریس می‌نمود، و اسانید را از محدثان


--------------------------------------------------------------------------------
۲۲

--------------------------------------------------------------------------------


و فقهاء در کشورهای اسلامی فرا می‌گرفت که مجموع آن به دویست شیخ می‌رسد، و قرائت‌های هفت گانه را نزد شیخ قراء در شهر «حمص» شام به نام شیخ عبدالعزیز السود فرا گرفت و از او در این زمینه اجازه گرفت، و لذا تا مدت زمانی او یکی از اعضای گروه داوران مسابقات قرآن کریم در مکه مکرمه به حساب می‌آمد، که به جهت کثرت اشتغالاتش از این کار عذرخواهی نمود. او به طور رسمی به عنوان استاد و مدرس در دانشکده شریعت در مکه مکرمه در سال۱۳۹۰ه‍ . ق انتخاب شد، و پس از سه سال از وفات پدرش علما در خانه او جمع شده و او را مکلف به تدریس در مسجد الحرام به جای پدرش نمودند.

در چنین ایامی بود که مباحثی را در رادیو و تلوزیون عربستان مطرح نمود که بخشی از آن درباره سیره نبوی بود، ولی بعد از مدتی از دانشگاه بیرون آمده و مشغول به تألیف و تبلیغ شد، و در کنفرانس‌های بین‌المللی بسیاری شرکت کرده و مباحثی را مطرح نمود.



مؤلفات مالکی

از او تألیفاتی بر جای مانده از آن جمله عبارت است از:

۱. دراسات حول الموطأ؛

۲. فضل الموطأ و عنایة الامة الاسلامیة به؛

۳. دراسة مقارنة عن روایات موطأ الامام مالک؛

۴. شبهات حول الموطأ و ردّها؛

۵. امام دارالهجرة مالک بن انس؛


--------------------------------------------------------------------------------
۲۳

--------------------------------------------------------------------------------


۶. اسماء الرجال؛

۷. التصوّف؛

۸. علم الأسانید؛

۹. الأثبات؛

۱۰. القواعد الاساسیة فی علم مصطلح الحدیث؛

۱۱. القواعد الاساسیة فی علوم القرآن؛

۱۲. القواعد الاساسیة فی اصول الفقه؛

۱۳. زبدة الإتقان فی علوم القرآن؛

۱۴. العقود اللؤلؤیة فی الأسانید العلویة؛

۱۵. اتحاف ذوی الهمم العلیة برفع اسانید والدی السنیة؛

۱۶. الطالع السعید المنتخب من المسلسلات و الاسانید؛

۱۷. فی رحاب البیت الحرام؛

۱۸. الانسان الکامل؛

۱۹. تاریخ الحوادث النبویة؛

۲۰. مفاهیم یجب ان تصحح؛

۲۱. الزیارة النبویه؛

۲۲. التحذیر من المجازفة بالتکفیر؛

۲۳. هو الله؛

۲۴. منهج السلف فی فهم النصوص.

و دیگر کتاب‌هایی که به صد کتاب می‌رسد، و برخی از آنها به طبع رسیده و بقیه مخطوط می‌باشد.


--------------------------------------------------------------------------------
۲۴

--------------------------------------------------------------------------------




مشایخ مالکی

محمّد بن علوی مالکی مشایخی داشته که از آنان با سند روایات را نقل کرده است که از جمله آن عبارتند از:

۱. سید علوی بن عباس مالکی حسنی (م ۱۳۹۱)؛

۲. شیخ محمّد یحیی بن شیخ امان (م ۱۳۸۷)؛

۳. شیخ محمّد عربی تبانی (م ۱۳۹۰)؛

۴. شیخ حسن بن سعید یمانی (م ۱۳۹۱)؛

۵. شیخ محمّد حافظ تیجانی، استاد حدیث در مصر(م ۱۳۹۸)؛

۶. شیخ حسن بن محمّد مشاط (م ۱۳۹۹)؛

۷. شیخ محمّد نور سیف بن هلال مکی (م ۱۳۰۳)؛

۸. شیخ عبدالله بن سعید للحجی (م ۱۴۱۰)؛

۹. شیخ محمّد یس فادانی (م ۱۴۱۰)؛

۱۰. شیخ فقیه، حسنین بن محمّد مخلوف، مفتی مصر (م۱۴۱۱)؛

۱۱. شیخ محمّد ابراهیم ابوالعیون،شیخ خلوتیه در مصر؛

۱۲. شیخ محدث محمّد زکریا کاندهلوی، شیخ حدیث در هند؛

۱۳. شیخ محدث حبیب الرحمان اعظمی، شیخ حدیث؛

۱۴. شیخ محدث محمّد یوسف بنوری بکراتسی؛

۱۵. شیخ محمّد شفیع، مفتی پاکستان؛

۱۶. شیخ محمّد اسعد عبجی مفتی شافعه در حلب؛

۱۷. سید حسن بن احمد بن عبدالباری اهدل یمانی؛

۱۸. سید مکی بن محمّد بن جعفر کتانی دمشقی؛



--------------------------------------------------------------------------------
۲۵

--------------------------------------------------------------------------------


۱۹. شیخ محدث امین بن محمود خطاب سبکی مصری؛

۲۰. شیخ معمر محمّد بن عبدالله عربی مصری، معروف به عقوری، شاگرد باجوری.



حکم وهابیان به تکفیر مالکی

بعد از آنکه محمّد بن علوی مالکی افکار خود را که بخشی از آنها بر ضد وهابیان بوده در جامعه منتشر کرد هیئت علمای افتای سعودی و وهابی بیانیه‌ای را بر ضدّ او در تاریخ ۱۱/۱۱/۱۴۰۱ه‍ .ق با رقم ۸۶ صادر کردند که در آن تصریح به ضلالت و گمراهی او شده است، و در آن بیانیه این چنین آمده است:

نظر مجلس هیئة کبار العلماء فیما عرضه سماحة الرئیس العام لادارات البحوث العلمیة و الافتاء و الدعوة و الارشاد، ممّا بلغه من انّ لمحمد علوی مالکی نشاطاً کبیراً فی نشر البدع و الخرافات، و الدعوة الی الضلال و الوثنیة، و انّه یؤلّف الکتب و یتصل بالناس، و یقوم بالأسفار من اجل تلک الامور، و اطلع علی کتابه «الذخائر المحمدیة»و کتابه «الصلوات المأثورة» و کتابه «ادعیة و صلوات»...

نظر مجلس هیئت بزرگان علما آن‌گونه که آن را شخص رئیس عام ادارات بحوث علمی و افتا و دعوت و ارشاد عرضه کرده و آن را ابلاغ نموده این است که محمّد علوی مالکی فعالیت‌های گسترده و زیادی را در نشر بدعت‌ها و خرافات و دعوت به گمراهی و بت پرستی داشته است، و اینکه او کتاب‌هایی را تألیف کرده و بین




--------------------------------------------------------------------------------
۲۶

--------------------------------------------------------------------------------


مردم توزیع می‌کند و برای این امر سفرهایی را انجام داده است، و ما به کتاب «الذخائر المحمدیة» و کتاب «الصلوات المأثورة» و کتاب «ادعیة و صلوات» دسترسی پیدا کرده‌ایم...

در آن مجلس فقراتی از کتاب‌های محمّد بن علوی مالکی خوانده شد و در آخر جلسه و در آخر بیانیه آمده است:

نحن انّما نهتم بتعقّب مثل هذه الأخطاء و الخطایا من اجل ان ننبه إلی خطورتها و خطرها من باب نصح المسلمین و ارشادهم و تحذیرهم ممّا یخشی منه علی العقیدة الصحیحة و الایمان الحق. و انّما نکتب لکم به کذلک لتتصرفوا حیاله بما فیه الخیر للإسلام و المسلمین; فکما انّ مصر مستهدفة من اعداء الاسلام بحکم عددها و عدتها و اجماعها من حیث الاصل علی السنة; فانّ السعودیة مستهدفة بنفس القدر ان لم یکن اکثر بحکم موقعها من قلوب المسلمین، و بحکم عقیدتها القائمة علی حمایة جناب التوحید، و علی توجیه الناس الی السنة الصحیحة، و اهتمامها بنشر العقیدة فی کل مکان. فلا اقل من ان ننبّه الی بعض مواطن الخطر لتعلموا علی درئه ما استطعتم، و الظن بکم بل الاعتقاد فیکم سیکون فی محلّه ان شاء الله; فانّ الامر جدّ خطیر کما رأیتم من بعض فقرات الکتاب.

ما به تعقیب مثل این خطاها و گناهان می‌پردازیم تا به خطر و اهمیت آنها از باب نصیحت مسلمین و ارشاد و برحذر داشتن آنها آگاهی دهیم; امری که از آن به جهت عقیده صحیح و ایمان به حق ترسیده می‌شود. و ما این بیانیه را به این جهت صادر کردیم تا




--------------------------------------------------------------------------------
۲۷

--------------------------------------------------------------------------------


آن‌گونه که به صلاح اسلام و مسلمین است با او مقابله کنید؛ زیرا همان‌گونه که مصر مورد تعرض دشمنان اسلام با عِدّه و عُدّه واقع شده و بر نابودی اصل سنت اتفاق پیدا گشته، همچنین سعودیه مورد هدف همین مشکل واقع شده اگر بیشتر از آن نباشد به جهت آنکه موقعیت خاصی در قلوب مسلمانان دارند، و به حکم آنکه عقیده‌اش قائم بر حمایت توحید و توجیه مردم به سنت صحیح و اهتمام به نشر عقیده در هر مکان است. و لااقل بر ماست که برخی از خطرهای او را به مردم تذکر دهیم تا در حدّ امکان جلو کارهای او گرفته شود، و گمان به شما بلکه اعتقاد در حق شما در جای خودش می‌باشد اگر خدا بخواهد؛ چرا که قضیه جداً خطیر است آن‌گونه که شما از برخی فقرات کتاب مشاهده کردید.

مجلس هیئت بزرگان علمای وهابی نزد خود به این نتیجه رسیدند که محمّد بن علوی مالکی داعی سوء بوده و اقدام به نشر گمراهی و بدعت‌ها می‌کند و کتاب‌های او مملو از خرافات و دعوت به شرک و بت‌پرستی است. و لذا به این نتیجه رسیدند تا در مورد اصلاح حال او و توبه از اقوالش بکوشند و او را نصیحت کرده و به قول خودشان حق را برای او نمایان سازند و تشخیص دادند که او را نزد شیخ عبدالله بن محمّد بن حمید، رئیس مجلس اعلی برای حکم و شیخ عبدالعزیز بن عبدالله بن باز، رئیس کلّ ادارات بحوث علمی و افتا و دعوت و ارشاد، و شیخ سلیمان بن عبید، رئیس کلّ شئون حرمین شریفین حاضر کرده تا به قول آنها پاسخگوی سخنان الحادی و صوفیه‌ای شود که از او صادر شده است.




--------------------------------------------------------------------------------
۲۸

--------------------------------------------------------------------------------


این اجتماع در محل «المجلس الأعلی للقضاء»یعنی مجلس اعلای حکم در روز پنج شنبه به تاریخ ۱۷/۱۰/۱۴۰۰ه‍ . ق تشکیل شد و جماعتی نیز در آن شرکت کردند و از محمّد بن مالکی علوی خواسته شد تا از مطالبی که در کتاب‌های او که در مصر چاپ شده و مشایخ او که درباره آنان سؤال کردند پاسخ دهد. و چون اهل مجلس شنیدند که کتاب «الذخائر المحمدیة» و کتاب «الصلوات المأثورة» برای اوست، و خودش نیز بر آن اعتراف دارد با او در مطالبی که در آن دو کتاب آمده به مناقشه پرداختند و به او گفتند که امور شرکی و بدعت‌هایی که به نظر آنها در کتاب «الذخائر المحمدیة» آورده را جمع کرده و کتباً بنویسد که از آنها رجوع کرده است، و سپس در روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون اعلام برائت از آنها نماید، و در غیر این صورت امر او را به حاکمان سعودی حواله دهند تا او را از برنامه‌ها و تدریس‌ها و فعالیت‌های علمی که در مسجدالحرام و رادیو و تلویزیون و روزنامه‌ها دارد منع نماید تا به قول آنها باطلش را در عالم اسلامی منتشر نسازد و سبب فتنه در بین مسلمانان نگردد.

گروه دائمی بحوث علمی و افتای علمای وهابی سعودی آن دو کتابی را که محمّد بن علوی مالکی اعتراف کرده بود که از جانب اوست و خودش آن دو را تألیف و آماده چاپ کرده بین خود قرائت نمودند و آن مواردی را که به گمانشان از امور شرکی و بدعت بود جمع کرده و از سوی رئیس کلّ شئون حرمین شریفین با نامه‌ای به شماره ۲۷۸۸ در تاریخ ۱۲/ ۱۱/۱۴۰۰ه‍ . ق به سوی مالکی فرستادند،ولی او از درخواست




--------------------------------------------------------------------------------
۲۹

--------------------------------------------------------------------------------


آنان و حکمی که در آن مجلس برایش کرده بودند امتناع ورزید و در ضمن نامه‌ای رأی خود را در آن مکتوب کرده و به رئیس کلّ ادارات بحوث علمی و افتا و دعوت و ارشاد همراه با نامه رئیس کلّ شئون حرمین شریفین با رقم ۲۰۵۳/۱۹ در تاریخ ۲۶/۱۲/۱۴۰۰ه‍ .ق فرستاد.

او در آن نامه چنین مرقوم می‌کند: من دوبار در آن اجتماع حاضر شدم و نامه و خطاب شیخ عبدالعزیز و نوشته مشایخ بر من در آن مجالس عرضه شد، ولی من از پیشنهاد آنان امتناع کردم و خواستم تا در آن جلسات آنان را قانع کنم که نپذیرفتند، و لذا در آخر در جواب درخواست آنان تصریح به عدم موافقت با اعلام توبه خود کرده‌ام. بار دیگر در جلسه‌ای که در ماه رجب سال ۱۴۰۱ه‍ .ق در شهر ریاض تشکیل شد در این موضوع از سوی علمای وهابی نظر داده شد و به این نتیجه رسیدند که باید از راه دیگر با او به مقابله بپردازند، و تصمیم بر این گرفته شد که گروه دائمی بحوث علمی و افتا بیانیه‌ای صادر کرده و در آن مواردی را که در کتاب «الذخائر المحمدیة» به نظر آنان شرک و بدعت به حساب می‌آید و به والیان امر از حکام سعودی ابلاغ نمایند، که از جمله اشکالات به نظر آنان در آن کتاب اینها بوده است:

۱. ایشان در کتاب «الذخائر المحمدیة» در صفحه۲۷۵ ابیاتی را نقل کرده که از جمله آنها این دو بیت شعر است:

ولما رأیت الدهر قد حارب الوری جعلت لنفسی نعل سیده حصنا تـحصنت مـنه فی بدیع مثالها بسور منیع نـلت فی ظله الأمنا و چون روزگار را مشاهده کردم که با مردم به جنگ درآمده برای




--------------------------------------------------------------------------------
۳۰

--------------------------------------------------------------------------------


خود نعل سیدش [رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم)] را محافظ خود نمودم.

و من در مثال بی‌نظیرش تحصن نمودم با حصاری محکم تا در سایه آن به امن و امان رسم.

۲. او قصیده بکری را در دو صفحه از کتابش ۱۵۸ ـ ۱۵۹ آورده که در آن انواعی از شرک اکبر ـ به نظر وهابیان ـ است و در آن اعراض از خدای عزوجل شده; زیرا در آن قصیده چنین آمده است:

ما ارسل الرحمن أو یرسل

من رحمة تصعد أو تنزل

فی ملکوت الله أو ملکه

من کلّ ما یختص أو یشتمل

الاّ وطه المصطفی عبده

نبیه مختاره المرسل

واسطة فیها واصل لها

یعلم هذا کل من یعقل

فلذبه من کل ما تشتکی

فهو شفیع دائماً یقبل

و لذبه من کل ما ترتجی

فانّه المرجع و الموئل

و ناده إن أزمة انشبت

اظفارها و استحکم المعضل

یا اکرم الخلق علی ربّه

و خیر من فیهم به یسأل

کم مسنی الکرب و کم مرة

فرجت کرباً بعضه یذهل

فبالذی خصک بین الوری

برتبة عنها العلا تنزل

عجّل باذهاب الذی اشتکی

فان توقفت فمن ذا اسأل

خداوند رحمان نفرستاده و نمی‌فرستد رحمتی را که بالا رود یا فرود آید.

در ملکوت خدا یا مُلک او هر آنچه اختصاصی است یا عمومی.

به جز طه مصطفی بنده او، پیامبرش(صلّی الله علیه وآله وسلّم) که مختار او از بین فرستاده شدگان است.

او واسطه در بین مخلوقات و اصل آن هاست و هر فرد عاقلی این




--------------------------------------------------------------------------------
۳۱

--------------------------------------------------------------------------------


مطلب را درک می‌کند.

پس به او پناه ببر از هر آنچه شکوه می‌نمایی، و او شفیعی است که دائماً شفاعتش مورد قبول می‌باشد.

و به او پناه ببر از هر آنچه امید داری؛ چرا که او محل رجوع و بازگشت است.

و او را صدا کن هرگاه مشکلات بر تو روی آورد و معضلات بر تو محکم شد.

ای کریم‌ترین مخلوقات بر پروردگارش! و بهترین کسی که در بین خلایق از او سؤال می‌شود.

چه گرفتاری‌هایی که بر من عارض شده و چندین بار مشکلات مرا برطرف کردی که برخی از آنها فراموش شده است.

پس قسم به کسی که تو را از بین مخلوقات به مقام و رتبه‌ای اختصاص داده و با آن رتبه از عالم بالا برکات نازل می‌شود.

عجله کن به بردن آنچه که از آن شکوه می‌نمایم، و اگر تو حاجتم را برآورده ننمایی پس از چه کسی درخواست نمایم.

۳. او در صفحه ۲۵ کتابش آورده است: «انّ لیلة مولده(صلّی الله علیه وآله وسلّم) افضل من لیلة القدر»; «همانا شب میلاد پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از شب قدر برتر است».

در حالی که این حرف خطایی آشکار و واضح است; چرا که بدون شک شب قدر برترین شب‌هاست.(۱)

۴. او در صفحات ۴۳ و ۴۴ و ۴۵ قصیده‌ای را از ابن حجر هیتمی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این تعلیقه از گروه علمای وهابی بر کلام مالکی است.


--------------------------------------------------------------------------------
۳۲

--------------------------------------------------------------------------------


نقل کرده که در آن اثبات حیات پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به طور اطلاق است و اینکه آن حضرت وضو گرفته و نماز پنج گانه را می‌خواند و حج به جای آورده و روزه می‌گیرد، و این امور بر او محال نیست و اعمال بر او عرضه می‌گردد. و نیز از هیتمی نقل کرده که او به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) پناه می‌برده و آن را تأیید کرده است در حالی که پناه به غیر خدا نوعی از شرک اکبر است.(۱)

۵. او در صفحه ۵۲ کتابش چنین می‌گوید:

کسی که غرق در محبت انبیا و صالحان شود این حالت او را به اذن در بوسیدن قبور آنان و دست کشیدن به آن قبرها و صورت مالیدن به آنها وا می‌دارد. او اموری از این قبیل را به برخی از صحابه نسبت داده و آنها را قبول کرده و انکار نکرده است، با اینکه این امور از بدعت‌ها و وسایل شرک اکبر است و نسبت آنها به برخی از صحابه باطل می‌باشد.

۶. مالکی در صفحه ۶۰ کتابش می‌گوید:

همانا زیارت قبر شریف پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از کمال حج است و اینکه زیارت او نزد صوفیه واجب می‌باشد، و اینکه هجرت به سوی قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نزد آنان همانند هجرت به سوی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در زمان حیات اوست.

او این مطالب را اقرار کرده و انکار ننموده است.

۷. او کراماتی را برای زائر قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ذکر کرده که تمام آنها خبر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- این تعلیقه از گروه علمای وهابی است.


--------------------------------------------------------------------------------
۳۳

--------------------------------------------------------------------------------


از غیب بوده و نسبتی است بر خدا بدون علم.

۸. او دعوت به پناه بردن بر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و درخواست شفاعت از او هنگام زیارتش کرده و این‌گونه می‌نویسد:

و یتأکّد بتجدید التوبة فی هذا الموقف الشریف و سؤال الله تعالی ان یجعلها لدیه نصوحاً، و الاستشفاء به(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فی قبولها و الاکثار من الاستغفار و التضرّع بتلاوة الآیة المذکورة، و ان یقول بعدها: و قد ظلمت نفسی ظلماً کثیراً، و اتیت بجهلی و غفلتی امراً کبیراً، و قد وفدت علیک زائراً و بک مستجیراً.(۱)

و تأکید می‌شود به تجدید توبه در این جایگاه شریف و درخواست از خداوند متعال که آن را نزد خود نصوح قرار دهد ـ که در آن بازگشت به گناه نباشد ـ و نیز درخواست شفاعت از پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در قبول توبه، و اینکه زیاد استغفار و تضرع کند با تلاوت آن آیه که ذکر شد(۲)، و اینکه بعد از آن بگوید: و به طور حتم من به خودم ظلم زیادی کرده‌ام و با جهل و غفلتم امر بزرگی را اتیان نموده‌ام، و من به جهت زیارت بر تو وارد شده‌ام و تنها به تو پناه آورده‌ام.

آن‌گاه عالمان وهابی در تعلیقه خود بر کلام مالکی می‌نویسند: «و معلوم است که طلب شفاعت و پناه بردن به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعد از وفاتش از انواع شرک اکبر است.»

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- الذخائر المحمدیة، ص ۱۰۰.

۲- مقصود آیه (وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً) است.


--------------------------------------------------------------------------------
۳۴

--------------------------------------------------------------------------------


۹. او در صفحه ۱۰ از کتابش شعری را ذکر کرده که همراه با دعا هنگام زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) خوانده می‌شود که از جمله آن اشعار عبارت است از:

هذا نزیلک اضحی لا ملاذ له الاّ جنابک یا سؤلی و یا املی این است وضعیت من که اکنون بر تو فرود آمده‌ام و پناهی بر من نیست جز جناب تو ‌ای خواسته من و آرزویم.

و از او چنین آمده است:

ضیف ضعیف غریب قد انـاخ بکم

و یستجیر بکم یا سادة العرب

یا مکرم الضیف یا عون الزمان و یا

غوث الفقیر و مرمی القصد و الطلب

میهمانی است ضعیف و غریب که بر شما وارد شده و به شما پناه می‌برد‌ ای بزرگان عرب.

ای اکرام کننده میهمان، و‌ای کمک‌کننده زمان، و‌ای پناه فقیران و هدف قصدها و طلب‌ها.

۱۰. و نیز از برخی از شعرا در ص ۱۰۲ کتابش شعری را این‌گونه نقل کرده است:

اترضی مع الجاه المنیع ضیاعنا

و نحن إلی اعتاب بابک ننسب

افضها علینا نفخة نبویة

تلمّ شتات المسلمین و ترأب

آیا با آن مقام بزرگی که دارای راضی می‌شوی که ما ضایع شویم؟ در حالی که ما به عتبه‌های در خانه تو منسوب می‌باشیم.

تو بر ما از نفخات نبویّه‌ات بریز، تا پراکندگی مسلمین را جمع




--------------------------------------------------------------------------------
۳۵

--------------------------------------------------------------------------------


کرده و آنان را اصلاح نمایی.

آن‌گاه بر علمای وهابی تعلیقه خود بر این اشعار می‌نویسند: «و این ابیات پنج گانه از شرک اکبر است. پناه بر خد».

۱۱. او در صفحه ۵۴ کتابش بیتی را از قصیده همزیه این‌گونه آورده است:

لیته خصنی برؤیة وجه

زال عن کل من رآه العناء

ای کاش یک نظر اختصاصی به من می‌کرد تا از هر آن کس که من او را دیده‌ام زحمتم زایل گردد.

علمای وهابی در تعلیقه این شعر می‌نویسند:

این حرف دروغ و باطل است؛ چرا که در زمان حیات پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) علیه الصلاة و السلام اقوام بسیاری او را دیده‌اند در حالی که از آنان زحمت و کفرشان زایل نشده است.

۱۲. او در صفحه ۱۵۷ درباره کفش پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در این دو بیت غلو کرده و می‌گوید:

علی رأس هذا الکون نعل محمّد

سمت فجمیـع الخلـق تحـت ظـلاله

لدی الطور موسی نـودی اخـلع

و احمد إلی العرش لم یأمر بخلع نعاله

بر سر این عالم نعل محمّد است که بالا رفته پس تمام خلق زیر سایه اویند.

نزد طور، به موسی ندا داده شد که کفش خود را درآورد، ولی احمد(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در کنار عرش الهی مأمور به کندن کفشش نشد.




--------------------------------------------------------------------------------
۳۶

--------------------------------------------------------------------------------


۱۳. او نیز در صفحه ۱۶۶ قصیده‌ای شرک آلود از شیخ عمر باقی خلوتی آورده که در آن آمده است:

یا ملاذ الوری و خیر عیان

و رجاء لکل دان قصی

لک وجهی وجهت یا ابیض

الوجه فوجه الیه وجه الولی

ای پناه عالم و بهترین موجودی که مشاهده شد. و امید هر نزدیک و دور.

رویم به سوی توست ‌ای سفید روی و آن را تنها متوجه تو نموده‌ام، پس تو هم با وجه ولایت بر من نظر نما.

۱۴. او در کتاب «الذخائر المحمدیة»ص ۲۸۴ از ابن قیم در کتاب «جلاء الأفهام» مطلبی را نقل کرده که موهم آن است که راه به سوی خدا و بهشتش منحصر در پیروی اهل بیت است یعنی اهل بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، ولی او در کلام ابن قیم تصرف کرده و درست آن را نقل ننموده است; زیرا ابن قیم در آن کتاب سخن از ابراهیم خلیل و آل او از انبیا به میان آورده و ذکر کرده که خداوند سبحان تمام پیامبران بعد از ابراهیم از ذرّیه او را مبعوث به رسالت کرده و طریق به سوی او را تنها راه آنان قرار داده است که از آن جمله پیامبر ما محمّد(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است.

پس شیخ محمّد علوی مالکی اصل کلام ابن قیم را ترک کرده و در آن تصرف نموده، و تنها چیزی را نقل کرده که تنها به خواننده چنین القا می‌کند که مراد اهل بیت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) هستند. و مخفی نیست که این رأی همان مذهب رافضه دوازده امامی است، که نظرشان بر این است که احادیث وارد از غیر طریق اهل بیت(علیهم السلام) قابل احتجاج نبوده و به آن عمل نمی‌شود، گرچه راوی آن ابوبکر یا عمر و یا عثمان باشند، و این


--------------------------------------------------------------------------------
۳۷

--------------------------------------------------------------------------------


به اشتباه انداختنی است شنیع که مقصود او تحقیق مقصد ناگوار و خطیر است.

و مثل آنچه گفته شد چیزی است که در صفحه چهارم و پنجم از کتاب «الصلوات المأثورة» آورده و از جمله دعایی که در آنجا نقل کرده این است:

و انشلنی من اوحال التوحید و اغرقنی فی عین بحر الوحدة، و قوله: و لا شیءَ إلاّ هو به منوط.

و مرا از باتلاق‌های توحید برهان و در چشمه دریای وحدت غرق نما. و گفته‌اش: هیچ چیز نیست جز آنکه به او وابسته است که مقصودش پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌باشد.

این مطالب را وهابیان در نامه‌ای نوشته و برای نایب رئیس مجلس وزراء همراه با نامه رئیس کل با رقم۱۲۸۰/۲، در تاریخ۲۸/۷/۱۴۰۱ه‍‍ . ق. فرستادند.

و در مجلس هجدهم که درباره او در سال ۱۴۰۱ه‍ . ق در ماه شوال منعقد شد بار دیگر موضوع او را مطرح کردند؛ چرا که خبر دار شده بودند که شرّ او ـ به نظر وهابیان ـ در حال ازدیاد است، و اینکه محمد بن علوی مالکی دائماً بدعت‌ها و گمراهی‌های خود را در داخل و خارج منتشر می‌سازد، و به این نتیجه رسیدند که فسادی که مترتب بر کارهایش می‌شود عظیم است; چرا که مربوط به اصل عقیده توحیدی می‌باشد که خداوند تمام رسولان را برای دعوت مردم به آن فرستاده تا حیات و زندگی خود را بر اساس آن اقامه کنند و کارها و آرای باطل او تنها در


--------------------------------------------------------------------------------
۳۸

--------------------------------------------------------------------------------


امور فرعی اجتهادی نیست تا اختلاف در آن جایز باشد، و اینکه او کوشش می‌کند تا بت‌پرستی و عبادت قبور انبیا و تعلق به غیر خدا ـ به عقیده وهابیان ـ را به این کشورها بازگرداند و در دعوت به توحید طعن زده و مشغول به نشر شرک و خرافات و غلو در قبور است، و این مطالب را در کتاب‌هایش تقریر کرده و به آن در مجالسش دعوت می‌نماید، و به جهت دعوت به آن مسافرت به خارج می‌کند.

ولی دولت سعودی اجازه نداد تا او را زندان کرده یا از مسافرت منع کنند و مقرر ساخت تا عالم بزرگ و معروفی همچون او در مکه و مملکت آزاد باشد.(۱)



تألیفات وهابیان بر ضد مالکی

وهابیان بعد از آنکه کتاب‌های محمّد بن علوی مالکی را مشاهده و قرائت کردند درصدد پاسخ به آنها برآمدند که برخی از آنها عبارت است از:

۱. «الاستغاثة و الردّ علی محمد علوی المالکی»، از محمّد فاتح.

۲. «هذه مفاهیمن» از شیخ صالح آل الشیخ، وزیر اوقاف سعودی.

۳.«حوار مع المالکی فی ردّ منکراته و ضلالاته» از عبدالله بن سلیمان بن منیع، قاضی محکمه تمییز در مکه مکرمه و عضو هیئت کبار علما در عربستان.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱- ر. ک: مقدمه کتاب "حوار مع المالکی از عبدالله بن سلیمان بن منیع"، صص۷ ـ ۲۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۳۹

--------------------------------------------------------------------------------




مهم‌ترین کتاب مالکی در ردّ وهابیان

همان‌گونه که اشاره شد، او کتاب‌های بسیاری بر ضدّ عقاید وهابیان تألیف نموده است که از جمله آنها کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» است. او در آن کتاب به موضوع بر حذر شدن از گزافه‌گویی در تکفیر، مجاز عقلی، واسطه بین خلق و خالق، بدعت، حقیقت توسل، شفاعت، استعانت از ارواح اولیا و دیگر موضوعات پرداخته و در هر موضوعی دیدگاه وهابیان را به طور مفصّل و مستدلّ پاسخ داده است.

تقریظات اهل سنت بر کتاب مالکی

این کتاب به حدّی در جهان اسلام تأثیر گذار بوده که بسیاری از علمای کشورهای اسلامی خصوصاً مصر بر آن مقدمه و تقریظ نوشته‌اند. اینک به ذکر اسامی آنها که با او در این کتاب هم عقیده بودند اشاره می‌کنیم:


--------------------------------------------------------------------------------
۴۰

--------------------------------------------------------------------------------


۱. حسنین محمد مخلوف

او که مفتی سابق کشور مصر، و عضو هیأت بزرگان علمای ازهر، و عضو مرکز رابطة العالم الاسلامی بوده بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» تقریظی نوشته و مطالب آن را صحیح دانسته است.

او در ابتدای آن می‌نویسد:

فقد اشتمل هذا الکتاب العظیم للعلامة المحقق الجلیل، فضیلة الاستاذ السید محمد علوی المالکی، علی مباحث هامة مفیدة و موضوعات جلیلة عدیدة، تنفع المسلمین فی هذه الازمان التی یحتاجون فیها إلی الوقوف علی المعلومات الهامة و الأحکام العامة لخدمة الاسلام و تحقیق العقائد الدینیة...(۱)

این کتاب مهم، برای علامه محقق جلیل، صاحب فضیلت استاد سید محمد علوی مالکی مشتمل بر مباحث مهم و مفید و موضوعات خوب متعددی است که می‌تواند در این زمان به مسلمانانی که به دنبال اطلاع از معلومات مهم و احکام عمومی به جهت خدمت اسلام و تحقیق عقاید دینی هستند را نفع رساند...

بعد از آنکه حسنین محمد مخلوف بر این کتاب تقریظ نوشت و علما از آن آگاه شدند تقریظ او را تأیید کرده و با او موافقت نموده و در نامه‌ای گفتار او را تصدیق کردند که از جمله آنها این افرادند:

الف) دکتر طبیب نجّار، رئیس سابق دانشگاه الأزهر.

ب) فقیه شیخ محمدبن احمد بن حسن خزرجی، وزیر عدل و شؤون

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۱۱، المکتبة العصریة، بیروت، ۱۴۲۹ هـ.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۱

--------------------------------------------------------------------------------


اسلامی و اوقاف مصر.

ج) دکتر ابوالوفاء تفتازانی، وکیل دانشگاه قاهره.

د) شیخ محمد بن عبدالرحمان آل الشیخ ابوبکر بن سالم، مفتی جمهوری اسلامی جزیره‌های قمر.

ه‍) سید علی بن عبدالرحمان هاشمی حسنی، مشاور رئیس دولت امارات متحده عربی.

و) شیخ امام موسی ضیف الله، عضو رابطة العالم الاسلامی.

۲. شیخ محمد خزرجی

او که وزیر عدل و شؤون اسلامی و اوقاف در دولت امارات متحده عربی است در تفریط خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

ففی کتابه وضع الأمور فی مجاریها و حاد عن الشطط فی مرامیها، و جنّبها الإفراط و التفریط و صحّح الأوهام و التخلیط، و بذل النصیحة لإخوانه المسلمین بالأدلة القاطعة و البراهین لیسلکوا مسالک السلف و یقلدوا اهل الفضل من الخلف.(۱)

او در کتابش امور را در مجاری آن قرار داده و در نسبت‌ها از انحراف کناره گزیده و از افراط و تفریط اجتناب کرده و موضوعات خیالی و افکار التقاطی را تصحیح نموده است، و نهایت خیرخواهی خود را برای برادران مسلمان خود با ادله قاطع و برهان‌ها به کار گرفته تا راه سلف را بپیماید و از اهل فضل علمای شایسته امروزه پیروی نمایند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۱۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۲

--------------------------------------------------------------------------------


۳. شیخ محمد طیب نجار

او که رئیس مرکز سنت و سیره و رئیس سابق دانشگاه الازهر و... بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

فهو بحق بیان واضح لبعض المفاهیم التی آمن بها بعض الناس و ظنّوا انّ انکارها باطل من القول و الزور.(۱)

این کتاب به حق بیان واضحی است برای برخی از مفاهیمی که برخی از مردم به آن ایمان آورده و گمان کرده‌اند که انکار آن از گفتارهای باطل می‌باشد.

۴. سید عبدالله کنون حسنی

او که رئیس رابطه علمای مغرب و عضو رابطة العالم الاسلامی در مکه بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

...و العجب العجیب ان یتعرض مؤمن علی زیارة قبر النبی، و قد امرنا بزیارة القبور ـ مطلق القبور ـ لنتّعظ بها و نعتبر، و بزیارة قبور آبائنا و امّهاتنا و قرابتنا صلة للرحم و تعهد لهم بالدعاء الصالح، و قد ورد انّه(صلّی الله علیه وآله وسلّم) استأذن ربّه فی زیارة قبر امه فاذن له، فکیف لانزور قبر اشرف المرسلین الذی هدانا به إلی الصراط المستقیم، و هو امّن الناس علینا و احبهم الینا، بل و احبّ الینا من آبائنا و ابناءنا و من انفسنا التی هی بین جنبینا...(۲)

...امر بسیار تعجب آور اینکه مؤمنی بر زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، صص ۱۶ ـ ۱۷.

۲. همان، ص ۲۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۳

--------------------------------------------------------------------------------


اعتراض کند، در حالی که ما مأمور به زیارت تمام قبرها هستیم تا از آن پند و عبرت بگیریم، و نیز قبرهای پدران و مادران و اقوام خود را به جهت صله رحم زیارت کنیم و با آنان در دعای صالح عهد ببندیم. و وارد شده که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از پروردگارش اذن گرفت تا به زیارت قبر مادرش برود و خداوند به او اذن داد. حال چرا ما به زیارت قبر شریف‌ترین فرستاده شده‌ها نرویم، کسی که خداوند ما را به واسطه او به راه راست هدایت نمود، و او از همه افراد دیگر بر ما بیشتر منّت دارد و از همه بیشتر محبوب ماست، بلکه او را از پدران و فرزندان و حتی از جانمان بیشتر دوست داریم...

۵. دکتر حسینی عبدالمجید هاشم

او که وکیل دانشگاه الأزهر مصر و مدیر مسئول مجمع بحوث اسلامی بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

و انّ هذا الکتاب یوفر علی المسلمین الخلافات التی تمزّق وحدتهم، و ذلک ببیان المنهج السلیم و القول الحق، حتی یجتمع المسلمون علی الخیر و الحق...(۱)

و این کتاب بر مسلمانان اختلافی را که پدید آمده و باعث از هم گسیخته شدن وحدت آنان شده را به خوبی روشن می‌سازد، و آن هم با بیان روش سالم و قول حق، تا مسلمانان بر خیر و حق اجتماع نمایند...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۲۳.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۴

--------------------------------------------------------------------------------


۶. دکتر رؤوف شبلی

او که وکیل دانشگاه الأزهر مصر بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

و کتاب الشیخ محمد علوی (مفاهیم یجب ان تصحح) من الکتب العاقلة المهذّبة التی تردّ کید الذین یحاولون وضع الغبش فی عیون المسلمین باسم الاسلام لدافع انانی و فکرة سیاسیة مریضة عرفها المسلمون فی مشارق الارض و مغاربها، و رفضوها و قصمها الله عند من له ذوق اسلامی یحب الله و رسوله و جماعة المسلمین...(۱)

و کتاب شیخ محمد علوی به نام (مفاهیم یجب ان تصحح) از کتاب‌های معقول و منظم است که خیانت کسانی را که در صدد ایجاد بدبینی در چشم مسلمانان به اسم اسلام‌اند را برطرف می‌سازد، کسانی که انگیزه‌ای جز انانیت نفس و فکر سیاسی مریض ندارند و مسلمانان در شرق و غرب زمین آنان را شناخته و ترک نموده‌اند، و نیز خداوند کمر آنان را نزد کسانی که ذوق اسلامی داشته و خدا و رسولش و جماعت مسلمین را دوست دارند شکسته است...

۷. سید یوسف هاشم رفاعی

او که عضو مجلس امت و وزیر سابق دولت در شؤون مجلس وزرای کویت است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۲۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۵

--------------------------------------------------------------------------------


و لا شک انّ کل طالب حق سوف یسرّ بهذا السفر القیّم، و کل معاند سوف تنهار حجته و تبطل لجاجته بعد ان بیّن السید محمد علوی ما بیّن، و اوضح ما اوضح مستنداً بذلک کلّه إلی کتاب الله و سنة رسوله سیدنا رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ، و إلی اقوال و آثار السلف الصالح من هذه الأمة المحمدیة الکریمة.(۱)

شکی نیست که تمام طالبان حق در آینده به این کتاب باارزش خشنود خواهند شد، و نیز هر معاندی در آینده حجتش از بین رفته و لجاجتش باطل خواهد شد بعد از آنکه سید محمد علوی مطالب خود را بیان کرده و با استناد به کتاب خدا و سنت رسولش سرور ما محمد رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و اقوال و آثار سلف صالح از این امت محمدی کریم حق را واضح نمود.

۸. دکتر عبدالفتاح برکه

او که مدیر مسئول مجمع بحوث اسلامی در قاهره است در تقریظی بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

و فی هذا الکتاب النفیس جهد کبیر من عالم مدقق محقق یعمل به علی جمع کلمة المسلمین، و محو آثار العصبیة عند الاختلاف فی المسائل الفرعیة و الاجتهادیة، خاصة فیما یتعلق بتنابذ بعض طوائف المسلمین فیما بینهم بالکفر او بالشرک...(۲)

و در این کتاب کوشش فراوانی است از عالم اهل دقت و محقق که

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۲۶.

۲. همان، ص ۲۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۶

--------------------------------------------------------------------------------


در صدد اجتماع کلمه مسلمین و محو آثار تعصب هنگام اختلاف در مسایل فرعی و اجتهادی است، علی الخصوص در مسایلی که مربوط به نسبت‌دادن کفر و شرک توسط برخی از طوایف مسلمان به برخی دیگر است...

۹. سید احمد عوض مدنی

او که رئیس مجلس افتاء شرعی و قاضی محکمه علیای سودان است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

انّ الذین یتعرضون الیوم لنصح المسلمین بالامر و النهی، اختلطت علیهم مقاییس التکفیر و التضلیل، فسارعوا إلی تکفیر المسلمین و وصفهم بالشرک المبین، اعتماداً علی انّ من قارف امراً من هذه الامور المذکورة فی الأبواب الثلاثة علی خلاف فهمهم المبنی علی مذهبهم، فقد خرج عن الدین، انّ الاستاذ الکبیر و العالم النحریر السید العلوی خادم العلم و الدین بالحرمین الشریفین قد صحح فی کتابه (مفاهیم یجب ان تصحح) هذه المفاهیم...(۱)

همانا کسانی که امروزه متعرض نصیحت مسلمانان با امر به معروف و نهی از منکرند، مقیاس‌های تکفیر و نسبت به گمراهی نزد آنان اشتباه شده و با سرعت هرچه تمام‌تر در صدد تکفیر مسلمانان و توصیف آنان به شرک آشکارند، و آنان در این اتهام بر این مطلب اعتماد دارند که هرگاه کسی مرتکب یکی از این امور ذکر شده در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، صص۳۶ ـ ۳۷.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۷

--------------------------------------------------------------------------------


این سه باب بر خلاف فهم در مذهبشان گردد از دین خارج شده است. همانا استاد بزرگ و عالم زبردست سید علوی، خادم علم و دین در دو حرم شریف [مسجدالحرام و مسجد النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)] در کتابش به نام (مفاهیم یجب ان تصحح) این مفاهیم را تصحیح نموده است....

۱۰. محمد مالک کاند هلوی

او که از علمای اهل سنت لاهور پاکستان است و شیخ حدیث و رئیس دانشگاه الأشرفیة و رئیس جمعیت علمای اسلام در آن کشور به حساب می‌آید در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

و فی الحقیقة انّ هذا الکتاب یحتوی علی مواضیع مبتکرة و مضامین عالیة، یحتاج الیها العلماء و الطلاب، و فیه من حسن ذوق المؤلف و علوّ فکرته ماتحلّ به المغلقات فی موضوعات کثیرة فی اصول الدین...(۱)

و در حقیقت این کتاب دربر دارنده موضوعات ابتکاری و مضامین عالی است که علما و طلاب به آن احتیاج دارند و مؤلف در آن ذوق نیکو و افکار بلندی به کار برده که با آن مغلقات در موضوعات بسیاری از اصول دین باز می‌گردد...

این تقریظ را تعدادی از علمای اهل سنت پاکستان تصدیق کرده‌اند; از قبیل:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۳۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۸

--------------------------------------------------------------------------------


الف) محمد عبیدالله مفتی، رئیس دانشگاه؛

ب) عبدالرحمان، نایب رئیس دانشگاه؛

ج) حامد میاه بن محمد میاه، امیر جمعیت علمای اسلام پاکستان؛

د) خلیفه شیخ الاسلام حسین احمد مدنی.(۱)

۱۱. دکتر عبدالرزاق اسکندر

او که از علمای اهل سنت و مدیر تعلیم در دانشگاه علوم اسلامی کراچی است در تقریظ بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

اری انّ الوقت قدحان لتجتمع کلمة علماء الحق، و ان یکونوا صفاً واحداً کالبنیان المرصوص إزاء العدو المشترک الذی یهدف بحوله وقوته القضاء علی هذا الدین الحنیف و اهله، و الإساءة بالمقدسات الاسلامیة، و لیسامح بعضهم بعضاً فی الأمور التی فیها مجال لاجتهاد المجتهدین حتی لاتضیع قوتهم فیما بینهم، بل یجب أن تصرف هذه القوة لنشر الدین الحنیف و الدفاع عنه...(۲)

من مشاهده می‌کنم که وقت آن رسیده تا سخن علمای حق جمع شده و صف واحدی را تشکیل دهد همچون بنیان محکم در برابر دشمن مشترک که با قدرت و قوه‌اش نابودی دین حنیف و اهلش را هدف گرفته و در صدد اهانت و اسائه ادب به مقدسات اسلامی است. و لذا علما باید در اموری که مجالی برای اجتهاد مجتهدین است نسبت به یکدیگر تسامح داشته باشند تا قوتشان در بین خود

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۳۹.

۲. همان، ص۴۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۴۹

--------------------------------------------------------------------------------


ضایع نگردد، بلکه واجب است که این قوت به جهت نشر دین حنیف و دفاع از آن صرف گردد...

۱۲. سید محمد عبدالقادر آزاد

او که از علمای اهل سنت پاکستان و رئیس مجلس علمای آن کشور و خطیب مسجد ملکی لاهور است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

...فوجدناه یحتوی علی ما علیه اهل السنة و الجماعة سلفاً و خلفاً، و قد اجاد فیه و افاد بالأدلة القرآنیة و الحدیثیة...(۱)

...من کتاب او را چنین یافتم که نظر قدما و متأخرین اهل سنت و جماعت در آن آمده است. و او در کتابش بسیار خوب بحث کرده و با ادله قرآنی و حدیثی افاده نموده است...

۱۳. دکتر حسن فاتح

او که از علمای اهل سنت سودان و مدیر دانشگاه ام درمان اسلامی آن کشور است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

لقد ابان الکاتب فی مؤلفه فساد مقاییس التکفیر و التضلیل التی ینفثها ادعیاء العلم لیباهوا بتقلیل المسلمین لابکثرتهم، و لیبذروا الفتنة بین صفوفهم متشبثین تارة بمسائل شکلیة، و اخری بمواضیع اختلف حولها العلماء ممّا جعل صوتهم بین الأصوات

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۴۱.



--------------------------------------------------------------------------------
۴۹

--------------------------------------------------------------------------------


نشازاً و فکرهم بین الأفکار غریباً.(۱)

نویسنده در تألیفش فساد مقیاس‌های تکفیر و نسبت به گمراهی را به طور واضح روشن نموده است، امری که مدعیان علم آن را بر زبان جاری ساخته تا به کمی مسلمانان افتخار کنند نه به کثرت آن‌ها، و تا اینکه بذر فتنه را بین صفوف مسلمانان بنشانند. و آنان در این کار خود گاهی به مسایل ظاهری تمسک کرده و گاهی هم به‌موضوعاتی تمسک می‌کنند که علما درباره آن اختلاف نظر دارند، امری که صدای آنان را بین صداها منفور کرده و فکر آنها را بین فکرها غریب نموده است.

۱۴. استاد احمد عبدالغفور عطار

او که از بزرگان حجاز و ادیب آن دیار به حساب می‌آید در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

قرأت کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) فاذا مؤلفه العلامة البحاثة لایکتب ما کتب ابتغاء الجدل مع من یخالفونه فی بعض آرائه اشد المخالفة التی تصل إلی حدّ التکفیر، و انّما کتب مؤلفه ابتغاء تقریر الحق، متخذاً اسلوب الحکمة و العفاف...(۲)

کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) را خواندم و فهمیدم که مؤلف علامه و بحث‌کننده آن هرگز این کتاب را به جهت جدل با مخالفان خود بر سر موضوعاتی که شدیداً با آنها مخالف است ننوشته، امری که به حدّ کفر کشیده می‌شود، بلکه مؤلف کتاب را

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۴۲.

۲. همان ، صص ۴۵ ـ ۴۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۱

--------------------------------------------------------------------------------


به جهت تقریر حق تألیف نموده و اسلوب حکمت و عفت [در کلام] را مراعات کرده است...

۱۵ . شیخ محمد شاذلی نیفر

او که از علمای تونس و مسئول دانشکده شریعت تونس و عضو رابطة العالم الاسلامی مکه مکرمه بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» بر ضد وهابیان کنونی می‌نویسد:

...فهؤلاء الذین ینعقون باسم الإصلاح و التقدمیة لم یکفهم انّهم مسمومون حتّی ارغموا المسلمین علی تلک السموم، اذ ساعدتهم الظروف المعوجة علی الحکم، و رفعوا عقیرتهم بالدعوة لما یسمونه بالإصلاح و التقدمیة، کی یغزوا العالم الاسلامی...(۱)

...این کسانی که به اسم اصلاحات و پیشرفت صدا برآورده‌اند، کفایت نکردند به آنچه را که خود مسموم‌اند تا آنکه مسلمانان را به آن سم‌ها مبتلا کردند؛ زیرا ظرفیت‌های انحرافی در حکومت آنان را مساعدت کرده و صدای خود را به دعوت بلند نمودند در مورد آن چیزی که آن را اصلاح و پیشرفت نامیدند، تا از این طریق عالم اسلامی را فتح نمایند...

۱۶ . شیخ محمد فال بنانی

وی که مدیر رابطة الاسلامی در موریتانی و عضو رابطة العالم الاسلامی مکه مکرمه است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۵۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۲

--------------------------------------------------------------------------------


ان تصحح» می‌نویسد:

و عندی والله اعلم انّه لم یبق للمعاندین فی هذه المسائل بعد النظر فی کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) إلاّ التسلیم لکل ما جاء فیه; إذ انّ ما جاء فیه کاد ان یکون مجمعاً علیه قدیماً و حدیثاً...(۱)

به نظر من ـ خدا می‌داند ـ برای معاندان در این مسایل بعد از نظر در کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) چیزی جز تسلیم باقی نمی‌ماند نسبت به آنچه در آن آمده است; زیرا آنچه در این کتاب آمده نزدیک است که مورد اجماع بین قدما و متأخرین باشد...

۱۷. شیخ محمد عزیز الرحمن حقانی هزاروی

او که خطیب و امام مسجد «الصدیق الأکبر» راولپندی پاکستان است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

وجدنا انّ کل ما فیه هو فی جملة ما علیه جمهور علماء اهل السنة و الجماعة سلفاً و خلفاً، و هو الذی وجدنا علیه مشایخنا من المحدثین و المفسرین و الفقهاء المحققین...(۲)

در آن یافتم که آنچه در این کتاب آمده فی الجمله نظر جمهور اهل سنت و جماعت از قدما و متأخرین است، و آن چیزی است که مشایخ ما از محدثان و مفسران و فقهای محقق بر آن اتفاق نظر دارند...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۵۴.

۲. همان، ص ۵۷.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۳

--------------------------------------------------------------------------------


۱۸. شیخ ابراهیم دسوقی مرعی

او که وزیر سابق اوقاف مصر بوده در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

...انّه لایوجد مانع شرعی او عقلی یمنع التوسل بالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فی حیاته أو بعد مماته، فضلا عن الأدلة التی ساقها فی هذا المقام، و اذا کان المتفق علیه هو التوسل بالأعمال الصالحة فانّه لا مانع إذا من التوسل بالصالحین من هذه الأمة، و مثل التوسل الإستعانة و الاستغاثة و ما شابه ذلک، و المؤمن فی کل ذلک لا یری غیر ربّه.(۱)

...هرگز مانع شرعی یا عقلی وجود ندارد که توسل به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در زمان حیات یا بعد از مرگ او را منع کرد تا چه رسد به ادله‌ای که ایشان در این مقام به ترتیب آورده است. و اگر توسل به اعمال صالح مورد اتفاق است، مانعی از توسل به صالحان از این امت نیست. و مثل توسل است استعانت و استغاثه و امثال آن. و مؤمن در تمام این امور جز پروردگارش را مشاهده نمی‌کند.

۱۹. شیخ حسین محمود معوّض

او که از علمای دانشگاه الازهر مصر است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

فقد تصفحت کتاب العالم الجلیل الحسیب، النسیب،محمد علوی المالکی الحسنی الذی سماه (مفاهیم یجب ان تصحح)،

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح،ص ۶۴ ـ ۶۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۴

--------------------------------------------------------------------------------


فوجدته حافلا بالعلم الغزیر، و الفهم السلیم...(۱)

کتاب عالم جلیل، با حسب و نسب، محمد علوی مالکی حسنی با نام (مفاهیم یجب ان تصحح) را بررسی کردم و آن را مملو از علم سرشار و فهم سالم دیدم...

۲۰. عبدالسلام جبران

او که رئیس علمی مراکش است در تقریظ خود بر کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» می‌نویسد:

...و لمّا عرض هذا الکتاب علی أنظار العلماء العارفین تلقوه بالقبول و الثناء علی مؤلفة...(۲)

...و چون این کتاب به دید علمای عارف رسید آن را تلقی به قبول کرده و بر مؤلف آن درود فرستادند...

جماعت علمای یمن

جماعتی از علمای یمن بعد از مطالعه کتاب «مفاهیم یجب ان تصحح» بر آن تقریظ نوشته و از آن تمجید کرده‌اند، آنان در تقریظ خود آورده‌اند:

فقد اطلع علماء الیمن علی کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) لمؤلفه العلامة الحجة فضیلة السید محمد علوی المالکی، فاقروه و قرروه و قرظوه و وجدوه احسن مؤلف و اجوده فی مواضیعه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۶۶.

۲. همان، ص ۶۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۵

--------------------------------------------------------------------------------


قرّر مؤلفه فیه عقیدة السلف و الخلف...(۱)

علمای یمن از کتاب (مفاهیم یجب ان تصحح) اطلاع پیدا کردند از مؤلف آن علامه، صاحب فضیلت، سید محمد علوی مالکی، و آن را ثابت دانسته و تقریر نمودند و بر او تقریظ زده و آن را بهترین و نیکوترین تألیف در مورد خود دانستند که مؤلف آن در این کتاب عقیده قدما و متأخرین را تقریر کرده است...

این تقریظ را تعدادی از علمای یمن امضا کرده‌اند از قبیل:

۱. مفتی جمهوری یمن سید احمد بن محمد زباره؛

۲. سید ابراهیم بن عمر بن عقیل، مفتی تعز؛

۳. شیخ اسد بن حمزة بن عبدالقادر، رئیس علمای زبید؛

۴. شیخ احمد داود؛

۵. سید عبدالهادی عجیل، رئیس انقاذ اسلامی یمن؛

۶. محمد حزام مقرمی، رئیس مرکز اسلامی تعز؛

۷. شیخ احمد علی وصابی؛

۸. سید محمد بن سلیمان، مفتی زبید؛

۹. شیخ عبدالکریم بن عبدالله؛

۱۰. شیخ حسین بن عبدالله وصابی؛

۱۱. شیخ سید محمد علی بطلح؛

۱۲. محمد علی مکرم؛

۱۳. شیخ محمد علی منصور، مدیر حوزه‌های علمی صنعاء.(۲)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۴۹.

۲. همان.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۶

--------------------------------------------------------------------------------



--------------------------------------------------------------------------------
۵۷

--------------------------------------------------------------------------------




نمونه‌هایی از افکار محمد بن علوی مالکی

اینک به نمونه‌هایی از دیدگاه‌های ایشان در ردّ عقاید وهابیان اشاره می‌کنیم:

۱. مخالفت با وهابیان تکفیری

ایشان در کتاب «التحذیر من المجازفة بالتکفیر» در مخالفت با تکفیر افراطی وهابیان می‌نویسد:

لقد ابتلینا بجماعة تخصصت فی توزیع الکفر و الشرک و اصدار الأحکام بالقاب و اوصاف لا یصحّ و لا یلیق ان تُطلق علی مسلم یشهد ان لا اله الاّ الله و انّ محمّداً رسول الله، کقول بعضهم فیمن یختلف فی الرأی و المذهب معه: محرف... دجّال... مُشعوذ... مبتدع... و فی النهایة: مشرک... و کافر... .

و لقد سمعنا کثیراً من السفهاء الذین ینسبون انفسهم إلی العقیدة یکیلون مثل هذه الألفاظ جُزافاً، و یزید بعض جهلتهم بقوله:




--------------------------------------------------------------------------------
۵۸

--------------------------------------------------------------------------------


داعیة الشرک و الضلال فی هذه الأزمان، و مجدّد ملّة عمرو بن لحّی المدعو بفلان... هکذا نسمع بعض السفهاء یکیل مثل هذا السب و الشتم و بمثل هذه الألفاظ القبیحة الّتی لا تصدر إلاّ عن السوقة الذین لم یجیدوا اسلوب الدعوة و طریقة الأدب فی النقاش...(۱)

ما به کسانی مبتلا شده‌ایم که در توزیع کفر و شرک و صادر کردن احکام با القاب و اوصاف غیر صحیح تخصص دارند، اوصافی که لایق مسلمان شهادت‌دهنده به توحید و نبوّت پیامبر اسلام(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نیست، مثل اینکه برخی از آنان به افرادی که مخالف خود در رأی و مذهب می‌باشند عنوان: تحریف کننده... دجال... شعبده‌باز... بدعت‌گذار... و در آخر مشرک... و کافر را اطلاق می‌کنند...

از بسیاری از سفیهانی که خودشان را به عقیده نسبت می‌دهند شنیده‌ایم که چگونه امثال این‌گونه الفاظ را بی‌ضابطه و به‌طور گسترده، به کار می‌برند. و حتی برخی از آنها پا از این فراتر نهاده و بر مخالف خود عنوان: (دعوت کننده به شرک و گمراهی در این زمان، و تجدید کننده ملّت عمرو بن لحی آقای فلانی...) را به کار می‌برند...

این‌گونه از برخی سفیهان می‌شنویم که به صورت گسترده امثال این دشنام‌ها و فحش‌ها و الفاظ قبیح را به کار می‌برند، الفاظی که تنها از افراد کوچه و بازار صادر می‌شود، کسانی که اسلوب و روش دعوت و طریقه ادب در مناقشه را به خوبی نمی‌دانند...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. التحذیر من المجازفة بالتکفیر، محمّد بن علوی مالکی، صص ۸ـ۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۵۹

--------------------------------------------------------------------------------


۲. مشروعیت زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم)

او در مقدمه کتاب خود به نام «الزیارة النبویة بین الشرعیة والبدعیة» در ردّ نظریة وهابیان در تحریم بار سفر بستن به جهت زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌نویسد:

انّه قد ظهر فی موسم الحجّ هذا العام (۱۴۱۹) کتاب أساء إلی المسلمین و کدّر علیهم صفوهم و هم فی زیارة رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فکان اکبر ایذاء لهم و جرح لشعورهم، و هم حجاج زوار قاصدون وجه الله سبحانه و تعالی; اذ یقول هذا المتعدی: انّ زیارة رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعد موته مفسدة راجحة لا خیر فیها، فأزعجنا هذا الإفتراء و التعدی و سوء الأدب علی مقام رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) لذلک احببت ان اشارک بهذه الرسالة فی الدفاع عن مقام رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و الذبّ عنه، و هو اقل ما یقدمه الحبیب لحبیبه و المؤمن لنبیه، و هو لیس غلواً ممقوتاً...(۱)

در موسم حج امسال، سال ۱۴۱۹ کتابی از سوی وهابیان چاپ شد که در آن به مسلمانان اهانت شده و نیکان را مکدّر نموده است، نیکانی که در حال زیارت رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بوده‌اند. آنان بیشترین آزار و اهانت را به زائرانی داشتند که تنها قصدشان خداوند سبحان و متعال بوده است. نویسنده متجاوز کتاب گفته که زیارت رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعد از مرگش دارای مفسده بوده و در آن خیری نیست. این اهانت و سرکشی و سوء ادب بر مقام رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ما

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الزیارة النبویة، محمد بن علوی مالکی، ص ۲.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۰

--------------------------------------------------------------------------------


را به درد آورده است. و لذا دوست داشتم تا با تألیف این رساله در دفاع از مقام رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) سهیم باشم. و این کمترین کاری است که می‌تواند یک دوست نسبت به محبوبش و مؤمن نسبت به پیامبرش انجام دهد، و این کار غلو ناپسند نیست...

۳. مشروعیت توسل به ارواح اولیا

محمد بن علوی مالکی درباره آیه «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ وَجاهِدُوا فِی سَبِیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» ؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! از [مخالفت فرمان] خدا بپرهیزید! و وسیله‌ای برای تقرب به او بجوئید! و در راه او جهاد کنید، باشد که رستگار شوید!» (مائده: ۳۵)، در ردّ نظر وهابیان که توسل به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بعد از وفاتش را نمی‌پذیرفتند، می‌نویسد:

لفظ (الوسیلة) عام فی الآیة کما تری، فهو شامل للتوسل بالذوات الفاضلة من الأنبیاء و الصالحین فی الحیاة و بعد الممات، و بالإتیان بالاعمال الصالحة علی الوجه المأمور به، و للتوسل بها بعد وقوعها.(۱)

لفظ وسیله در آیه عام است آن‌گونه که می‌بینی، پس این لفظ شامل توسل به نفوس فاضل از انبیا و صالحان، در زمان حیات و بعد از مرگ آن شده، و به انجام اعمال صالح به طوری که به آنها دستور داده شده، و به توسل به آنها بعد از وقوعشان می‌شود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحّح، ص ۴۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۱

--------------------------------------------------------------------------------


او همچنین در توجیه توسل به اولیای الهی می‌گوید:

انّه ممّا لا شک فیه انّ النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) له عند الله قدر علی و مرتبة رفیعة و جاه عظیم، فای مانع شرعی أو عقلی یمنع التوسل به؟ فضلاً عن الأدلة التی تثبته فی الدنیا و الآخرة. و لسنا فی ذلک سائلین غیر الله تعالی و لا داعین الاّ ایاه. فنحن ندعوه بما أحب أیّاً کان; تارة نسأله باعمالنا الصالحة; لانّه یحبّها، و تارة نسأله بمن یحبّه من خلقه...

و سرّ ذلک انّ کلّ ما احبّه الله صحّ التوسل به، و کذا کل من احبّه من نبی او ولی، و هو واضح لدی کل ذی فطرة سلیمة، و لا یمنع منه عقل و لا نقل، بل تظافر العقل و النقل علی جوازه، و المسؤول فی ذلک کلّه الله وحده لا شریک له، لا النبی و لا الولی و لا الحی و لا المیت... و اذا جاز السؤال بالأعمال فبالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اولی لانّه افضل المخلوقات...(۱)

... شکی نیست که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نزد خداوند منزلت بلند و مرتبه بالا و مقام بزرگی دارد، و چه مانع شرعی یا عقلی از توسل به او جلوگیری می‌کند؟ تا چه رسد به ادله‌ای که توسل به او را در دنیا و آخرت اثبات می‌نماید. و ما در این عمل از غیر خدا سؤال نکرده و به جز او را نخوانده‌ایم. و ما خدا را به آنچه دوست دارد می‌خوانیم، هر چه باشد؛ گاه او را به اعمال صالح خود می‌خوانیم؛ چرا که آنها را دوست دارد، و گاه او را به فردی از خلقش می‌خوانیم که دوستش دارد...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۱۵۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۲

--------------------------------------------------------------------------------


و سرّ آن این است که هر چه را خداوند دوست دارد می‌توان به آن توسل جست، و هم چنین هر کسی را از پیامبر یا ولی خداوند دوست دارد می‌توان به او توسل کرد، و این امری است واضح نزد هر صاحب فطرت سالم که عقل و نقل مانع آن نمی‌باشد، بلکه عقل و نقل بر جواز آن دلالت دارد. و سؤال شده در همه این موارد تنها خداست که شریک و همتایی ندارد، نه پیامبر یا ولی، و نه زنده و نه مرده... و اگر سؤال به اعمال صحیح است پس به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اولی است؛ چرا که او برتر مخلوقات می‌باشد...

۴. عدم خوف پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از وقوع امت در شرک

محمد بن علوی مالکی در ردّ ادعای وهابیان از بازگشت شرک به امّت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌گوید:

و قد جاء فی الحدیث الصحیح ما یدلّ علی انّ قبره(صلّی الله علیه وآله وسلّم) محفوظ من وقوع الشرک و الوثنیة; لانّه طلب و دعا ان لایکون قبره وثنا یعبد، و دعاؤه مستجاب. قال(صلّی الله علیه وآله وسلّم): (اللهم لاتجعل قبری وثناً یعبد، اشتدّ غضب الله علی قوم اتخذوا قبور انبیائهم مساجد).

و معنی الحدیث الشریف علی ماتعطیه روایاته من جمیع طرقه، النهی عن ان یقصد القبر بالصلاة علیه أو إلیه، تعظیماً لصاحب القبر او للقبر، فانّ ذلک کان ذریعة لمن سبق من الأمم إلی الشرک و عبادة القبور و اهلها. و قد اعتبر الشارع بهذا النهی هذه الذریعة فسدّها علی امته لئلاّ یقعوا فیما وقع فیه الأمم قبلهم، و




--------------------------------------------------------------------------------
۶۳

--------------------------------------------------------------------------------


قد حقّق الله رجاءه و استجاب دعاءه، فلیس فی المسلمین من یعظم قبره(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بالصلاة علیه أو إلیه.

و قد ثبت عنه علیه الصلاة و السلام الإشارة إلی دفنه فی هذا الموضع. فقد روی البزار بسند صحیح، و الطبرانی مرفوعاً: (ما بین قبری و منبری روضة من ریاض الجنة)۱، بلفظ «القبر» بدل «البیت» فقد علم انّ مسجده الشریف یکون بجوار قبره و حکم له بهذا الفضل و رغب الأمة فی اتیانه، و لم یأمرهم بهجر مسجده لأجل القبر و لا بدهمه، بل صرّح بانّ الصلاة فیه أفضل من ألف صلاة فیما سواه الاّ المسجد الحرام، و خصّ مایلی القبر الشریف إلی المنبر بانّه (روضة من ریاض الجنة).(۲)

در حدیث صحیح مطلبی آمده که دلالت دارد بر اینکه در کنار قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) شرک و بت‌پرستی انجام نمی‌گیرد؛ زیرا حضرت طلب کرده و دعا نموده که قبر او بتی نشود که آن را بپرستند، و می‌دانیم که دعای او مستجاب است. پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فرمود: (بار خدایا! قبر مرا بتی قرار مده که پرستیده شود. غضب خداوند بر قومی شدت یافت که قبرهای انبیایشان را مساجد کردند). و معنای حدیث آن‌گونه که از مجموعه طرق آن استفاده می‌شود عبارت است از نهی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از اینکه قصد شود نماز بر آن یا به طرف آن، به جهت تعظیم صاحب قبر یا برای قبر، که این کار راهی بوده برای امت‌های پیشین به وقوع در شرک و عبادت قبور و اهل آن. و شارع با این

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. المعجم الأوسط، طبرانی، ج ۱، صص۳۶۰ـ۴۱۲ ; مجمع الزوائد، هیثمی، ج ۴، ص ۹.

۲. الزیارة النبویة، صص ۱۴۰ و۱۴۱.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۴

--------------------------------------------------------------------------------


نهی خود این راه را سدّ کرده تا امتش در مشکلی نیفتند که امت‌های پیشین افتادند. و خداوند امید آن حضرت را محقق ساخت و دعایش را مستجاب نمود، و لذا در بین مسلمانان کسی وجود ندارد که قبر آن حضرت را تعظیم کرده و بر آن یا به سوی آن نماز گزارد. و از او علیه الصلاة و السلام ثابت شده که به این موضعی که الآن دفن شده اشاره کرده است. بزار به سند صحیح و نیز طبرانی مرفوعاً نقل کرده‌اند که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فرمود: (ما بین قبر و منبر من باغی از باغ‌های بهشت است). با لفظ (قبر) فرمود، نه لفظ (خانه‌ام).

و از این عبارت استفاده می‌شود که مسجد شریف آن حضرت در جوار قبر او خواهد بود، و حکم کرده بر او به این فضیلت و امت را ترغیب به آمدن به آنجا نموده است، و مردم را به جهت قبرش از مسجدش دور نکرده و دستور تخریب آن را نداده است، بلکه تصریح کرده به اینکه نماز در آن از هزار نماز در غیر آن برتر است، جز مسجد الحرام. و از قبر تا منبر را به باغی از باغ‌های بهشت توصیف کرده است.

۵. ردّ استدلال وهابیان بر حرمت زیارت قبور اولیا

محمد بن علوی مالکی در معنای حدیث «لا تجعلو قبری عید» که وهابیان به آن بر عدم جواز نماز و دعا در کنار قبور اولیا و حتی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) استدلال می‌کنند، می‌گوید:




--------------------------------------------------------------------------------
۶۵

--------------------------------------------------------------------------------


قال الحافظ زکی الدین المنذری: یحتمل ان یکون المراد به الحث علی کثرة زیارة قبره(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ، و ان لایهمل حتی لایزار إلاّ فی بعض الأوقات، کالعید الذی لایأتی فی العام إلاّ مرتین.

و منهم من فهم منه النهی عن ان یجعل للزیارة یوم خاص لایکون إلاّ فیه، کما انّ العید کذلک، و إنّما الذی ینبغی هو أن یزار علیه الصلاة و السلام کلّما تیسر ذلک من غیر تخصیص بیوم، و ذکر هذا التأویل التقی السبکی.

و منهم من فهم انّ معناه النهی عن سوء الأدب عند زیارته علیه الصلاة و السلام باللهو و اللعب کما یفعل فی الاعیاد و انّما یزار للسلام علیه و الدعاء عنده و رجاء برکة نظره و دعائه و ردّ سلامه، مع المحافظة علی الأدب اللائق بهذه الحضرة الشریفة النبویة.

و لعلّ هذا هو الأقرب ان شاء الله، فانّ من عادة أهل الکتاب الاغراق فی اللهو و الزینة و اللعب عند زیارة انبیائهم و صالحیهم، فنهی علیه الصلاة و السلام الأمة عن ان یتشبّهوا فی هذا اللهو و اللعب عند زیارته علیه الصلاة و السلام، بل علیهم ان یأتوا لزیارته مستغفرین تائبین و ان یکونوا إذا زاروه بعد وفاته کما یکونون بین یدیه فی حیاته.(۱)

حافظ زکی الدین منذری گفته: احتمال دارد که مراد از این حدیث وادار کردن بر کثرت زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) باشد و اینکه همیشه به زیارت آن بیایند نه اینکه در برخی از اوقات، مثل روز عید که

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الزیارة النبویة، ص ۱۳۷و۱۳۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۶

--------------------------------------------------------------------------------


در سال تنها دوبار می‌آیند.

و برخی از علما از آن حدیث این‌گونه فهمیده‌اند که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نهی کرده از اینکه زیارت او در یک روز خاص انجام گیرد، همان‌گونه که عید این‌گونه است، و آنچه سزاوار است اینکه پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) هر اندازه که ممکن است زیارت گردد و به روز خاصی اختصاص نیابد. این تأویل را سبکی ذکر کرده است. برخی از حدیث چنین فهمیده‌اند که معنی این حدیث نهی از اسائه ادب است هنگام زیارت پیامبر علیه الصلاة و السلام، با لهو و لعب، آن‌گونه که در اعیاد انجام می‌گیرد، بلکه باید تنها به جهت سلام و دعا کنار قبر و امید برکت نظر و دعای او و ردّ سلامش به زیارت آن حضرت رفته شود، ولی با محافظت بر ادبی که لایق به آن حضرت شریف نبوی است. و گویا این معنی به واقع نزدیک‌تر است اگر خدا بخواهد؛ زیرا از عادات اهل کتاب (یهود و نصارا) اغراق و غلو در لهو و زینت و لعب هنگام زیارت انبیا و صالحانشان می‌باشد؛ لذا پیامبر علیه الصلاة و السلام امت را از تشبّه به آنان در این لهو و لعب هنگام زیارتش نهی کرده است، بلکه بر مسلمانان وظیفه است که همچنان که در زمان حیات آن حضرت برای استغفار و توبه نزد او می‌آمدند پس از وفاتش نیز به هنگام زیارت چنین نمایند.

۶. مفهوم صحیح سنت و بدعت

محمّد بن علوی مالکی درباره مفهوم بدعت و سنت که وهابیان بسیار تنگ‌نظری دارند و هر چیزی را بدعت می‌دانند، مگر آنکه دلیل خاصی بر




--------------------------------------------------------------------------------
۶۷

--------------------------------------------------------------------------------


آن وارد شده باشد، می‌گوید:

... فغایة حجتهم انّهم یقولون: انّ هذا العمل لم یفعله رسول الله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و لم یکن من عمل السلف و علیه فهو حرام أو بدعة أو ضلالة; لانّه مخالف لکتاب الله و سنة رسوله، هکذا یتجاسرون علی الدین و احکامه بلا نظر و لا رویّة، و هذا الکلام منهم اوّله حقّ و آخره باطل...(۱)

... نهایت دلیل آنها این است که می‌گویند: این عمل را رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) انجام نداده و از کردار پیشینیان نیست، و لذا حرام یا بدعت یا گمراهی است؛ زیرا مخالف کتاب خدا و سنت رسول اوست. اینان این‌گونه بر دین و احکام آن جسارت می‌کنند بدون آنکه نظر و تأمّل نمایند، و این کلام آنها، اولش حقّ و آخرش باطل است...

او همچنین می‌گوید:

انّ کون النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) او السلف الصالح لم یفعله لیس بدلیل بل هو عدم دلیل، و دلیل التحریم انّما یکون بورود نصّ یفید النهی عند فعل الشیء أو الإنکار علی فعله من المشرّع الأعظم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ، أو ممّن یقوم مقامه من الذین جعل سنتهم هی سنته و طریقتهم هی طریقته...(۲)

اینکه پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) یا سلف صالح این کار را انجام نداده دلیل نمی‌شود، بلکه عدم دلیل حرمت است، و دلیل تحریم به ورود نصّی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. منهج السلف فی فهم النصوص، ص ۴۱۲.

۲. همان.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۸

--------------------------------------------------------------------------------


است که دلالت بر نهی از انجام شیء یا انکارِ کاری از مشرّع اعظم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) دارد یا از کسانی که جانشین آنان بوده کسانی که سنّت و روش آنها همان سنّت و روش رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بوده است...

او در جای دیگر می‌گوید:

و قد اکثر بعض المتأخرین من الاستدلال بالعدم و الترک علی تحریم اشیاء او ذمّها، و افرط فی استعماله بعض المتنطعین المتزمتین بحجة انّ النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) لم یفعله أو بحجّة انّ الخلفاء الراشدین لم یفعلوه، و هذا منهم جهل عریض، ناتج عن عقل مریض؛ ذلک انّ ترکهم العمل به قد یکون لعذر قام لهم فی الوقت، أو لما هو افضل منه، أو لعلّه لم یبلغ جمیعهم علم به، و تفصیل ذلک هو;

الف) انّ الأصولیین عرّفوا السنة بانّها قول النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و فعله أو تقریره، و لم یدخلوا ما ترکه فی جملة ذلک، لانّه لیس بدلیل.

ب) انّ الحکم هو خطاب الله، و قد ذکر الاصولیون انّه هو الّذی یدلّ علیه القرآن أو السنة أو الاجماع أو القیاس، و الترک لیس واحداً منها، فلا یکون دلیلا.

ج) الترک عدم فعل و عدم الفعل یقتضی عدم الدلیل، فلا یقتضی الترک تحریماً إلاّ بدلیل أو قرینة من کتاب أو سنة أو اجماع أو قیاس.(۱)

برخی از متأخرین، در استدلال به عدم و ترک بر تحریم اشیاء و ذمّ آنها افراط کرده‌اند، و نیز برخی از تندروها در این زمینه زیاده‌روی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. منهج السلف فی فهم النصوص، ص ۴۲۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۶۹

--------------------------------------------------------------------------------


نموده‌اند به این استدلال که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) این عمل را انجام نداده و نیز خلفای راشدین چنین نکرده‌اند، و این حرف از آنان نادانی گسترده‌ای است که ناشی از عقل مریض است؛ زیرا ترک یک عمل از آنان گاهی به جهت عذری است که برای آنان در آن وقت پدید آمده است، یا به جهت آن است که بهتر از آن را ملاحظه کرده بودند، یا آنکه درباره آن هیچ کس چیزی نمی‌دانست. و تفصیل آن این است؛

الف) اصولی‌ها سنّت را این‌گونه تعریف کرده‌اند که آن، قول و فعل و تقریر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است، و ترک حضرت را در آن داخل نکرده‌اند؛ زیرا دلیل به حساب نمی‌آید.

ب) حکم، همان خطاب خداست، و اصولی‌ها گفته‌اند که همان چیزی است که قرآن یا سنّت یا اجماع یا قیاس بر آن دلالت دارد، و ترک، یکی از آنها نیست و لذا دلیل به حساب نمی‌آید.

ج) ترک، عدم فعل است و عدم فعل مقتضی عدم دلیل است و لذا ترک، تحریم به حساب نمی‌آید مگر با دلیل یا قرینه‌ای از کتاب یا سنّت یا اجماع یا قیاس.

۷. فواید برپایی مراسم جشن میلاد نبوی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)

محمد بن علوی مالکی رساله‌ای تحت عنوان «حول الاحتفال بالمولد النبوی» تألیف کرده و در آن نکاتی را در مورد جواز برپایی مراسم در ردّ نظر وهابیان که آن را بدعت می‌دانند، این‌گونه آورده است:

۱. انّنا لانقول بسنیّة الاحتفال بالمولد المذکور فی لیلة




--------------------------------------------------------------------------------
۷۰

--------------------------------------------------------------------------------


مخصوصة، بل من اعتقد ذلک فقد ابتدع فی الدین; لأنّ ذکره(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و التعلق به یجب أن یکون فی کلّ حین.(۱)

۲. انّ الاجتماعات ـ یعنی: فی المولد ـ وسیلة للدعوة إلی الله.(۲)

۳. فکم للصلاة علیه ـ أای علی النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ـ من فوائد نبویّة و إمدادات محمدیة یسجد القلم فی محراب البیان عاجزاً عن تعداد آثارها و مظاهر أنوارها.(۳)

۴. التعرض لمکافأته بأداء بعض ما یجب له علینا ببیان أوصافه الکاملة و أخلاقه الفاضلة.(۴)

۵. لو اجتمعنا علی شیء من المدائح التی فیها ذکر الحبیب(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، و فضله و جهاده و خصائصة، و لم نقرأ قصة المولد النبوی التی تعارف الناس علی قرائتها، و اصطلحوا علیها ثمّ استمعنا إلی ما یلقیه المتحدّثون من مواعظ و ارشادات، و إلی ما یتلوه القاریء من آیات، أقول: لو فعلنا ذلک فانّ ذلک داخل تحت المولد النبوی الشریف، و أظنّ أنّ هذا المعنی لایختلف علیه اثنان، و لاینتطح فیه عنزان.(۵)

۶. کان من هدی النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) أن یقوم تعظیماً للداخل علیه و تألیفاً کما قام لابنته فاطمة و أقرّها علی تعظیمها له بذلک، و أمر الأنصار بقیامهم لسیّدهم، فدلّ ذلک علی مشروعیة القیام، و

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. حول الاحتفال بالمولد النبوی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، محمد بن علوی مالکی، ص ۴.

۲. همان.

۳. همان، صص ۹ و۱۰.

۴. همان، ص ۱۰.

۵. همان، ص ۲۲.


--------------------------------------------------------------------------------
۷۱

--------------------------------------------------------------------------------


هو(صلّی الله علیه وآله وسلّم) أحقّ من عظم لذلک.(۱)

۷. قد یقال: إنّ ذلک فی حیاته و حضوره(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و هو فی حالة المولد غیر حاضر.

والجواب: إنّ قاریء المولد الشریف مستحضر له(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بتشخیص ذاته الشریف، فهو علیه الصلاة و السلام قادم فی العالم الجسمانی من العالم النورانی من قبل هذا الوقت بزمن الولادة الشریفة، و حاضر عند قول التالی: فولد(صلّی الله علیه وآله وسلّم) بحضور ظلی هو أقرب من حضوره الأصلی.

و یؤیّد هذا الاستحضار التشخیص و الحضور الروحانی: أنّه علیه الصلاة و السلام متخلّق بأخلاق ربّه، و قد قال علیه الصلاة و السلام فی الحدیث فکان مقتضی تأسّیه بربّه و تخلّقه بأخلاقه أن یکون(صلّی الله علیه وآله وسلّم) حاضراً مع ذاکره فی کلّ مقام یذکر فیه بروحه الشریفة، و یکون استحضار الذاکر ذلک موجباً لزیادة تعظیمه(صلّی الله علیه وآله وسلّم) (۲)

۱. ما قایل به سنت بودن برپایی مراسم در شب مخصوصی نیستیم، بلکه می‌گوییم هر کسی چنین اعتقادی داشته باشد در دین بدعت گذاشته است؛ چرا که یاد آن حضرت و اظهار علاقه به او باید در هر زمان باشد.

۲. اجتماعات در مولودی‌خوانی وسیله‌ای است برای دعوت به خداوند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. حول الاحتفال بالمولد النبوی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، ص ۳۰.

۲. همان.


--------------------------------------------------------------------------------
۷۲

--------------------------------------------------------------------------------


۳. چه بسیار فایدة نبوی و امداداتی محمدی که بر درود فرستادن بر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) عاید انسان می‌شود، عوایدی که قلم در محراب بیان عاجز از شمارش آثار و مظاهر انوار آن است.

۴. در این کار پاداش دهی است در برابر برخی از حقوقی که به گردن ما دارد، به اینکه اوصاف کامل و اخلاق فاضل او را بیان کنیم.

۵. اگر بر چیزی از مدایحی که ذکر محبوب(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و فضل و جهاد و خصایص او در آن است جمع شویم ولی قصه ولادت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) را که عرف مردم می‌خوانند و اصطلاحی برای آنها شده را نخوانیم و تنها به آنچه حدیث گویان از مواعظ و ارشادات القا می‌کنند، و به آنچه که قاری از آیات قرآن تلاوت می‌کند، گوش فرا دهیم، من می‌گویم: اگر این‌گونه کنیم این کار داخل در مولد پیامبر شریف(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است و به وسیله آن معنای برپایی مراسم در ولادت پیامبر شریف(صلّی الله علیه وآله وسلّم) تحقق می‌یابد. و گمان می‌کنم که در این معنا حتی دو نفر هم با هم اختلاف نداشته باشند و دو بز بر یکدیگر شاخ نزنند.

۶. از سیره پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) این بود که هر که بر او وارد می‌شد به احترامش برمی‌خواست و با او الفت و انس برقرار می‌کرد، همان‌گونه که برای دخترش فاطمه بلند می‌شد و بر او تعظیم می‌کرد، و انصار را دستور داد تا بر موالی خود قیام نمایند، و این دلالت بر مشروعیت و قیام دارد، و او سزاوارتر از دیگران برای تعظیم است.




--------------------------------------------------------------------------------
۷۳

--------------------------------------------------------------------------------


۷. گاهی گفته می‌شود: این کارها در حال حیات و حضور پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) درست است ولی هنگام برپایی مراسم ولادت، او حاضر نیست؟!

جواب این است که قاری مولودی خوان شریف، او را با مشخص ساختن ذات شریفش نزد خود حاضر می‌کند، و در این حال از عالم نورانی قبل از این وقت به زمان ولادت شریفش به عالم جسمانی وارد شده و نزد گفته خواننده حاضر می‌گردد، و او با حضور ظلّی حاضر می‌شود که از حضور اصلی او نزدیک‌تر است.

مؤیّد این حضور شخصی و حضور روحانیاینکه پیامبر ـ که درود و سلام بر او باد ـ متخلّق به اخلاق پروردگارش می‌باشد. رسول خدا(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در حدیث قدسی فرمود: (من همنشین کسی هستم که مرا یاد کند). و در روایت دیگر آمده است: (من با کسی هستم که مرا یاد نماید). پس مقتضای تأسی پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و تخلّق او به اخلاق پروردگارش این است که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) با یاد کننده او در هر مقامی که یاد او با روح شریفش می‌شود حاضر باشد، و حاضر کردن ذاکر، پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) را نزد خود موجب زیادتی در تعظیم او خواهد شد.

۸. حیات برزخی

محمّد بن علوی مالکی درباره آیه «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ...» (نساء: ۶۴)، در ردّ نظریة وهابیان که آیة را به بعد از حیات پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) تعمیم نمی‌دهند، می‌گوید:

و من اراد تخصیصها بحال الحیاة فما اصاب; لانّ الفعل فی


--------------------------------------------------------------------------------
۷۴

--------------------------------------------------------------------------------


سیاق الشرط یفید العموم، و اعلی صیغ العموم ما وقع فی سیاق الشرط کما فی «ارشاد الفحول»،(۱) و تخصیصها باحدهما یحتاج إلی دلیل و هو مفقود هنا.

فان قیل: من این اتی العموم حتی یکون تخصیصها بحالة الحیاة دعوی تحتاج إلی دلیل؟ قلنا: من وقوع الفعل فی سیاق الشرط، و القاعدة المقررة فی الاصول انّ الفعل إذا وقع فی سیاق الشرط کان عاماً; لانّ الفعل فی معنی النکرة، لتضمنه مصدراً منکراً، و النکرة الواقعة فی سیاق النفی أو الشرط تکون للعموم وضعاً.(۲)

هر کس اراده کند تخصیص آیه را به زمان حیات پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به طور حتم به واقع نرسیده است؛ زیرا فعل در سیاق شرط مفید عموم است، و مهم‌ترین صیغه عموم آن است که در سیاق شرط قرار گیرد، همان‌گونه که در کتاب «ارشاد الفحول» آمده است، و تخصیص آیه به یکی از افراد، احتیاج به دلیل دارد که در اینجا مفقود است.

اگر گفته شود: از کجا عموم پیدا شد تا اینکه تخصیص آن به حالت حیات ادعایی باشد که محتاج به دلیل است؟ در جواب می‌گوییم: از اینکه فعل در سیاق شرط واقع شده استفاده عموم شد؛ زیرا در علم اصول ثابت شده که هرگاه فعل در سیاق شرط بیاید افاده عموم می‌کند و فعل در معنای نکرده است، چون متضمن مصدر نکره می‌باشد، و نکره در سیاق نفی یا شرط از حیث وضع برای عموم است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. ارشاد الفحول، ص ۱۲۲.

۲. الزیارة النبویة، صص ۱۲ و۱۳، به نقل از "الرد المحکم المتین"، ص ۴۴ و "رفع المنارة"، ص۵۷.



--------------------------------------------------------------------------------
۷۵

--------------------------------------------------------------------------------


او نیز در پاسخ استدلال برخی از وهابیان که برای اثبات عدم حیات برزخی به آیاتی از قبیل:

«وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ» (انبیاء: ۳۴)

پیش از تو (نیز) برای هیچ انسانی جاودانگی قرار ندادیم؛ (وانگهی آنها که انتظار مرگ تو را می‌کشند،) آیا اگر تو بمیری، آنان جاوید خواهند بود؟!

«إِنَّکَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَیِّتُونَ» (زمر: ۳۰)

تو می‌میری و آنها نیز خواهند مرد!

استدلال می‌کنند و می‌گوید:

... هذا الّذی یورد هذه الآیات فاته ـ إما قصداً أو جهلاً ـ ان ینبه الناس إلی انّ هذا الآیات جاءت لتبین انّ محمداً(صلّی الله علیه وآله وسلّم) یجری علیه ما یجری علی البشر من الموت و انّ الله هو الباقی الحی الّذی لا یموت...

انّما جائت لتصحیح مفهوم شائع و تصور باطل فی العقول الجاهلیة، حیث انّهم یربطون بین الکمالات الانسانیة و الفضائل البشریة الّتی یتصف بها الرجل و بین الحیاة؛ اذ یعتقدون انّ الرجل اذا مات انتهی فضله و کماله و ماتت معه مزیته و صار لا قیمة له ولا فضیلة، بل مات و ماتت معه فضائله و خصاله، و من هنا جاءت الآیات لتبین فساد هذا المعنی و بطلان ذلک التصور، جاءت لتقول لابی جهل و ابی‌لهب و جماعة المشرکین


--------------------------------------------------------------------------------
۷۶

--------------------------------------------------------------------------------


و من علی شاکلتهم انّ محمداً بشر و لیس بمخلّد علی وجه الارض، بل انّه سیجری علیه ما یجری علی عامة البشر، ولکن هذا لا ینقص کمالاته و لا یؤثر علی درجته و لا ینقص من مرتبته...(۱)

کسی که این آیات را به عنوان ایراد ذکر کرده، عمداً یا جهلاً نمی‌خواهد مردم را آگاه سازد که این‌گونه آیات بدین جهت آمده تا روشن کند که محمّد(صلّی الله علیه وآله وسلّم) همانند سایر مردم از دنیا رحلت می‌کند و تنها کسی که باقی می‌ماند خدای حی است که در او مرگ راه ندارد...

آری این‌گونه آیات به جهت تصحیح مفهومی شایع و تصوری باطل در عقول جاهلیت آمده است؛ زیرا آنان بین کمالات انسانی و فضایل بشری که فردی پیدا می‌کند و بین زنده‌بودن او ربط می‌دهند و می‌گویند که آن شخص تا زنده است این کمالات و فضایل را دارد و هنگامی که فوت کرد همه آنها تمام می‌شود و موجودی بی‌خاصیت خواهد شد و با مرگش فضائل و کمالاتش دفن می‌شوند. بدین جهت این آیات برای کشاندن خطّ بطلان بر این‌گونه عقاید نازل شده تا به ابوجهل و ابولهب و جماعت مشرکان و همفکران آنها بگوید که محمّد بشری است که هرگز در روی زمین باقی نخواهد بود، بلکه همان احکامی که بر دیگر افراد بشر وارد می‌شود بر او نیز وارد خواهد شد، ولی این احکام کمالات او را ناقص نخواهد کرد و بر درجه او تأثیر نخواهد گذاشت و از مرتبه او کم نخواهد نمود...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. منهج السلف فی فهم النصوص، صص ۱۲۹ و۱۳۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۷۷

--------------------------------------------------------------------------------


او همچنین در این باره می‌گوید:

الحیاة حقیقیة، و هذا ما دلّت علیه الآیات البینات و الأحادیث المشهورة الصحیحة. و هذه الحیاة الحقیقیة لا تعارض وصفهم بالموت، کما جاء ذلک فی کتاب الله العزیز; اذ یقول: «وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ»و یقول: «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَیِّتُونَ» انّ معنی قولنا عن الحیاة البرزخیة بانّها حقیقیة أی لیست خیالیة أو مثالیة کما یتصوّرها بعض الملاحدة ممّن لا تتسع عقولهم للإیمان إلاّ بالمشاهد المحسوس دون الغیب الذی لا یطیق العقل البشری تصوره و لا تسلیم کیفیته لقدرة الله جل جلاله...

و لقد تظافرت الأحادیث و الآثار التی تثبت بانّ المیت یسمع و یحسّ و یعرف; سواء کان مؤمناً أم کافراً.(۱)

حیات برزخی حیات حقیقی است، و این آن چیزی است که آیات بینّات و احادیث مشهور و صحیح بر آن دلالت دارد. و این حیات حقیقی با توصیف آنها به مرگ تعارض ندارد آن‌گونه که در کتاب عزیز آمده است، آنجا که می‌فرماید: (و ما برای هیچ بشری قبل از تو خلد قرار ندادیم). و می‌فرماید: (تو خواهی مرد همان‌گونه که دیگران خواهند مرد). همانا معنای قول ما که حیات برزخی حقیقی است این است که خیالی یا مثالی نمی‌باشد آن‌گونه که برخی از ملحدان که عقولشان گنجایش ایمان جز از راه مشاهدة به حسّ را

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحّح، ص ۱۵۹ .


--------------------------------------------------------------------------------
۷۸

--------------------------------------------------------------------------------


ندارد تصور کرده‌اند، نه غیبی که عقل بشری طاقت تصور آن را نداشته و تسلیم کیفیت قدرت خداوند عزوجل نیستند...

احادیث و آثار بسیاری وارد شده و اثبات می‌کند که میت می‌شنود و حسّ دارد و می‌فهمد؛ چه مؤمن باشد یا کافر.

۹. علم غیب پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در عالم برزخ

محمّد بن علوی مالکی درباره حدیث «حیاتی خیرلکم تحدثون و یحدث لکم و وفاتی خیر لکم تعرض علی اعمالکم; فما رأیت من خیر حمدت الله و ما رأیت من شرّ استغفرت لکم»(۱)؛ «حیات من برای شما خیر است. سخن می‌گویید و با شما سخن می‌گویم، وفاتم نیز برای شما خیر است؛ زیرا اعمال شما بر من عرضه می‌شود؛ و آنچه از خیر در آن ببینم خدا را ستایش می‌کنم و آنچه از شرّ ببینم برای شما استغفار می‌نمایم»، برای اثبات علم غیب پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در عالم برزخ که وهابیان آن را انکار می‌کنند، می‌گوید:

فالحدیث صحیح لامطعن فیه و هو یدلّ علی انّ النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) یعلم أعمالنا بعرضها علیه و یستغفر الله لنا علی فعلنا من سییء و قبیح، و اذا کان کذلک فانّه یجوز لنا ان نتوسل به إلی الله و نستشفع به لدیه; لانّه یعلم بذلک فیشفع فینا و یدعو لنا و هو الشفیع المشفّع(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ...(۲)

پس حدیث صحیح است ودر آن طعنی نیست وآن دلالت می‌کند بر اینکه پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از اعمال ما با عرضه کردن بر او اطلاع دارد

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. فتح الباری، ج ۱۱، ص ۳۸۵.

۲. مفاهیم یجب ان تصحّح، ص ۲۵۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۷۹

--------------------------------------------------------------------------------


و برای ما از اعمال بد استغفار می‌نماید، و چون چنین است، لذا برای ما جایز است که به او برای قرب به خداوند توسل جسته و طلب شفاعت نزد او نماییم؛ زیرا او از اعمال ما آگاه است و می‌تواند در حقّ ما شفاعت نموده و در حقّ ما دعا نماید، و او شفیع مشفّع است...

۱۰. رجحان بار سفر بستن برای زیارت قبور اولیا

محمد بن علوی در رجحان بار سفر بستن برای زیارت قبور اولیا به‌ویژه پیامبر اکرم(صلّی الله علیه وآله وسلّم) که وهابیان آن را بدعت می‌دانند، می‌گوید:

قوله تعالی: (وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَی اللهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللهِ)(۱) ان لم یکن نصاً للزیارة فلا شک انّ زیارته(صلّی الله علیه وآله وسلّم) لاسیّما من الأمکنة البعیدة من الهجرة إلی الله و رسوله، فمن زاره علیه الصلاة و السلام فهو ممن یدخل فی هذه الآیة و نحوها.(۲)

قول خداوند متعال: (هر کس به‌عنوان مهاجرت به سوی خدا و پیامبر او، از خانه خود بیرون رود، سپس مرگش فرا رسد، پاداش او بر خداست)، اگر نص برای زیارت نباشد شکی نیست در اینکه زیارت آن حضرت خصوصاً از مکان‌های دور، مصداق هجرت به سوی خدا و رسولش به حساب می‌آید. و لذا هر کس آن حضرت

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. سوره نساء، آیه ۱۰۰.

۲. الزیارة النبویة، ص ۱۲.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۰

--------------------------------------------------------------------------------


علیه الصلاة و السلام را زیارت کند داخل در این آیه و نحو آن خواهد بود.

او همچنین می‌گوید:

و قد جاء هؤلاء المنتسبون إلی السلفیة فجعلوا قضیة الزیارة و شدّ الرحل إلی زیارة نبیّنا محمد(صلّی الله علیه وآله وسلّم) قضیة ایمان و کفر و توحید و شرک، و راحوا یخلعون القاب الضلال و الکفر والشرک علی کل من یخالفهم فی هذه المسألة ـ فلا حول و لا قوة إلاّ بالله العلی العظیم ـ مع انّهم متّفقون جمیعاً علی مشروعیة شدّ الرحل إلی ذلک البناء المسمّی بالمسجد النبوی بلا خلاف.(۱)

این افرادی که خودشان را به سلف نسبت می‌دهند آمده‌اند و قضیه زیارت و بستن بار سفر به جهت زیارت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) را قضیه ایمان و کفر و شرک و توحید کرده‌اند، و این راه را در پیش گرفته‌اند که القاب ضلالت و کفر و شرک را بر هر مسلمانی اطلاق کنند که در این مسأله با آنان مخالف است، پس حول و قوه‌ای جز برای خدای علی و عظیم نیست، با اینکه آنان همگی متفق بر مشروعیت بار سفر بستن به جهت آن ساختمان معروف به مسجد نبوی هستند و هیچ اختلافی در این مسأله ندارند.

او در جای دیگر می‌گوید:

فإذا قال القائل: شددت الرحل إلی زیارة النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) للصلاة و السلام علیه فی مسجده و زیارة صاحبیه و من فی تلک البقاع

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الزیارة النبویة، محمد بن علوی المالکی، ص ۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۱

--------------------------------------------------------------------------------


الطاهرة و رؤیة المآثر و المشاهد التی هی معاهد الوحی و التنزیل و مواطن الإیمان و الجهاد، إذا قال قائل: أنا مسافر لهذا القصد المبارک، قامت القیامة و نزلت المصائب و زلزلت الأرض زلزالها و اخرجت الارض اثقالها و حکموا علیه بالضلال أو الشرک، و ان خففوا الحکم حکموا علیه بالبدعة و مخالفة السنة النبویة علی اضعف الاحوال الایمانیة، و یقول المنکر: انّ المقصد الشرعی الصحیح بالزیارة انّما هو للمسجد، فلا تقل: أنا مسافر لزیارة الرسول(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ، و انّما قل: أنا مسافر للصلاة فی المسجد النبوی، و انّی لأعجب کیف استحق هذا المسجد هذا الفضل و اصبح من المساحد التی تشدّ الیها الرجال؟ ألیس لانّه مسجده علیه الصلاة و السلام؟!

فای فرق بینه و بین المساجد؟ و إذا کان شرف المسجد و فضله لاجله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) فکیف تسنّ زیارة المسجد و تحرم زیارة من شرف المسجد لأجله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) .(۱)

اگر کسی بگوید: من بار سفر بسته‌ام به‌جهت زیارت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) برای سلام ودرود فرستادن بر او در مسجدش و زیارت دو صاحبش و هر آنکه در آن بقعه پاک است، و نیز آثار و مشاهدی را که جایگاه نزول وحی و قرآن و موطن ایمان و جهاد است را مشاهد کنم،

هرگاه کسی بگوید: من به این قصد مبارک مسافرت کرده‌ام قیامت

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الزیارة النبویة، صص ۵ و۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۲

--------------------------------------------------------------------------------


برپا شده و مصائب بر او فرود می‌آید و در زمین زلزله می‌شود و زمین بارهای سنگین خود را خارج می‌کند، به این نحو که آنان ـ وهابیان ـ بر او حکم به ضلالت و شرک می‌کنند، و اگر بخواهند حکم او را تخفیف دهند کمترین‌حکمش این است که‌بر او حکم به بدعت و مخالفت سنت نبوی می‌نمایند. و منکر می‌گوید: تنها قصد شرعی صحیح، زیارت برای مسجد است و تو نباید بگویی: من مسافرت به‌جهت زیارت رسول(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌کنم، بلکه تنها باید بگویی: من برای نماز در مسجد نبوی مسافرت می‌نمایم. ومن تعجب می‌کنم که چگونه این مسجد مستحق این‌فضیلت شده و از مساجدی شده که بار سفر به سوی آن بسته می‌شود؟! آیا بدین جهت نیست که مسجد پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است؟ وگرنه چه فرقی بین مسجد او و سایر مساجد دیگر می‌باشد؟ و چون شرف و فضیلت مسجد به جهت انتساب به آن حضرت است، پس چگونه زیارت مسجد او سنت است، ولی زیارت کسی که شرف مسجد به خاطر اوست سنت نمی‌باشد؟!

او همچنین می‌گوید:

الزیارة تستدعی سفراً و تستلزم رحیلا; اذ انّها عبارة عن انتقال من الزائر للمزور، و ذلک الانتقال یقتضی سفراً و یتطلب مجیئاً، و لا یتصور انتقال بدون سفر و لا یتحقق مجیء بغیره، کما لایمکن ان تکون هجرة بدون انتقال و لا تتأتی رحلة بدون ارتحال... و قد صحّ خروجه(صلّی الله علیه وآله وسلّم) لأصحابه بالبقیع و أحد تقدیراً




--------------------------------------------------------------------------------
۸۳

--------------------------------------------------------------------------------


و وفاءً منه لأصحابه الکرام و من اوفی منه(صلّی الله علیه وآله وسلّم)؟(۱)

زیارت مستلزم سفر و حرکت است؛ زیرا عبارت است از انتقال و حرکت از طرف زائر برای رسیدن به شخص زیارت شده، و این انتقال مقتضی سفر بوده و مستلزم آمدن است، و هرگز حرکت بدون سفر متصور نیست همان‌گونه که آمدن بدون سفر امکان پذیر نمی‌باشد، و نیز هجرت بدون حرکت و نیز رحلت بدون ارتحال صدق نمی‌کند... و به طریق صحیح رسیده که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) از منزل به طرف بقیع و أحد بیرون می‌آمد تا حقّ اصحابش را ادا نماید، و چه کسی باوفاتر از او بوده است؟!

بنابراین اینکه می‌گویند بار سفر بستن برای زیارت قبر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) جایز نیست، خلاف سنت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است.

۱۱. اتخاذ واسطه بین خلق و خالق

او درباره برداشت غلط وهابیان از مفهوم واسطه می‌گوید:

یخطئ کثیر من الناس فی فهم حقیقة الواسطة فیطلقون الحکم هکذا جزافاً بانّ الواسطة شرک و انّ من اتخذ واسطة بای کیفیة کانت فقد اشرک بالله، و انّ شأنه فی هذا شأن المشرکین القائلین (ما نَعْبُدُهُمْ إِلاَّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفی) و هذا کلام مردود، و الاستدلال بالآیة فی غیر محلّه; و ذلک لانّ هذه الآیة الکریمة صریحة فی الإنکار علی المشرکین عبادتهم للأصنام و اتخاذها

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الزیارة النبویة، ص ۳۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۴

--------------------------------------------------------------------------------


آلهة من دون تعالی و اشراکهم ایاها فی دعوی الربوبیة، علی انّ عبادتهم لها تقربهم إلی الله زلفی، فکفرهم و اشراکهم من حیث عبادتهم لها و من حیث اعتقادهم انّها ارباب من دون الله...

فالواسطة لابدّ منها و هی لیست شرکاً، و لیس کل من اتخذ بیته و بین الله واسطة یعتبر شرکاً، و إلاّ لکان البشر کلهم مشرکین بالله; لانّ امورهم جمیعاً تبنی علی الواسطة، فالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) تلقی القرآن بواسطة جبرئیل، فجبرئیل واسطة للنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و هو(صلّی الله علیه وآله وسلّم) الواسطة العظمی للصحابة... و هو الذی یقول: (انا قاسم و الله معط). و بذلک یظهر انّه یجوز وصف‌ أی بشر عادی بانّه فرج الکربة و قضی الحاجة،‌ أی کان واسطة فیها، فکیف بالسید الکریم و النبی العظیم(صلّی الله علیه وآله وسلّم)؟(۱)

بسیاری از مردم در فهم حقیقت واسطه اشتباه می‌کنند و بی‌ضابطه و مطلق حکم می‌کنند که واسطه شرک است و اینکه هر کس واسطه‌ای را قرار دهد به هر کیفیتی باشد او به خداوند شرک ورزیده است، و اینکه شأن او در این باره همانند مشرکان است که می‌گویند (ما بت‌ها را عبادت نمی‌کنیم جز آنکه ما را به سوی خدا نزدیک کنند). و این کلام مردودی است و استدلال به آن به بی جاست؛ زیرا که این آیه صریح در انکار بر مشرکان است از آن جهت که بت‌ها را پرستیده و تنها آنها را خدایان خود خوانده‌اند، و نیز آنها را شریک خدا در ادعای ربوبیت می‌دانند، با این دید که عبادت آنها آنان را به خداوند نزدیک گرداند. پس کفر و شرک

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحح، ص ۹۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۵

--------------------------------------------------------------------------------


آنها بدین جهت است که بت‌ها را پرستیده و معتقدند که آنها با قطع نظر از خداوند ربّ می‌باشند... پس واسطه باید باشد و در عین حال شرک نیست، و هر کس که بین خود و خدا واسطه‌ای قرار دهد کار شرک‌آمیزی نکرده است، وگرنه باید تمام بشر مشرک به خدا می‌بودند؛ زیرا تمام امور آنها مبتنی بر واسطه است؛ چرا که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) قرآن را از طریق واسطه جبرئیل تلقی کرده و جبرئیل واسطه برای پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) است و پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) هم واسطه بزرگ برای صحابه می‌باشد... و او کسی است که می‌فرمود: (من تقسیم‌کننده و خدا عطاکننده است). و به این مطلب ظاهر می‌گردد که جایز است بشر عادی را این‌گونه توصیف کرد که او گرفتاری را برطرف نموده و حاجت را برآورده کرد؛ یعنی واسطه در آن بود، تا چه رسد به سرور کریم و پیامبر عظیم(صلّی الله علیه وآله وسلّم)؟

۱۲. استغاثه به ارواح اولیا

محمد بن علوی مالکی در جواز بلکه رجحان استغاثه به ارواح اولیا که وهابیان آن را شرک اکبر می‌دانند، می‌گوید:

فان قالوا: انّ الممنوع انّما هو سؤال الأنبیاء و الصالحین من اهل القبور فی برازخهم; لانّهم غیر قادرین و قد سبق ردّ هذا الوهم مبسوطاً و اجمالاً: انّهم احیاء قادرون علی الشفاعة و الدعاء، و حیاتهم حیاة برزخیة لائقة بمقامهم یصحّ بها نفعهم بالدعاء و الاستغفار، و المنکر لذلک اخف احواله انّه جاهل بما کاد یلحق بالمتواتر من سنته علیه الصلاة و السلام الدال علی انّ موتی




--------------------------------------------------------------------------------
۸۶

--------------------------------------------------------------------------------


المؤمنین لهم فی حیاتهم البرزخیة العلم و السماع و القدرة علی الدعاء و ما شاء الله من التصرفات، فما الظنّ بأکابر اهل البرزخ من النبیین و سائر الصالحین؟!(۱)

اگر بگویند: اینکه آنچه منع شده درخواست از انبیا و صالحان از اهل قبور در برزخ‌های آنهاست؛ چراکه آنها قادر نیستند، [در جواب می‌گوییم] ردّ این توهم سابقاً به طور مبسوط و اجمال گذشت، که انبیا و صالحان زنده بوده و قدرت بر شفاعت و دعا دارند، و حیات آنها حیات برزخی است و لایق به مقام آنهاست و صحیح است که آنان با حیات برزخی از دعا و استغفار سود می‌برند، و منکر این امور کمترین احوالش این است که او جاهل به سنت پیامبر علیه الصلاة و السلام است، سنتی که نزدیک است که ملحق به تواتر شود و دلالت دارد بر اینکه اموات از مؤمنان در عالم برزخ زنده بوده و دارای علم و شنود و قدرت بر دعا و آنچه از تصرفات خدا بخواهد می‌باشند، پس چه گمانی به بزرگان اهل برزخ از پیامبران و سایر صالحان می‌باشد؟!

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مفاهیم یجب ان تصحّح، ص ۱۸۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۸۷

--------------------------------------------------------------------------------



--------------------------------------------------------------------------------
۸۸

--------------------------------------------------------------------------------




بخش دوم:

حسن بن فرحان






--------------------------------------------------------------------------------
۸۹

--------------------------------------------------------------------------------


--------------------------------------------------------------------------------
۹۰

--------------------------------------------------------------------------------


شرح حال حسن بن فرحان مالکی

حسن بن فرحان مالکی در سایت خود در شرح حال خود چنین آورده است:

من متولد کوه‌های بنی‌مالک در سال ۱۳۹۰ه‍ .ق هستم که تعلیمات ابتدایی را در مدرسه «قعقاع» در وادی جنیه بنی‌مالک در سال ۱۴۰۱ه‍ .ق فرا گرفتم... و تعلیمات دانشگاهی را در دانشکده دعوت و اعلام در دانشگاه محمّد بن سعود در «ریاض» در سال ۱۴۰۸ه‍ .ق تا ۱۴۱۲ه‍ .ق آموختم. همان‌گونه که علم را از برخی از علما و شیوخ در مساجد ریاض آموختم که از مشهورترین آنها شیخ محمّد حسن موریتانی و شیخ عبدالعزیز بن باز، و شیخ ناصر العقل، و شیخ عبدالله سعد، و شیخ عبدالرحمن محمود‌اند که از آنها در ریاض استفاده کرده‌ام، ولی مهم‌ترین اساتیدم که فضل من به آن استاد باز می‌گردد شیخ علی بن بوبکر نسیب عقیلی در «صبیاء» است که بین من و آن استاد ملاقات‌ها و مراسلات فراوانی بوده است. تخصص من در دو علم می‌باشد: یکی علم تاریخ و دیگری علم حدیث.




--------------------------------------------------------------------------------
۹۱

--------------------------------------------------------------------------------




تألیفات حسن بن فرحان

او دارای تألیفات بسیاری است از قبیل:

۱. بیعة علی بن ابی‌طالب فی ضوء الروایات الصحیحة؛

۲. نحو انقاذ التاریخ الاسلامی؛

۳.قراءة فی کتب العقائد؛

۴. الصحبة و الصحابة بین الإطلاق اللغوی و التخصیص الشرعی؛

۵. معجم الصحابة، اصحاب الصحبة الشرعیة؛

۶. الشوری و بیعة عثمان؛

۷. الخلافة المدنیة؛

۸. معاویة بن ابی‌سفیان، قرائة فی المناقب و المثالب؛

۹. مع الشیخ صالح فوزان و تلمیذه الخراشی؛

۱۰. مع الشیخ عبدالله السعد و تلمیذه الحمیدی؛

۱۱. مع الشیخ سفر الحوالی؛

۱۲. مع الدکتور محمّد المحزون؛

۱۳. مع الدکتور سلیمان العودة؛

۱۴. قرائة فی منهاج السنة لابن تیمیة، و ردّ ما فیه من اخطاء فی حق امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب[( علیه السلام )]؛

۱۵. محمّد بن عبدالوهاب داعیة و لیس نبیاً.

مقالات حسن بن فرحان

او نیز مقالاتی را از خود به یادگار گذاشته که عبارتند از:

۱. الدکتور النملة و الدرس العملی؛




--------------------------------------------------------------------------------
۹۲

--------------------------------------------------------------------------------


۲. المعلم یعید تأتأة العباس؛

۳. وزیر المعارف بین الاحراج و الواجب؛

۴. وزیر المعارف و الأعذار الخفیة؛

۵. حوار البرهان لا حوار الصاروخ؛

۶. الحقیقة لاتسیر وحدها؛

۷. عام الثقافة هل یمرّ بسلام؛

۸. المناظرات، مبادیء و اجراءات؛

۹. شتائم المسلمین و حوارات غیرهم؛

۱۰. للمشتومین فقط؛

۱۱. اهداف النشر بین العموم و الخصوص؛

۱۲. بعد حریق منی؛

۱۳. هموم الکاتب؛

۱۴. کبش الحقیقة؛

۱۵. مراجعات؛

۱۶. الملک عبدالعزیز و اسرار الانجاز؛

۱۷. قرائة فی تحولات السنة للشیعة؛

۱۸. اصلاح العقول؛

۱۹. السرقات الادبیة؛

۲۰. قرائة فیکلمة سمو ولی العهد؛

۲۱. قراءة فی المعجم الجغرافی للمخلاف السلیمانی؛

۲۲. کوسوفو، المسرحیة القادمة؛




--------------------------------------------------------------------------------
۹۳

--------------------------------------------------------------------------------


۲۳. الی متی الاختلاف؟!؛

۲۴. اعتذار و عتاب؛

۲۵. التعصب و الانصاف؛

۲۶. مشروع المعیلی.

ردّیه‌های حسن بن فرحان

ردیه‌هایی که حسن بن فرحان مالکی داشته چه در روزنامه‌ها و فتاوی یا بیانات یا جواب‌ها عبارتند از؛

۱. القعقاع بن عمرو، حقیقة ام اسطورة؟!؛

۲. المقررات بین الواقع و الأمل؛

۳. الردّ علی الدکتور عبدالرحمن الفریح؛

۴. فتوی الشیخ المالکی فی حمود العقل؛

۵. بیان الشیخ المالکی فی علی الخضیر؛

۶. جواب الشیخ المالکی فی الشیخ عبدالله السعد.




--------------------------------------------------------------------------------
۹۴

--------------------------------------------------------------------------------


آرای حسن بن فرحان مالکی در ردّ وهابیت

۱. وهابیان و تکفیر مسلمین

حسن بن فرحان در این باره می‌گوید:

لکن الذی اراه انّ معظم الحنابلة لیس علی تکفیر ابی حنیفة و اصحابه و لا تکفیر الأشاعرة و لا تکفیر الشیعة من امامیة و زیدیة و لا الاباضیة و لا غیرها من طوائف المسلمین.(۱)

آنچه که من مشاهده می‌کنم این است که معظم حنابله ابوحنیفه و اصحابش و اشاعره و شیعه امامیه و زیدیه و اباضیه و دیگر طوائف از مسلمانان را تکفیر نمی‌کنند [آن‌گونه که وهابیان سلفی و حنبلی امروزه تکفیر می‌نمایند].

او نیز می‌گوید:

و لا زال کثیر من الحنابلة المعاصرین علی تکفیر سائر المسلمین،

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب التاریخ، ص ۱۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۹۵

--------------------------------------------------------------------------------


من الطوائف الأخری؛ کالشیعة و المعتزلة، بلاتفریق بین المعتدلین و الغلاة و تضلیل سائر الأشاعرة و الصوفیة، و هم معظم المنتسبین لاهل السنة و الجماعة الیوم.(۱)

همواره بسیاری از حنابله معاصر در صدد تکفیر سایر مسلمانان از طوایف دیگر هم چون شیعه و معتزله می‌باشند، بدون آنکه بین افراد معتدل و غالی از این دو دسته فرق گذارند، و نیز عموم اشاعره و صوفیه را که غالب منتسبین به اهل سنت و جماعت امروز هستند را گمراه می‌دانند.

۲. طعن وهابیان بر برخی از اهل بیت(علیهم السلام)

حسن بن فرحان می‌گوید:

و لا زال بعضهم فی ذم بعض ائمة اهل البیت البریئین من غلوّ الأتباع، مع المبالغة فی مدح ملوک بنی‌امیة و تبریر مظالمهم، و قد ذمّتهم الأحادیث الصحیحة و الآثار الصحابیة و التابعیة، و لبیان هذا موضع آخر.(۲)

دائماً برخی از وهابیان حنبلی درصدد مذمت نمودن برخی از اهل بیت‌اند، امامانی که از غلوّ پیروان خود بیزارند ولی در مدح و ستایش پادشاهان بنی‌امیه و مبرّا کردن آنان از ظلم‌هایشان مبالغه می‌نمایند، پادشاهانی که در احادیث صحیح و آثار صحابه و تابعین مذمت شده‌اند. و برای بیان این مطلب موضع دیگری است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب التاریخ، حسن بن فرحان مالکی، ص۱۴.

۲. قرائة فی کتب العقائد، حسن بن فرحان مالکی، ص ۱۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۹۶

--------------------------------------------------------------------------------


۳. شیوع افکار الحادی در بین جوانان عربستان

حسن بن فرحان می‌گوید:

اخبرنی احد اساتذة العقیدة باحدی الجامعات السعودیة: انّ الآراء الالحادیة لها وجود عند بعض الطلاب، اثناء فتح باب الحوار معهم و هم من طلبة الأقسام الشرعیة، فضلا عن غیرها.(۱)

یکی از اساتید عقیده در یکی از دانشگاه‌های سعودی به من خبر داد که آراء الحادی در برخی از جوانان دانشگاهی نفوذ کرده است و این مطلب را در اثنای باز کردن بحث و گفت‌وگو با آنها فهمیدم، با کسانی که از دانشجویان اقسام شریعت بودند تا چه رسد به غیر آنها.

۴. سیره قدمای سلفی در تکفیر مسلمین

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

و یظنّ بعض الناس: انّ هذه الأمراض التی دخلت فی کتب العقائد و فی عقول المسلمین؛ من التکفیر الظالم و التبدیع و التضلیل دون استناد علی ادلة و براهین صحیحة، مع نشر الأکاذیب علی النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) انّما کان فی الأزمنة المتأخرة فقط، و هذا نتیجة لعدم الإطلاع علی کتب المتخاصمین فی القرن الثالث و الرابع، ففیها الکثیر من هذا التکفیر الظالم و التبدیع و التفسیق، و هی الکتب التی یتحاکم الیها العقائدیّون المعاصرون، تارکین

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۹۷

--------------------------------------------------------------------------------


نصوص القرآن و السنة، و محتجّین بما لا حجة فیه؛ بانّ السلف الصالح کانوا یکفّرون و یفسّقون و یضلّلون و یفحشون القول و یفتون بقتل مخالفیهم، و استحلال دمائهم و اموالهم و أعراضهم، و یقصدون بالسلف الصالح من کان علی مذهبهم فی الخصومات، فمن کان منهم، فهو من السلف الصالح، و ان کان کاذباً فاجراً، و من کان من غیرهم فهو من السلف الصالح، و ان کان من اعبد الناس و اصدقهم.(۱)

برخی از مردم گمان می‌کنند این امراضی که در کتاب‌های اعتقادی و عقول مسلمانان از تکفیر به ناحق و نسبت به بدعت و گمراهی بدون هیچ‌گونه استناد به ادله و براهین صحیح، با نشر دروغ‌هایی بر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) پیدا شده تنها در زمان‌های متأخر بوده است، و این‌گونه قضاوت نتیجه عدم اطلاع بر کتب مخالفان در قرن سوم و چهارم است، که در آنها بسیاری از این تکفیرهای به ناحق و نسبت دادن به بدعت و فسق یافت می‌شود، کتاب‌هایی که علمای عقاید معاصر آنها را حَکَم قرار داده و نصوص قرآن و سنت را رها کرده‌اند، و به چیزی احتجاج می‌کنند که حجت نیست؛ به اینکه سلف صالح تکفیر و تفسیق می‌کرده و نسبت به گمراهی وفحش لفظی می‌دادند، و فتوا به قتل مخالفان داده و خون و اموال و آبروی آنان را حلال می‌شمردند، و مقصودشان به سلف صالح کسانی است که در خصومت‌ها مذهب آنان را داشته‌اند و هرکس که از آنان بوده او از سلف صالح است گرچه دروغگو فاجر باشد، و هرکس که در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، صص ۲۱ ـ ۲۲.


--------------------------------------------------------------------------------
۹۸

--------------------------------------------------------------------------------


مذهب آنان نبوده او از سلف پست است گرچه از عابدترین و راستگوترین مردم باشد.

۵. تکفیر مسلمین، عامل تفرقه

حسن بن فرحان در ردّ تکفیر وهابیان می‌گوید:

لو تتبّعنا اسباب نکسات المسلمین فی الماضی؛ کسقوط بغداد و احتلال الشام و فلسطین من قبل الصلیبیین و سقوط الأندلس لوجدنا انّ السبب الظاهر للخاصة و العامة هو تفرق المسلمین. و لو نظرنا لسبب هذا التفرق لوجدناه یکمن فی الاتهامات المتبادلة بالضلالة و البدعة و الکفر، مع الاستغلال السیاسی لهذه الطوائف، اذ اصبحتْ کل فرقة تری انّ الیهود و النصاری و الصلیبیین و المغول اقرب لها من الطائفة الأخری التی تلتقی معها فی الأصول العامة للاسلام.(۱)

اگر اسباب شکست مسلمانان را در گذشته پیگیری کنیم همچون سقوط بغداد و اشغال شام و فلسطین از سوی صلیبی‌ها و سقوط اندلس، پی می‌بریم که سبب ظاهر برای خاص و عام همان تفرقه مسلمانان بوده است. و اگر در سبب این تفرقه نظر افکندیم پی می‌بریم که در یک مطلب نهفته است و آن اتهاماتی از قبیل گمراهی، بدعت و کفر بوده که به یکدیگر زده می‌شده است، با ضعف سیاسی که بر این طوائف حاکم بوده است؛ زیرا فرقه‌ای می‌بیند که یهود و نصارا و صلیبی‌ها و مغول به آنها از طوائف دیگر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۲۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۹۹

--------------------------------------------------------------------------------


نزدیک‌تر است، طوائفی که با یکدیگر در اصول عامه اسلام اشتراک نظر دارند.

۶. وهابیان و وارد کردن تجسیم در اسلام

وی می‌گوید:

بل تجد بعض غلاتهم یقول: (لا خیر فی الاسلام بلا سنة) و قد یقصد بعضهم بالسنة ـ للأسف ـ ما سیأتی ذکره من امراض فکریة؛ کالتکفیر و الظلم و الاسرائیلیات و التجسیم...(۱)

بلکه برخی از غالیان آنان را مشاهده می‌کنی که می‌گویند: در اسلام بدون سنت خیری نیست، و مقصود آنان از سنت ـ متأسفانه ـ چیزی است که ذکرش خواهد آمد و آن مرض‌های فکری از قبیل تکفیر و ظلم و اسرائیلیات و تجسیم می‌باشد...

۷. نسبت غلوّ به وهابیان معاصر

حسن بن فرحان می‌گوید:

و هذا الفکر عند غلاة الحنابلة لا معتدلیهم، هو الذی فرّخ لنا الیوم هؤلاء الغوغاء من التیار التبدیعی، الذی یَصمّ الناس بالبدعة و الضلالة و لعلهم اوقع الناس فیها، فلذلک لایستغرب بعض الإخوة ان قام بعض هؤلاء الغلاة و شبّه الباحثین من طلبة العلم المخالفین له بالمستشرقین او بفرعون او ابلیس او سلمان رشدی... و لانستغرب منهم هذا التبدیع و التکفیر، فنحن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۳۸.



--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۰

--------------------------------------------------------------------------------


نرحمهم؛ لانّنا نعرف من این أُتوا، أُتوا من الجهل المسمّی علماً، و الظلم المسمّی عدلا، و البدعة المسمّاة سنة.(۱)

و این فکر نزد غالیان حنابله نه افراد معتدل از آنها موجب شده که این مصیبت را در جامعه کنونی پدید آورد و آن جامعه‌ای است که نسبت بدعت‌گزار بودن به مردم می‌دهند، و گوش مردم را با به کار بردن الفاظ بدعت و گمراهی پر کرده‌اند، و گویا خودشان در این دو بیشتر فرو رفته‌اند، و لذا برخی از برادران تعجب نمی‌کنند اگر برخی از این غالیان قیام کرده و بحث کنندگان از طلبه علم را که مخالف آنان هستند را به لقب مستشرق یا فرعون یا شیطان یا سلمان رشدی... نسبت می‌دهند، و ما از آنها این نسبت‌های به بدعت و کفر را غریب نمی‌دانیم، و ما به آنان رحم می‌کنیم؛ چرا که می‌دانیم از کجا آمده‌اند، حرف آنان از جهلی سرچشمه گرفته که آن را علم نامیده‌اند، و از ظلمی که آن را عدالت نامیده‌اند و بدعتی که آن را سنت می‌دانند.

۸. انتقاد از تکفیر مخالفان

حسن بر فرحان می‌گوید:

کما ان ظلمنا فی تکفیر ابی حنیفة و اصحابه ـ رحمهم الله ـ یجعلنا نتوقف فی ظلمنا فِرَقاً اخری؛ کالشیعة و المعتزلة،و الصوفیة و الاشاعرة و غیرهم؛ لانّه ان سلّمنا بانّ تکفیرنا لابی حنیفة کان خاطئاً، فما الذی یمنع من انّ تکفیرنا لهؤلاء

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، صص ۱۰۷ ـ ۱۰۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۱

--------------------------------------------------------------------------------


کان خاطئاً ایضاً؟!(۱)

همان‌گونه که در تکفیر ابوحنیفه و اصحابش ـ رحمهم الله ـ ظلم کرده‌ایم، این امر باعث می‌شود که در ظلم کردن به دیگر فرقه‌ها از قبیل شیعه و معتزله و صوفیه و اشاعره و دیگران توقف نماییم؛ زیرا اگر تسلیم شویم که تکفیر ابوحنیفه از سوی ما اشتباه بوده چه چیز مانع آن است که تکفیر این فرقه‌ها را نیز خطا و اشتباه نباشد؟!

۹. نسبت تکفیر سریع به وهابیان

حسن بن فرحان می‌گوید:

و العاقل من اتعظ بهذا عن تلک؛ فلایتسرّع فی التکفیر قبل معرفة حجج الخصم و ارتفاع موانع التکفیر، ومعرفة شُبَهه و اعتذاره، من قوله لا من نقل خصمه.(۲)

عاقل آن است که از این امور عبرت گیرد و قبل از آنکه به ادله مخالف خود معرفت پیدا نماید و موانع تکفیر را مرتفع سازد، و شبهات و عذرهای او را از زبان خودش بشناسد نه از نقل دشمنانش، با سرعت کسی را تکفیر نکند.

۱۰. حکم وهابیان به لوازم اقوال

وی می‌گوید:

فمعنی هذا: انّ عندنا خللا فی النقل، فنُصحّح الروایات فی تشویه الخصم و لانتفهمّ حجة الطرف الآخر و لانسمع له، و نکفّر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۰۸.

۲. همان.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۲

--------------------------------------------------------------------------------


باشیاء لیست مکفّرة أو نکفّر بالزامات لایجوز التکفیر بها، فلازم القول لیس بقول.(۱)

معنای آن این است که ما مشکلی در نقل داریم، و روایات را در تخریب مخالفان خود تصحیح می‌کنیم بدون آنکه حجت و دلیل طرف دیگر را بفهمیم و یا گوش به آن فرا دهیم. و نیز مخالفان را به چیزهایی تکفیر می‌کنیم که هرگز موجب تکفیر نیستند، یا به الزاماتی تکفیر می‌نماییم که تکفیر به آنها جایز نمی‌باشد؛ چرا که لازمه قول، اعتقاد گوینده به حساب نمی‌آید.

۱۱. غلوّ وهابیان در تکفیر

حسن بن فرحان می‌گوید:

و تجدهم یحذّرون من الغلوّ مع غلوهم فی التکفیر، و غلوّهم فی الثناء علی علمائهم.(۲)

تو آنان را می‌بینی که مردم را از غلو بر حذر می‌دارند در حالی که خودشان در تکفیر ]مسلمانان[ ومدح علمائشان غلو وتندروی می‌کنند.

۱۲. تناقض وهابیان در عمل

وی در مورد وهابیان و سلفی‌ها می‌گوید:

و تراهم یأمرون بالوقوف عند حدود النصوص الشرعیة و عدم الزیادة علیها، بینما هم یزیدون کثیراً من العقائد لیست فی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۰۸.

۲. همان.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۳

--------------------------------------------------------------------------------


الکتاب و لا فی السنة. و تراهم یعظّمون تکفیر المسلم، من عقائد الخوارج و انّه لایجوز. و هذا الورع عن التکفیر انّما هم عن ضعفهم، فاذا قَوُوا لایرقبون فی مسلم الاّ و لا ذمّة و تراهم ینهون عن الاشتغال بأمر لم یشتغل به النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و اصحابه، فاذا سَنَحت لهم الفرصة امروا الناس بمضایق من الاعتقادات لم تخطر علی بال صحابی و لا تابعی، مع مسمّیات و القاب سمّوها هم و آباؤهم، ما انزل الله بها من سلطان.(۱)

شما آنان را مشاهده می‌کنید که امر به توقف نزد حدود نصوص شرعی و عدم زیاده بر آن می‌کنند، در حالی که آنان بسیاری از عقاید را زیاد کرده‌اند که در قرآن و سنت یافت نمی‌شود. شما مشاهده می‌کنی آنان را که تکفیر مسلمانان را که از عقاید خوارج است را ناپسند شمرده و جایز نمی‌دانند، ولی این ورع از تکفیر نشانه ضعف آنان است، ولی هنگامی که قوی شدند. درباره هیچ مسلمانی رعایت خویشاوندی و پیمان نمی‌کنند. [از هیچ مسلمانی نمی‌گذرند و تمام مخالفان خود را نسبت به کفر می‌دهند]. و نیز آنان را مشاهده می‌کنی که از اشتغال بر کاری که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و اصحابش اشتغال نداشته نهی می‌کنند، ولی هنگامی که خودشان فرصت پیدا کردند مردم را به اعتقادی دستور می‌دهند که به ذهن هیچ صحابی یا تابعی نیامده است، و این را با اسم‌ها و القابی همراه می‌کنند که خود و پدرانشان درآورده و هرگز بر آن دلیلی از جانب خداوند ندارند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۳۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۴

--------------------------------------------------------------------------------


۱۳. بی‌انصافی وهابیان در حق شیعه

او در ردّ وهابیان و سلفی‌ها و بی‌انصافی آنان می‌نویسد:

تراهم یتشددون فی نقد و تضعیف الرجال الذین لایوافقونهم فی شواذ العقائد، حتی وصل ذمّتهم للبخاری و مسلم و یحیی بن معین و علی بن المدینی و الکرابیسی، و ابن الجعد و ابی حنیفة، فضلا عن تضعیف سائر الشیعة، متمسکین بعبارة نقلوها عن الشافعی فی تکذیب الخطابیة من الروافض، لانّهم یستحلّون الکذب، فجعلها هؤلاء فی کل الشیعة، ثقاتهم و ضعفائهم؛ بینما یبالغون فی توثیق اتباعهم، ولو کانوا ضعفاء او خفیفی الضبط، کما فعلوا فی توثیق ابن بطة مثلا.(۱)

شما آنان را مشاهده می‌کنید که در نقد و تضعیف افرادی شدت به خرج می‌دهند که با آنان در عقاید شاذشان موافق نیستند، به حدّی که بخاری و مسلم و یحیی بن معین و علی بن مدینی و کرابیسی و ابن جعد و ابوحنیفه و حنفی‌ها را تضعیف می‌کنند تا چه رسد به تضعیف عموم شیعیان، و در این کار به عبارتی تمسک می‌کنند که از شافعی در تکذیب ]فرقه[ خطابیه از روافض صادر شده که آنان دروغ را حلال می‌شمارند، و آن را بر تمام شیعه حمل می‌نمایند؛ چه افراد ثقه آنها یا ضعیفشان، و این در حالی است که در توثیق پیروانشان مبالغه می‌کنند، گرچه ضعیف بوده و ضبطش هم کم بوده است، همان‌گونه که در توثیق ابن بطه چنین نموده‌اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۳۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۵

--------------------------------------------------------------------------------


۱۴. تناقض سلفی‌ها در جرح و تعدیل

او در ردّ سلفی‌ها به جهت تناقض در جرح و تعدیل می‌گوید:

و تراهم یتناقضون فی الصحابة و وجوب تقدیرهم، فیذمّون الشیعة لانّهم ینتقصون اصحاب النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)، بینما لایذمّون النواصب و لایذکرونهم بسوء،مع انّهم کانوا یلعنون علی بن ابی طالب و یذمّونه و یرمونه بکلّ طامة؛ سواء کان ذلک من قبل حکّامهم من بنی‌امیة او علمائهم کحریز بن عثمان و ثور بن یزید و نحوهم.(۱)

تو آنان را مشاهده می‌کنی که در مورد صحابه و وجوب تقدیر از آنان متناقض عمل می‌کنند؛ چرا که شیعه را مذمت می‌نمایند؛ به جهت آنکه به اصحاب پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نقص وارد می‌کنند، ولی نواصب را مذمت نمی‌کنند و آنان را با بدی یاد نمی‌نمایند، با وجود آنکه نواصب علی بن ابی طالب را لعن کرده و مذمت می‌کنند و هر زشتی را به او نسبت می‌دهند؛ چه این کار از سوی حاکمان آنان از بنی‌امیه باشد یا علمای آنان، همچون حریز بن عثمان، و ثور بن یزید و امثال آن دو.

۱۵. ابن تیمیه و تنقیص امام علی(علیه السلام)

حسن بن فرحان می‌گوید:

بینما یبالغون فی الاعتذار لعبارات صریحة، صدرت من ائمتهم، کما یفعلون فی الاعتذار عمّا کتبه عبدالله بن الإمام احمد أو الاهوازی أو

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۳۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۶

--------------------------------------------------------------------------------


الهروی فی التجسیم، أو کتبه البربهاری فی التکفیر أو ما کتبه ابن تیمیة فی انتقاص علی بن ابی‌طالب و ردّ کثیر من فضائله.(۱)

آنان در عذرتراشی برای عبارات صریحی که از امامانشان صادر شده مبالغه می‌کنند، همان‌گونه که در نوشته‌های عبدالله بن امام احمد، یا اهوازی، یا هروی در تجسیم چنین نموده‌اند، یا آنچه را که بربهاری در تکفیر یا ابن تیمیه در نقص وارد کردن بر علی بن ابی‌طالب و ردّ بسیاری از فضائلش نوشته چنین نموده‌اند.

۱۶. حکم سلفی‌ها به تکفیر و قتل مخالفان خود

حسن بن فرحان درباره سلفی‌ها می‌گوید:

و تراهم یذمّون الخوارج؛ لانّهم یقتلون المسلمین و یکفرونهم، بینما هم یفتون بقتل خصومهم و تکفیرهم، کالخوارج تماماً.(۲)

مشاهده می‌کنی آنان را که خوارج را مذمت می‌کنند به جهت آنکه مسلمانان را به قتل رسانده و تکفیر می‌کنند، در حالی که خودشان فتوا به قتل مخالفان خود داده و آنان را تکفیر می‌نمایند، همان‌گونه که خوارج تمام این کارها را انجام می‌دهند.

۱۷. ترس وهابیان از مسلمین نه کفار

وی درباره وهابیان می‌نویسد:

و نحن إلی الیوم لانخشی إلاّ من المسلمین، و لانحذر إلاّ منهم و

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب التاریخ، ص ۱۳۶.

۲. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۳۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۷

--------------------------------------------------------------------------------


لو جاء مسافر من بریطانیا أو امریکا، لما استنکرنا شیئاً، لکن لو قال: جئت من سلطنة عمان أو من دولة ایران لنظرنا الیه شزراً؛ لانّ عمان اباضیة و ایران فیها اغلبیة شیعیة، و لابدّ أن نسأل صاحبنا: لماذا سافرت إلی هناک؟! و لو علمنا به قبل سفره لحذّرناه منهم کثیراً، بینما لانحذّره من الیهود و لا النصاری، بل و لا من الملحدین!! و لنا فی هذا تأویلات و اعتذارات لایسعنی استعراضها و لا الجواب علیها.(۱)

ما امروز تنها از مسلمانان می‌هراسیم، و فقط از آنها پرهیز داریم. و اگر مسافری از انگلستان و امریکا بیاید بر او انکار نمی‌گیریم، ولی اگر بگوید: من‌از کشور سلطان‌نشین عمان یا از کشور ایران آمده‌ام به او نظر بد داریم، چرا که مردم عمان اباضی بوده و اغلب مردم ایران شیعه هستند، و بر خود لازم می‌دانیم که از او سؤال کنیم: چرا به این کشور سفر کرده‌ای؟! و اگر قبل از سفر از آن اطلاع داشتیم او را از آن بسیار برحذر می‌داشتیم و این در حالی است که او را از یهود و نصارا بلکه از ملحدان برحذر نمی‌نماییم!! و برای ما در این مسأله تأویلات و عذرهایی است که وقت، اجازه طرح و جواب آنها را نمی‌دهد.

۱۸. دشمنی ابن تیمیه با امام علی(علیه السلام)

حسن بن فرحان مالکی بعد از نقل برخی از فضایل معاویه می‌گوید:

و الغریب انّ بعضهم کابن تیمیة ـ سامحه الله ـ یورد مثل هذه

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۶۷.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۸

--------------------------------------------------------------------------------


النصوص العامة و یعتبرون القادح فی الصحابة قادح فی الکتاب و السنة، و یقصدون بالصحابة غالباً المتأخرین منهم کمعاویة و عمرو و امثالهم بینما یسکتون عن طعن النواصب فی علی و لعنهم له.(۱)

امر غریب این است که برخی همچون ابن تیمیه ـ خدا از او بگذرد ـ امثال این نصوصات عام را می‌آورند و در نتیجه قدح کننده در صحابه را قدح کننده در قرآن و سنت به حساب می‌آورند، و مقصودشان به صحابه غالباً متأخران از آنان است، همچون معاویه و عمرو و امثال آنان، در حالی که از طعن نواصب در حق علی و لعن‌کنندگان او سکوت می‌کنند.

او همچنین می‌گوید:

ابن تیمیة مع فضله و علمه إلاّ انّه یجب أن نعرف انّه شامی و اهل الشام فیهم انحراف فی الجملة علی علی بن ابی‌طالب و میل لمعاویة.(۲)

ابن تیمیه با علم و فضلش باید بدانیم که از اهالی شام است، و اهالی شام دارای انحراف کمی درباره علی بن ابی‌طالب و میل او به معاویه بوده‌اند.

۱۹. انتقاد وهابیان از جلوگیری ورود کتاب‌های شیعه

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مذکرة فی الصحابة، حسن بن فرحان مالکی، صص ۷۹ و۸۰.

۲. نحو انقاذ التاریخ الاسلامی، حسن بن فرحان مالکی، ص ۳۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۰۹

--------------------------------------------------------------------------------


انا لا أری معنی لمنع کتب الأشاعرة و الشیعة و الإباضیة و غیرهم من المسلمین من دخول المملکة فی ضوء التفجُّر المعرفی.(۱)

من معنایی بر منع کتاب‌های اشاعره و شیعه و اباضیه و دیگر مسلمانان از ورود به مملکت [سعودی] نمی‌بینم با وجود انفجار اطلاعات و معارف در دنیا.

۲۰. انتقاد از محمد بن عبدالوهاب

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

إنّ هذا الإعتراف الّتی إعترف بها المشرکون قد أجاب عنها بعض العلماء، وذکروا أنّ المشرکین إنّما إعترفوا بها من باب الإفحام والإنقطاع، ولیس من باب الإقتناع، ولو کانوا صادقین فی إعترافهم لأتوا بلوازم هذا الإعتراف. فلذلک یأمر الله نبیّه(صلّی الله علیه وآله وسلّم) أن یذکّرهم بلوازم هذا الإعتراف کما فی قوله تعالی: (فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ)، (قُلْ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ) فکأنّ الله عزّ وجلّ یوبّخهم بأنّهم کاذبون وأنّهم لایؤمنون بالله عزّ وجلّ خالقاً ورازقاً...(۲)

این اعترافی که مشرکان به آن اقرار کرده‌اند را برخی از علما از آن این‌گونه جواب داده‌اند که مشرکان این اعتراف را از باب اجبار و سیه رو شدن و از روی ناچاری داشتند، نه از باب قانع شدن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۵۴.

۲. داعیة و لیس نبیاً، حسن بن فرحان مالکی، ص ۴۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۰

--------------------------------------------------------------------------------


و رسیدن به این مطلب. و اگر در اعترافشان به این امور صادق بودند، ملتزم به لوازم آن نیز می‌شدند. به همین جهت است که خداوند پیامبرش را امر می‌کند که آنان را به لوازم این اعتراف تذکر دهد؛ همان‌گونه که در قول خداوند (فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ)و (قُلْ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ)آمده است. پس گویا خداوند عزّوجلّ آنان را توبیخ می‌کند که در ادّعایشان دروغ می‌گویند و هرگز به خالقیت و رازقیت خدا ایمان ندارند.

۲۱. مردود دانستن تندروی سلفیان

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

و یساعده علی ذلک ایضاً انّ غلاة السنة لهم الصوت الأقوی داخل الوسط السنّی السلفی علی وجه الخصوص، فلذلک لانستغرب هذه الانحسارات عن السنة إلی مذاهب اخری... و سیبقی الغلو السلفی من اکبر الأمور المساعدة علی الانتقال الحادّ إلی الشیعة مالم یسارع عقلاء السلفیة بنقد الغلو داخل التیار السلفی نفسه، ذلک الغلو المتمثّل فی کثرة الاحادیث الضعیفة و الموضوعة الّتی نشدّ بها المذهب و کثرة التکفیرات المخالفة للمنهج السلفی، کتکفیر ابی‌حنیفة و الأحناف و تکفیر الشیعة و الجهمیة و المعتزلة.(۱)

تأیید این مطلب اینکه غالیان اهل سنت صدای قوی‌تری به‌ویژه‌ در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله المجلّة، شماره ۱۰۸۲، سال ۱۱ / ۱۱/۲۰۰۰ م، تحت عنوان: "قراءة فی التحولات السنیة للشیعة".


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۱

--------------------------------------------------------------------------------


بین سنی‌های سلفی دارند، و لذا این‌گونه خروج‌ها از مذهب اهل سنت به مذاهب دیگر را بدین جهت غریب نمی‌دانیم... و زود است که غلو سلفی‌ها از بزرگ‌ترین اموری گردد که باعث انتقال سریع اهل سنت به سوی شیعه شود، مگر آنکه عقلاء سلفی به فکر چاره برآمده و غلو و تندروی خود را از درون نقد کنند، غلوی که در وجود احادیث ضعیف و جعلی برای تأیید مذهب و تکفیر مخالفان مذهب و روش سلفی پدیدار گشته است، همچون تکفیر ابوحنیفه و احناف و تکفیر شیعه و جهمیه و معتزله.

۲۲. تنقیص محمّد بن عبدالوهاب

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

و کتاب التوحید أو کتاب کشف الشبهات أو غیرهما من کتب الشیخ و رسائله انّما الّفها بشر یخطیء و یصیب و لم یؤلّفها ملک و لا رسول، فلذلک من الطبیعی جداً أن یخطیء و لا مانع شرعاً و لا عقلا من وقوع الأخطاء من الشیخ؛ سواء کانت کبیرة أو صغیرة، کثیرة أو قلیلة، فقهیة أو عقدیة (ایمانیة)...(۱)

کتاب (التوحید) و کتاب (کشف الشبهات) یا غیر این دو از کتاب‌ها و رساله‌های شیخ را کسی نوشته که بشری است ممکن است خطا کند یا به واقع برسد، و آنها را فرشته یا رسول ننوشته است؛ و لذا خیلی طبیعی به نظر می‌رسد که او خطا کند و از نظر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. داعیة و لیس نبیاً، ص ۳.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۲

--------------------------------------------------------------------------------


شرع و عقل مانعی از وقوع خطاها از شیخ نیست؛ چه آن خطاها بزرگ باشد یا کوچک، زیاد باشد یا کم، فقهی باشد یا عقیدتی و ایمانی...

۲۳. نسبت ناصبی دادن به بزرگان وهابی

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

ثمّ جاء بعد هؤلاء آل تیمیّة بحرّان ثمّ دمشق، و ابن کثیر کان فیه نصب إلی حدّ کبیر، و الذهبی إلی حدّما، امّا ابن تیمیة إلی حدّ لا ینکره باحث منصف، فاشتهر عنه النصب و کتبه تشهد بذلک، و لذلک حاکمه علماء عصره علی جملة امور منها بغض علی، ولم یحاکموا غیره من الحنابلة، مع انّ فیهم نصباً ورثوه عن ابن بطة و ابن حامد و البربهاری و ابن أبی‌یعلی و غیرهم. و التیار الشامی العثمانی له اثر بالغ علی الحیاة العلمیة عندنا فی الخلیج، و هذا من اسرار حساسیتنا من الثناء علی الامام علی أو الحسین، و میلنا الشدید لبنی امیة، فتنبّه!!(۱)

بعد از آنان، آل تیمیه حرّانی دمشقی و ابن کثیر ظهور کردند. ابن کثیر تا حدود زیادی نصب و عداوت اهل بیت(علیهم السلام) را در دل داشت، وذهبی نیز تا حدودی چنین بود. ولی دشمنی ابن‌تیمیه نسبت به اهل بیت آن‌قدر زیاد بود که بحث‌کننده منصف نمی‌تواند آن را انکار نماید، ولذا او مشهور به ناصبی‌بودن است وکتاب‌های او نیز بر

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. همان، صص ۶۴ و۶۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۳

--------------------------------------------------------------------------------


این مطلب گواهی می‌دهد، وبدین جهت علمای هم عصرش او را به جهت اموری از آن جمله بغض علی[(علیه السلام)] محاکمه نمودند، با اینکه غیر او از حنابله را محاکمه نکردند در حالی که در آنان نیز نصب و عداوتی بود که از ابن بطه و ابن حامد و بربهاری و ابن ابی یعلی و دیگران به ارث برده بودند، و مدرسه شام که عثمانی هستند اثر بسیاری بر حیات علمی ما در خلیج گذاشته است، و بدین جهت است که ما حسّاسیت فراوانی نسبت به‌مدح و ثنای بر امام علی یا حسین داشته و میل شدید به بنی‌امیه داریم، پس آگاه باش.

او همچنین می‌گوید:

ثمّ تتابع علماء الشام کابن تیمیة و ابن کثیر و ابن القیم ـ و اشدّهم ابن تیمیة ـ علی التوجس من فضائل علی و اهل بیته، و تضعیف الأحادیث الصحیحة فی فضلهم، مع المبالغة فی مدح غیرهم!! و علماء الشام ـ مع فضلهم ـ بشر لا ینجون من تأثیر البیئة الشامیة الّتی کانت اقوی من محاولات الانصاف، خاصّة مع استئناس هؤلاء بالتراث الحنبلی...(۱)

سپس یکی پس از دیگری علمای شام همچون ابن تیمیه و ابن کثیر و ابن قیم آمدند، که شدیدترین آنها در مخفی نمودن فضائل علی و اهل بیتش و تضعیف احادیث صحیح در فضائل آنان، ابن تیمیه است، و این در حالی است که در مدح دیگران شدیداً مبالغه می‌کنند. علمای شام با فضیلتی که دارند بشری هستند که هرگز از

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. داعیة ولیس نبیاً، ص ۱۷۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۴

--------------------------------------------------------------------------------


تأثیر محیط شام بی‌نصیب نبوده‌اند، محیطی که از انصاف به دور بوده است. خصوصاً آنکه آنان با میراث حنابله انس داشته‌اند...

حسن بن فرحان می‌گوید:

حُوکِمَ ابن تیمیة فی عصره علی بغض علی و اتّهمه مخالفوه من علماء عصره بالنفاق و اخطئوا فی ذلک و اتّهموه بالنصب و اصابوا فی کثیر من ذلک، لقوله: انّ علیاً قاتل للرئاسة لا للدیانة، و زعمه انّ اسلام علی مشکّک فیه لصغر سنه و انّ تواتر اسلام معاویة و یزید بن معاویة اعظم من تواتر اسلام علی!! و انّه کان مخذولا، و غیرذلک من الشناعات التی بقی منها مابقی فی کتابه منهاج السنة. و ان لم تکن هذه الأقوال نصباً فلیس فی الدنیا نصب.(۱)

ابن تیمیه در عصرش به جهت دشمنی با علی(علیه السلام) محاکمه شد و مخالفین از علمای عصرش او را متّهم به نفاق کردند ولی در آن به خطا رفتند و او را متّهم به عداوت با اهل بیت(علیهم السلام) نمودند و در بسیاری از موارد به واقع رسیدند؛ چرا که او می‌گوید: علی به جهت ریاست جنگید نه به جهت دیانت. و گمان او که اسلام علی مورد شک است؛ چرا که کودکی کم‌سن بوده است، و تواتر اسلام معاویه و یزید بن معاویه از تواتر اسلام علی مهم‌تر است، و اینکه علی خوار شده است، و دیگر کلمات زشت و پست که در کتابش به نام «منهاج السنة» باقی مانده است. و اگر این گفته‌ها نصب و دشمنی با

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد ، ص ۱۷۶


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۵

--------------------------------------------------------------------------------


حضرت علی نباشد پس در دنیا دشمنی نیست.

۲۴. دشمنی سلفی‌های افراطی با اهل بیت(علیهم السلام)

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

بینما یبالغون فی الاعتذار لعبارات صریحة، صدرت من ائمتهم، کما یفعلون فی الاعتذار عمّا کتبه عبدالله بن الامام احمد أو الاهوازی أو الهروی فی التجسیم، أو کتبه البربهاری فی التکفیر أو ما کتبه ابن تیمیة فی انتقاص علی بن ابی‌طالب و ردّ کثیر من فضائله.(۱)

آنان در عذرتراشی برای عبارات صریحی که از امامانشان صادر شده مبالغه می‌کنند، همان‌گونه که در نوشته‌های عبدالله بن امام احمد، یا اهوازی، یا هروی در تجسیم چنین نموده‌اند، یا آنچه را که بربهاری در تکفیر یا ابن تیمیه در نقص وارد کردن بر علی بن ابی‌طالب و ردّ بسیاری از فضائلش نوشته چنین نموده‌اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب التاریخ، ص ۱۳۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۶

--------------------------------------------------------------------------------


نقد حسن بن فرحان بر «کشف الشبهات»

او در ردّ کتاب «کشف الشبهات» محمد بن عبدالوهاب کتابی را تألیف کرده و نام آن را «داعیة و لیس نبی»، یا «نقض کشف الشبهات» گذاشته و در آن انتقاداتی از محمد بن عبدالوهاب و مطالب کتاب او داشته است، اینک به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

۱. او در ذیل کلامی از محمد بن عبدالوهاب می‌گوید:

سبحان الله! کفار قریش الذین لایقولون (لا اله الاّ الله) و لایؤمنون بیوم القیامة، و لا البعث ولا جنة ولا نار، ولا یؤمنون بنبی، و یعبدون الأصنام، و یقتلون و یظلمون و یشربون الخمور و یرتکبون المحرمات، مَثَلهم مَثَل المسلمین الصائمین الحاجین المزکین المتصدقین، المجتنبین للمحرمات، و یفعلون مکارم الاخلاق... لا، لیسوا سواء، حتی و أن تأول علماؤهم و جهل عوامهم، فالتأویل و الجهل باب واسع، لکن لایساوی فیه من




--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۷

--------------------------------------------------------------------------------


یقوم بأرکان الاسلام ممّن لاینکرها.(۱)

منزه است خداوند! کفار قریش که کلمه توحید (لا اله الاّ الله) را بر زبان جاری نمی‌کنند و به روز قیامت ایمان نمی‌آورند، و حشر و بهشت و دوزخ را قبول ندارند، و بت‌ها را عبادت می‌کنند و می‌کشند و ظلم می‌نمایند و شرب خمر می‌کنند و مرتکب محرمات می‌شوند، ]آیا[ آنها همانند مسلمانانی هستند که نماز به جای آورده و روزه می‌گیرند و حج به جای می‌آورند و زکات و صدقه می‌دهند و از محرمات اجتناب می‌کنند و مکارم اخلاق را به جای می‌آورند؟... هرگز، آن دو مساوی نیستند، پس تأویل و جهل باب واسعی دارد، ولی با کسانی که به ارکان اسلام قیام می‌کنند و آنها را انکار نمی‌نمایند مساوی نیستند.

۲. وی در ادامه می‌گوید:

و لایتساوی من یؤمن بالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نبیاً و رسولا و من یکذبه و یظنّه ساحراً أو کاهناً، ولا یتساوی من یتوسل بالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و یتبرک بالصالحین ـ و ان اخطأ ـ مع من یرجم النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و یقتل الصالحین و لایتساوی من یؤمن بالیوم الآخر و الجنة و النار، مع من یقول: (إنْ هِی إلاّ حَیاتُنا الدُّنْیا نَمُوتُ وَنَحْیَا). لایتساوی من قال: (لا اله الاّ الله) مع من قال: (أَ جَعَلَ الآْلِهَةَ إِلهاً واحِداً) لا، لایتساوی من آمن و من کفر، من صدق الرسل و من کذّبهم، من آمن بالبعث و من کفر به. لایتساوی من طلب شفاعة الحی ممّن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، حسن بن فرحان مالکی، ص۳.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۸

--------------------------------------------------------------------------------


یطلب شفاعة الجماد. لایتساوی من یطلب شفاعة الأحیاء و هو یعرف انّهم عبیدالله ممّن یطلب شفاعة الأصنام و یجعلهم مشارکین لله فی الألوهیة. لا یا شیخنا ـ سامحک الله ـ هناک فرق کبیر بین هؤلاء و هؤلاء.(۱)

کسانی که به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) ایمان آورده با کسانی که او را تکذیب کرده و به گمانشان او ساحر و یا کاهن است مساوی نیستند. و نیز کسانی که به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) توسل جسته و به صالحان تبرک می‌جویند ـ گرچه خطا کرده باشند ـ با کسانی که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) را سنگ زده و صالحان را به قتل می‌رسانند یکسان نیستند. کسانی که به آخرت و به بهشت و دوزخ ایمان آورده با کسانی که می‌گویند: (زندگی ما جز حیات دنیا نیست، می‌میریم و زنده می‌شویم) مساوی نمی‌باشند. کسی که می‌گوید: (خدایی جز الله نیست) با کسی که می‌گوید: (آیا خدایان را یک خدا کرده است) یکسان نیست، هرگز چنین نمی‌باشد. کسی که ایمان آورده با کسی که کفر ورزیده، کسی که رسولان را تصدیق کرده با کسی که آنان را تکذیب نموده، کسی که به حشر ایمان آورده و کسی که به آنها کافر شده مساوی نیست. کسی که درخواست شفاعت از زنده‌ای می‌کند با کسی که درخواست شفاعت از جماد می‌نماید یکسان نیست. کسی که درخواست شفاعت از زنده‌ها می‌کند در حالی که می‌داند آنها بندگان خدایند، با کسی که درخواست شفاعت از بت‌ها

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۱۹

--------------------------------------------------------------------------------


می‌کند و آنها را شریک خداوند در الوهیت می‌داند یکسان نیست، نه ای شیخ ما ـ که خداوند از تو بگذرد ـ در این جا فرق بزرگی بین این دو دسته است.

۳. حسن بن فرحان همچنین می‌گوید:

معظم علماء المسلمین فی عهد الشیخ محمد و فی ایّامنا هذه یقولون بجواز التبرک بالصالحین و التوسل بهم؛ فهل نحن الیوم نکفر حمیع هؤلاء؟! أم نخطئهم فقط؟!

ان قلتم: نحن نکفرهم ردّ علیکم هذه البلاد و اتّهموکم بالغلوّ فی الدین و تکفیر المسلمین. و ان قلتم: لا، نحن لانکفرهم، رددتم علی محمد بن عبدالوهاب تکفیره لهم؛ لانّه کان یکفر علماء و عوام مثل علماء زماننا و عوامهم تماماً...(۱)

معظم علمای مسلمین در عصر شیخ محمد و در ایام ما قائل به جواز تبرک به صالحان و توسل به آنان است، آیا ما امروز تمام آنها را تکفیر کنیم، یا تنها نسبت خطا به آنان دهیم؟!

اگر بگوییم ما آنان را تکفیر می‌کنیم علمای آن شهرها شما را رد کرده و شما را متّهم به غلوّ در دین و تکفیر مسلمانان می‌کنند. و اگر بگویید: هرگز ما آنان را تکفیر نمی‌کنیم، بر محمد بن عبدالوهاب به جهت تکفیرش مسلمین را ردّ نموده‌اید؛ زیرا که او علما و عوام را همچون علمای زمان ما و عوامشان را تماماً تکفیر کرده است...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۰

--------------------------------------------------------------------------------


۴. وی در ادامه می‌گوید:

سامح الله الشیخ محمد، ففی هذا النص تکفیر صریح لعلماء المسلمین فی زمانه. ثم انّ المسلمین لایعبدون الاّ الله، بخلاف هؤلاء المشرکین الذین یسجدون للأصنام. و إذا لم یکن هذا واضحاً فلن نستطیع التفریق بین امور اخری التباساً.(۱)

خداوند از تقصیرات شیخ محمد بن [عبدالوهاب] بگذرد، در این نص تکفیر صریح علمای مسلمین زمان خودش می‌باشد، مسلمانانی که جز خدا را عبادت نمی‌کنند به خلاف آن مشرکانی که بت‌ها رامی‌پرستند، و اگر این امر واضح نباشد ما نمی‌توانیم بین امور دیگر که مشتبه است فرق گذاریم.

۵. او همچنین می‌گوید:

فإذا کانت التسویة بین الخوارج و الوهابیة ظلماً فالتسویة بین کفار قریش و المسلمین اکثر ظلماً و ابعد عن الحق.(۲)

اگر تسویه بین خوارج و وهابیان ظلم است، پس تسویه بین کفار قریش و مسلمانان ظلمش بیشتر و از حق دورتر می‌باشد.

۶. حسن بن فرحان همچنین می‌گوید:

فالشیخ یذکر اسباباً لیست متحققة و لایدری أ هی سبب فی القتال ام لا، و یترک الاسباب المتفق علیها بانّها هی سبب قتال النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) للکفار.(۳)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، صص ۶ و ۷.

۲. همان، ص ۷.

۳. همان، ص ۸.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۱

--------------------------------------------------------------------------------


شیخ محمد [بن عبدالوهاب] اسبابی را ذکر کرده که تحقق خارجی ندارد، و نمی‌داند که آیا آنها سبب در قتال بوده یا چیز دیگری دخیل بوده است، و این در حالی است که او اسبابی را که مورد اتفاق است در اینکه سبب قتال پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) با کفار است را رها کرده است.

۷. حسن بن فرحان در ردّ کلام محمد بن عبدالوهاب که مقصود از کلمه (لا اله الاّ الله) معنای آن است نه لفظ آن، می‌گوید:

لکن مجرد التلفظ بها ینجیهم من التکفیر و القتل، بینما من یقولها من معاصری الشیخ لاتعصمهم من سیفه، فالمنافقون فی عهد النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) یقولون الشهادتین بألسنتهم و کان النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) یعرف ذلک و مع ذلک عصمت دماؤهم و اموالهم، اما المعاصرون للشیخ من المسلمین فلم تعصمهم منه؛ لا الشهادتین و لا ارکان الاسلام.(۱)

لکن مجرد تلفظ به آن آنها را از تکفیر و قتل نجات می‌دهد، در حالی که افراد معاصر شیخ [محمد بن عبدالوهاب] با گفتن کلمه توحید از شمشیر او در امان نمی‌شدند، در حالی که منافقان در عصر پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) شهادتین را بر زبان جاری می‌کردند و پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) آنان را می‌شناخت ولی با این حال خون‌ها و اموالشان محفوظ بود، ولی معاصران شیخ [محمد بن عبدالوهاب] از مسلمانان از شمشیر او در امان نبودند نه با گفتن شهادتین و نه با عمل به ارکان اسلام.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۲

--------------------------------------------------------------------------------


۸. وی همچنین در نقد کلام محمد بن عبدالوهاب می‌گوید:

هذا تکفیر واضح لمن لیس علی معتقد اهل نجد الذین یسمیهم (الموحدین) فاعرف هذا فانّه مهمّ.(۱)

این تکفیر واضحی است نسبت به کسی که بر اعتقاد اهل نجد نباشد، کسانی که آنان را موحد می‌نامید. این را بدان که خیلی مهم است.

۹. حسن بن فرحان می‌گوید:

هذا تکفیر صریح للمخالفین له ممّن یسمّونهم (خصوم الدعوة) او (اعداء التوحید) او (اعداء الاسلام) و هذا ظلم؛ لانّ الشیخ کان یرد علی المسلمین و لم یکن یرد علی کفار و لا مشرکین. و هذه رسائله و کتبه لیس فیها تسمیة لمشرک ولا کافر، و إنا فیها تسمیة لعلماء المسلمین فی عصره کابن فیروز و سلیمان بن عبدالوهاب و ابن عفالق و غیرهم من العلماء الذین یطلق علیهم (المشرکون فی زماننا). فهذه هی بذور التکفیر المعاصر التی لازالت تنبت و تؤتی اکلها الدامیة فی ارجاء العالم الاسلامی.(۲)

این تکفیر صریح مخالفان اوست از کسانی که آنان را دشمنان دعوت یا دشمنان توحید، یا دشمنان اسلام نامیده‌اند، و این ظلم

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۱۰.

۲. همان، ص ۱۰ ـ ۱۱.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۳

--------------------------------------------------------------------------------


است؛ زیرا شیخ [محمد بن عبدالوهاب] بر مسلمانان ردّ کرده، ولی بر کافران و مشرکان ردّ نکرده است. و این است رساله‌ها و کتاب‌های او که نامی از مشرکان و کافران به میان نیاورده و تنها نام علمای مسلمین در عصر خود امثال ابن فیروز و سلیمان بن عبدالوهاب و ابن عفالق و دیگر علما را ذکر کرده و بر آنان عنوان «مشرکان در زمان م» یاد نموده است. و این است ریشه‌های تکفیر معاصر که دائماً در حال رشد بوده و آثار کشنده‌اش در اطراف عالم اسلامی گسترده شده است.

۱۰. او در جای دیگر می‌گوید:

علی هذا لن یدخل الجنة فی زمن الشیخ الاّ اهل العیینة و الدرعیة!! ففی الکلام السابق تکفیر ضمنی لکل من یری التوسل بالصالحین، و هم جمهرة علماء المسلمین و عامتهم.(۱)

بنابراین در زمان شیخ [محمد بن عبدالوهاب] کسی وارد بهشت نمی‌شود مگر اهل عیینه و درعیه!! و در کلام سابق تکفیر ضمنی است بر هر کسی که معتقد به توسل به صالحان باشد،که آنان عموم علمای مسلمین و عامه مسلمانان هستند.

۱۱. او همچنین می‌گوید:

و المجتمع السعودی علماؤه و طلاب العلم فیه تربّی علی فتاوی الشیخ، کانوا یمیلون لتکفیر المسلمین. و من قرأ «الدرر السنیة» عرف هذا تماماً، بل هذا المؤلف مجلدان کبیران بعنوان (الجهاد)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، صص ۱۳ ـ ۱۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۴

--------------------------------------------------------------------------------


و کلّه فی جهاد المسلمین، لیس فیه حرف فی جهاد الکفار الأصلیین من الیهود و النصاری، مع انّ بلاد المسلمین المجاورة کان فیها کفار اصلیون.(۱)

جامعه سعودی اعم از علما و طلاب علم در آن بر فتوای شیخ ]محمد بن عبدالوهاب[ تربیت یافته‌اند، آنان که تمایل به تکفیر مسلمانان دارند. ولذا کسی که کتاب «الدرر السنیة» را مطالعه کند این مطلب را به خوبی می‌فهمد، بلکه این دو جلد بزرگش درباره جهاد است که تمام آنها در مورد جهاد با مسلمانان می‌باشد، و در آنها سخنی در مورد جهاد با کفار اصلی از یهود و نصارا به میان نیاورده است، با وجود آنکه در کشورهای مسلمانان مجاور کفار اصلی وجود داشت.

۱۲. او همچنین در ردّ محمد بن عبدالوهاب می‌گوید:

عبادة الأصنام هی السجود لها و الصلاة لها و طلب الحوائج منها، مع الکفر بالنبوات، و أمّا المسلم فلا یصلّی لولی و لا نبی، و یقرّ بأرکان الاسلام و ارکان الإیمان.(۲)

پرستش بت‌ها عبارت است از سجده و نماز برای آنها و درخواست حوایج از آنان با کفر به نبوت‌ها، و اما مسلمان برای ولی یا نبی نماز نمی‌خواند و به ارکان اسلام و ارکان ایمان اقرار دارد.

۱۳. حسن‌بن فرحان در ردّ محمد بن عبدالوهاب در جای دیگر می‌گوید:

کلام الشیخ عجیب، فهو لایفرق بین المنکر لشیء ممّا جاء به

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۱۶.

۲. همان، ص ۱۷.





--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۵

--------------------------------------------------------------------------------


الرسول متعمّداً، ممّن ترک بعض ما جاء به الرسول(صلّی الله علیه وآله وسلّم) متأولا.(۱)

کلام شیخ عجیب است، او بین منکر عمدی چیزی از آنچه که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) آورده با کسی که از روی تأویل برخی از آنچه را که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) آورده ترک می‌کند فرق نمی‌گذارد.

۱۴. او همچنین می‌گوید:

انّ العلماء فی عهد الشیخ یعرفون الأبواب الفقهیة التی فیها حکم المرتد و لم یقولوا باستباحة الدماء و الأموال الجماعی الذی یفعله الشیخ و اتباعه، و انّما یحکم علی الشخص بمفرده بعد قیام الحجة علیه.(۲)

همانا علمای در عصر شیخ [محمد بن عبدالوهاب] ابواب فقهی را به خوبی می‌دانستند، ابوابی که در آنها حکم مرتد است، و هرگز قائل به مباح بودن خون‌ها و اموال عموم مسلمین نشده‌اند، امری که شیخ و پیروانش انجام می‌دهند، و آن علما تنها بر شخصی خاص چنین حکمی داشتند آن هم بعد از قیام حجت بر او.

۱۵. او در جای دیگر خطاب به محمد بن عبدالوهاب می‌گوید:

فما رأیک فیمن تأول بانّ الاستغاثة بالنبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) جائزة عند قبره؛ لانّ النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) حی فی قبره؟! لاریب انّ من یری هذا الرأی من تأویل، بل لهم فی ذلک حدیث عثمان بن حنیف. ثم قد یأتی آخر و یقول لک: لماذا تذهب إلی رجل صالح و تطلب منه ان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. همان، ص ۱۸.

۲. نقض کشف الشبهات، صص ۲۲ ـ ۲۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۶

--------------------------------------------------------------------------------


یدعو الله لک؟ لماذا لا تدعو الله مباشرة؟ الیس فی هذا مشابهة لعمل الکفار فی اتخاذ هؤلاء واسطة بینک و بین الله؟ ألم یقل الله: (فَإِنِّی قَرِیبٌ أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ...) و هکذا یمکن لآخر یضیق علیک حتی یکفرک مثلما ضیقت علی الآخرین حتی کفرتهم. نعم یستطیع آخر ان یلزمک بما الزمت به الآخرین فیقول لک: النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) له خصوصیة، و قد امر الله المنافقین أن یأتوا إلیه لیستغفر لهم؛ لانّ اتیانهم إلیه دلیل ظاهری علی التوبة...(۱)

رأی تو درباره کسی که با تأویل معتقد به جواز استغاثه به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) کنار قبرش شده است؛ چیست به این اعتقاد که پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) در قبرش زنده می‌باشد؟! شکی نیست کسی که چنین اعتقادی دارد دارای جانبی از تأویل است، بلکه آنان در این مسأله به حدیث عثمان بن حنیف استدلال می‌کنند. سپس شخص دیگری می‌آید و به تو می‌گوید: چرا به‌نزد شخص صالحی رفته واز او می‌خواهی تا برای تو دعاکند؟ چرا از خداوند به‌طور مستقیم درخواست نمی‌کنی؟ آیا این عمل تشابه به‌عمل کفار در گرفتن واسطه بین خود وخداوند نیست؟ آیا خداوند نفرموده: (همانا من نزدیکم و درخواست دعاکننده را در صورتی که مرا بخواند پاسخ می‌دهم...). و همچنین ممکن است دیگری را در تنگنا قرارداده وتکفیر نماید همان‌گونه که تو دیگران را در تنگنا قرار داده و آنان را تکفیر نمودی. آری دیگری می‌تواند تو را ملزم کند به آنچه تو

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، صص ۲۵ ـ ۲۶.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۷

--------------------------------------------------------------------------------


دیگران را به آن ملزم ساختی و به تو بگوید: پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) دارای خصوصیتی است، چنان‌که خداوند منافقان را دستور داده تا نزد پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) آمده و او نیز برایشان استغفار نماید؛ زیرا آمدن آنان نزد پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) دلیل ظاهری بر توبه است...


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۸

--------------------------------------------------------------------------------


برخی از افکار دیگر حسن بن فرحان مالکی

احمد بن حنبل و نهی از تقلید حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

انّ احمد بن حنبل نفسه بشر یخطیء و یصیب، و هو الذی حثّ اتباعه علی ترک التقلید.(۱)

همانا احمد بن حنبل خودش بشری است که گاهی خطا کرده و گاهی به صواب می‌رسید، و او کسی است که پیروانش را بر ترک تقلید وادار و تشویق کرده است.

ابطال حصر در مذاهب اربعه

او می‌گوید:

فالإسلام یجب الانتساب إلیه و ترک الانتساب إلیه کفر مخرج من الملة باجماع المسلمین قاطبة. أما المذهب فلا یجب

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۲۹

--------------------------------------------------------------------------------


الإنتساب إلیه، بل قد یحرم إذا اقترن هذا الانتساب بردّ الحق المخالف للمذهب.(۱)

اسلام چیزی است که باید به آن منتسب شد و ترک انتساب به آن کفر است و به اتفاق مسلمانان کسی را که چنین نموده از ملت اسلام خارج می‌کند، ولی انتساب به مذهب واجب نیست، بلکه در برخی موارد حرام می‌باشد، اگر این انتساب با ردّ حقی همراه باشد که مخالف با مذهب است.

ورود اسرائیلیات در کتاب‌های اسلامی

او در رابطه با وارد شدن برخی عقاید و انکار یهود و نصارا در کتاب‌های اسلامی می‌گوید:

و خاصة تلک المشتملة علی التجسیم، و تشبیه الله بالانسان، سواء کان منها مکذوباً علی النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) أو ما کان مکذوباً علی بعض الصحابة و التابعین، أو کان ممّا تسرّب إلی الکتب من الإسرائیلیات المأخوذة عن الیهود و النصاری.(۲)

علی الخصوص روایاتی که مشتمل بر تجسیم و تشبیه خداوند به انسان است، چه آن روایاتی که به دروغ به پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نسبت داده شده یا آن روایاتی که به دروغ بر بعضی از صحابه یا تابعین نسبت داده‌اند یا روایاتی از اسرائیلیات برگرفته شده از یهود و نصارا که به کتاب‌های [اسلامی] رسوخ پیدا کرده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب التاریخ، ص ۱۰.

۲. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۲۲.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۰

--------------------------------------------------------------------------------


دشمنی حنابله با اهل بیت(علیهم السلام)

حسن بن فرحان می‌گوید:

انّ الحنابلة لدیهم حساسیة کبیرة من الثناء علی أمیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب[(علیه السلام)] وأهل بیته! بینما ینتشر بینهم، الثناء علی بنی‌امیة و خاصة معاویة و ابنه یزید... انّ المناهج التعلیمیة عندنا فی المملکة تسببت فی انتشار النصب بین عموم طلبة العلم!!(۱)

همانا نزد حنابله حساسیت زیادی در مورد مدح بر امیرمؤمنان علی بن ابی طالب[(علیه السلام)] و اهل بیت اوست، در حالی که در میان آنها مدح بر بنی‌امیه به‌ویژه معاویه و فرزندش یزید به طور فراوان مشاهده می‌شود...شیوة آموزش نزد ما در مملکت [سعودی] موجب سرایت دشمنی بین عموم طالبان علم با اهل بیت(علیهم السلام) شده است.

تأثیر عقیده در جرح و تعدیل

وی می‌گوید:

و العقیدة لها تأثیر سییء علی الجرح و التعدیل و لو لم یکن من اثر إلاّ التظالم الموجود بسببها لکفی، فتجد کل طائفة من المسلمین تحاول توثیق الرجال الذین ینتمون إلیها فی العقیدة، و یضعفون رجال الطوائف الأخری و لو کانوا من اوثق الناس و اصلحهم و اضبطهم للروایة، و لعلّ ابرز آثار العقیدة علی الجرح و التعدیل عند الحنابلة تضعیف ثقات المخالفین و توثیق ضعفا،

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۲۷.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۱

--------------------------------------------------------------------------------


الموافقین، و من ذلک؛ تضعیف ثقات الشیعة و خاصة فیما یروونه فی فضائل علی...(۱)

عقیده تأثیر سویی بر جرح و تعدیل دارد، و اگر اثری به جز ظلمی که از ناحیه عقیده بر جرح و تعدیل رسیده نداشت کافی به نظر می‌رسید؛ زیرا هر طایفه‌ای از مسلمانان را مشاهده می‌کنی که افرادی را توثیق می‌کند که در عقیده به او وابسته است و در مقابل افرادی را از طائفه دیگر تضعیف می‌کند گرچه از موثق‌ترین و صالح‌ترین و ضابطترین افراد در نقل روایت است. و شاید از بارزترین آثار عقیده در جرح و تعدیل نزد حنابله، تضعیف ثقات مخالفین و توثیق ضعفای از موافقین است، که نمونه آن تضعیف ثقات شیعه و به‌ویژه کسانی است که فضائل علی را نقل می‌کنند...

تقسیم مصاحبت به شرعی و عامی

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

هؤلاء الذین قالوها لیسوا من أصحاب الصحبة الخاصة (الشرعیة) و انّما هم الطلقاء قالوها یوم حنین، و کانوا حدیثی عهد بکفر.(۲)

این کسانی از صحابه که دربارة آن چنین حرف‌هایی گفته‌اند از اصحاب مصاحبت خاص (شرعی) نیستند، بلکه آنان آزادشدگانی هستند که در روز حنین چنین گفته‌اند، وتازه از کفر بازگشته بوده‌اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۱۳۲.

۲. نقض کشف الشبهات، ص ۲۴.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۲

--------------------------------------------------------------------------------


وی در ادامه می‌نویسد:

و علی هذا فلاحجة للذین یستدلون بهذه الآیات علی وجوب السکوت عن دراسة التاریخ مثل قوله تعالی: (وَ الَّذِینَ جاؤُ مِنْ بَعْدِهِمْ یَقُولُونَ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَلإِخْوانِنَا الَّذِینَ سَبَقُونا بِالإْیمانِ وَلا تَجْعَلْ فِی قُلُوبِنا غِلاًّ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنا إِنَّکَ رَؤُفٌ رَحِیمٌ). و ذکر الظالمین بظلمهم و العادلین بعدلهم حتّی یعرف الناس موطن القدوة و التأسی من السلف.(۱)

و بنابراین دلیل و حجتی نیست برای کسانی که به این آیات بر وجوب سکوت از بحث در تاریخ استدلال می‌کنند، مثل قول خداوند متعال: ([همچنین] کسانی که بعد از آنها [بعد از مهاجران و انصار] آمدند و می‌گویند: پروردگارا! ما و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دل‌هایمان حسد و کینه‌ای نسبت به مؤمنان قرار مده! پروردگارا، تو مهربان و رحیمی!)، و باید ظلم ظالمان و عدالت عادلان ذکر شود تا مردم بدانند که الگو از چه کسانی بپذیرند و به چه افرادی از سلف اقتدا نمایند.

او همچنین می‌گوید:

و هذه الصحبة الشرعیة هی التی کان فیها النصرة و التمکین فی ایام الضعف و الذلّة، و هی الصحبة الممدوحة فی القرآن الکریم و السنة النبویة، بمعنی انّ کل آیات القرآن الکریم التی اثنت علی (الذین مع النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم)) انّما کان الثناء منصبّاً علی المهاجرین و

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نقض کشف الشبهات، ص ۳۱.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۳

--------------------------------------------------------------------------------


الأنصار فقط، و لیس هناک مدح عام لمن کان مع النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) إلاّ و هو منصرف لهؤلاء، لا لغیرهم.(۱)

و این مصاحبت شرعی همان است که در آن نصرت پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) و تمکین در برابر فرمان او در ایام ضعف و ذلّت مسلمانان است، و آن مصاحبتی است که در قرآن کریم و سنت نبوی مورد ستایش قرار گرفته، به این معنا که تمام آیا قرآن کریم که همراهان پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) را مدح کرده مدحشان تنها مربوط به مهاجران و انصار است، و هیچ مدح عامی بر همراهان و مصاحبان پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) نیست جز آنکه منصرف به آنهاست نه غیر آنها.

حسن بن فرحان در جایی دیگر می‌نویسد:

الصحبة الشرعیة فی تلک الصحبة التی اثنی علیها الله و رسوله(صلّی الله علیه وآله وسلّم) جزماً، و نزلت الآیات فی وصفها، و کانت أیام الضعف و الذلة، أیام حاجة الاسلام و النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) إلی النصرة، تلک الصحبة التی ان ورد الثناء علی الاصحاب أو الأمر بعدم سبّهم أو الأمر باقتداء بهم، فلاتنصرف هذه المعانی إلاّ للصحبة الشرعیة. و هذا لایعنی عدم الثناء علی الصالحین فی أی زمن، و انّما یعنی احترام خصوصیة السابقین الذین فضّلهم الله و رسوله، و هم المهاجرون و الأنصار...(۲)

مصاحبت شرعی آن مصاحبتی است که خدا و رسولش به طور جزم بر آن مدح کرده و آیات در وصفش نازل شده و آن در ایام ضعف

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۲۵.

۲. همان، صص ۵۷ـ۵۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۴

--------------------------------------------------------------------------------


و خواری بوده است. ایام احتیاج اسلام و پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) به یاری، مصاحبتی که اگر مدح بر اصحاب یا امر به عدم سبّ آنها یا امر ه اقتدا به آنان وارد شود، این معانی منصرف نمی‌شود، مگر بر مصاحبت شرعی. و این به معنای عدم مدح صالحان در هر زمان نیست، بلکه به معنای احترام خصوصی بر سابقین است که خدا و رسولش آنان را فضیلت داده که همان مهاجران و انصار باشند...

اختصاص فضایل به مهاجرین و انصار

او در این باره می‌گوید:

اصحاب النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) الصحبة الشرعیة لیسوا إلاّ المهاجرین و الأنصار.(۱)

اصحاب پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) که مصاحبت شرعی داشته‌اند جز مهاجران و انصار نیستند.

لزوم اتفاق امت در تحقق اجماع

حسن بن فرحان مالکی در توضیح حدیث «لا تَجْمَعُ اُمَّتی عَلی ضَلالَةٍ» می‌گوید:

و الحدیث و ان کان فیه کلام من حیث الثبوت، لکن «الامة» فیه لاتعنی بعض الأمة، و انّما کلّ امة الإجابة، کلّ المسلمین باختلاف مذاهبهم الفقهیة و العقدیة و السیاسیة. و من زعم بانّ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. الصحابة بین الصحبة اللغویة و الصحبةالشرعیة، حسن بن فرحان مالکی، ص ۲۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۵

--------------------------------------------------------------------------------


النبی(صلّی الله علیه وآله وسلّم) اراد من (امتی) انّها تعنی المحدثین أو اصحاب المذاهب الأربعة فقد جازف...(۱)

گرچه در ثبوت صدور این حدیث (از پیامبر) بحث است، ولی کلمه «امت» در آن به معنای برخی از امت نیست، بلکه مراد همه کسانی است که اجابت کرده‌اند؛ یعنی تمام مسلمانان با اختلاف مذاهب فقهی و عقایدی و سیاسی. و کسی که گمان کند که پیامبر از کلمه «امتی» خصوص محدثین یا اصحاب مذاهب اربعه را قصد کرده گزافه‌گویی کرده است...

مناقشه در حدیث «کتاب الله و سنّتی»

حسن بن فرحان مالکی می‌گوید:

الحدیث: تَرَکْتُ فِیکُمُ ثَقَلَینِ لَنْ تَضِلُّوا ما تَمَسَّکْتُم بِهِمَا: کِتابِ اللهِ وَعِتْرَتِی أَهلَ بَیْتِی، حدیث صحیح، بل عدّة بعض العلماء متواتراً، و أصله فی صحیح مسلم، و قد عارضه بعض جهلة أهل السنة بحدیث: (... کتاب الله و سنّتی) و هو حدیث ضعیف عند محقّقی أهل السنة، مع انّه یمکن الجمع بینهما.(۲)

حدیثی که در آن پیامبر(صلّی الله علیه وآله وسلّم) می‌گوید: «در میان شما دو چیز گرانبها گذاشتم که اگر به آن دو تمسک کنید هرگز گمراه نخواهید شد: کتاب خدا و عترتم اهل بیتم»، حدیثی صحیح است، بلکه برخی از علما آن را متواتر به حساب آورده و اصل آن در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، ص ۵۹.

۲. همان، ص ۷۱ (حاشیه).


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۶

--------------------------------------------------------------------------------


صحیح مسلم است. و برخی از جاهلان اهل سنت آن را معارض با حدیث «کتاب الله و سنتی» دانسته‌اند، در حالی که این حدیث نزد محققان اهل سنت ضعیف است، خصوصاً که می‌توان بین آن دو را جمع نمود.

نقد نظریه عدالت صحابه

او در این زمینه دو کتاب تألیف کرده است؛

۱. الصحبة و الصحابة بین الاطلاق اللغوی و التخصیص الشرعی.

۲. مع الشیخ عبدالله السعد فیالصحبة و الصحابة.

این کتاب، دفاعیه از ردّ بر کتاب اولی است.

او در مصاحبه‌ای که در مجله «المجلة»» داشته می‌گوید:

فقام اهل السنة و غلوا فی جانب الصحابة و نقلوا الآیات و الاحادیث الّتی تحمل الثناء و لم ینقلوا الآیات و الاحادیث الّتی تنقل العتب، بل و الذم فی بعض المواقف... فعند ما ذهب التیجانی للعراق کانت الصورة الذهنیة عن الصحابة صورة تشبه عقیدة الشیعة فی الأئمة الاثنی عشر الذین یعتقدون فیهم العصمة، فلذلک تفاجأ عند ما اکتشف خطأ عمر فی تحریم متعة الحجّ أو خطأ عثمان فی الإتمام فی الصلاة بالحجّ أو اعطائه بعض اقربائه الولایات و الأموال. فانهارت عنده هذه الصورة المبالغ


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۷

--------------------------------------------------------------------------------


فیها...(۱)

اهل سنت در حقّ صحابه غلو کرده و تنها آیات و روایاتی را نقل کرده‌اند که در بر دارنده ستایش آنان است، ولی آیات و روایاتی که دلالت بر سرزنش و مذمت آنان در برخی مواقف دارد هرگز نقل نکرده‌اند... و لذا چون تیجانی به عراق می‌آید با صورت ذهنی خاصی از صحابه وارد می‌شود که شبیه عقیده شیعه درباره امامان دوازده گانه است که اعتقاد به عصمت باشد، و هنگامی که برای او خطای عمر در تحریم متعه حج یا خطای عثمان در اتمام نماز صبح در حج یا عطایای او به برخی از اقوامش از قبیل ریاست‌ها و اموال را کشف می‌کند، متحیر شده و آن صورت غلوآمیز باعث می‌شود که دست از مذهب اهل سنت بردارد...

ردّ و مناقشه در تمام فضایل معاویه

حسن بن فرحان می‌گوید:

کل الاحادیث فی فضل معاویة مکذوبة کما نصّ علی ذلک جمع من اهل العلم منهم اسحاق بن راهویه و ابن عبد البرّ و النسایی و الحاکم و ابوعلی النیسابوری و البخاری و ابن الجوزی و ابن القیم و ابن حجر و غیرهم...(۲)

تمام احادیثی که در باب فضایل معاویه آمده دروغ است همان‌گونه که برخی از اهل علم همچون اسحاق بن راهویه، ابن عبدالبر، نسایی،

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله "المجلّة".

۲. مع الشیخ عبدالله السعد، ص ۱۵۰.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۸

--------------------------------------------------------------------------------


حاکم، ابوعلی نیشابوری، بخاری، ابن جوزی، ابن قیم، ابن حجر و دیگران به آن اشاره کرده‌اند.

دفاع از شیعه در مورد عبدالله بن سبأ

برخی می‌گویند: مؤسس شیعه شخصی یهودی به نام عبدالله بن سبأ بوده که اسلام آورده و سپس مردم را به حضرت علی(علیه السلام) دعوت کرده است، در حالی که مطابق آیات قرآن و روایات فریقین چنین نظریه‌ای باطل است و بطلان آن به حدی است که حسن بن فرحان مالکی با آنکه سنّی‌ است در مقابل آن موضع‌گیری کرده است. او در این باره می‌گوید:

انّنی امتلک عن احداث الفتنة اسانید صحیحة تفسّر لی کیف حدثت الفتنة و لیست بحاجة لأسانید سیف و أمثاله من الضعفاء و الکذابین الذین یفسرون لی احداث الفتنة تفسیراً مختلفاً، فهذا لبّ ما نفیته فی مسألة عبدالله بن سبأ.

أمّا مسألة وجوده فهی تحت البحث و الدراسة، ولا ریب انّ نفیی لدور عبدالله بن سبأ فی الفتنة هو نفی لـ ۹۵% من اخبار عبدالله بن سبأ؛ لانّ بقیة الأسانید ـ من غیر سیف ـ انّما تتحدث عن رجل یغلو فی علی بن أبی‌طالب فقط، و لا ریب انّ نفیی لأخبار عبدالله بن سبأ فی الفتنة سیأتی علی رسالة د. سلیمان العودة الّتی کان الهدف منها اثبات دور عبدالله بن سبأ فی احداث الفتنة فی صدر الاسلام، و علی هذا آمل ان یعرف القرّاء سرّ الدفاع المستمیت من د. سلیمان عن سیف بن عمر؛ لانّ سقوط سیف یعدّه العودة سقوطاً کاملا لرسالته، بینما أنا اعتبر رجوع الدکتور


--------------------------------------------------------------------------------
۱۳۹

--------------------------------------------------------------------------------


إلی الحق خیراً له و للتاریخ من التمادی فی الباطل. و لو رجع إلی نفی اساطیر ابن سبأ فی الفتنة فانّه یسجل بهذا سابقة انصاف لم نعهد صدورها من کثیر من الأکادیمیین. ثمّ انّ رجوعه الی نفی اخبار ابن سبأ فی الفتنة لا یعنی انتقاصاً لرسالته أو انّه لایستحقها، و له فی الشافعی اسوة حسنة، فقد کان له مذهب قدیم و مذهب جدید.

و انا علی سبیل المثال کنت اثبت دور ابن سبأ کاملا حتی بحثته و کنت اثبت القعقاع بن عمرو و صحبته حتی تبیّن لی انّ المصدر الوحید فی هذا هو سیف، فرجعت إلی نفی دور ابن سبأ فی الفتنة و إلی نفی وجود قعقاع؛ لانّ المنهج یوجب علینا ألا نبقی مجالا للشکوک و العواطف والأحاسیس...(۱)

به دست من سندهای صحیح از حوادث فتنه رسیده که برای من تفسیر می‌کند که چگونه فتنه حادث شده است و لذا احتیاجی به سندهای سیف و امثال او از ضعفا و دروغ‌گویان ندارم که حوادث فتنه را به طور مختلف و خلاف واقع تفسیر می‌کنند، و این خلاصه آن چیزی است که من در مورد عبدالله بن سبأ نفی می‌کنم.

امّا مسأله وجود او تحت بحث و درس است، و شکی نیست که انکار موقعیت عبدالله بن سبأ از ناحیه من در مورد فتنه در حقیقت انکار ۹۵% از روایات عبدالله بن سبأ می‌باشد؛ زیرا بقیه سندها ـ از غیر سیف ـ تنها سخن از مردی می‌گوید که در شأن علی بن ابی طالب غلو نموده است. و شکی نیست که انکار من نسبت به

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. آراء و اصداء حول عبدالله بن سبأ و روایات سیف، ص ۳۳۹.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۰

--------------------------------------------------------------------------------


روایات عبدالله بن سبأ در فتنه در پاسخ رساله دکتر سلیمان عوده خواهد آمد، رساله ای که درصدد اثبات موقعیت عبدالله بن سبأ در فتنه حوادث صدر اسلام است. بنابراین آرزو دارم که خوانندگان پی به سرّ دفاع بی‌جهت دکتر سلیمان عوده از سیف بن عمر ببرند؛ زیرا سقوط سیف از اعتبار باعث می‌شود که به طور کامل رساله او از اعتبار ساقط گردد، در حالی که من می‌گویم: اگر دکتر به حقّ رجوع کند برای او بهتر است، و اگر به تاریخ مراجعه نماید از فرو رفتن در باطل برای او بهتر می‌باشد. و اگر منکر قصه دروغین ابن سبأ در فتنه گردد با این کار خود، سابقه انصاف را به جای خواهد گذاشت که از بیشتر افراد دانشگاهی سراغ نداریم. وانگهی بازگشت او از روایات عبدالله بن سبأ و تأثیر او در فتنه به معنای نقص وارد شدن بر رساله او نیست یا اینکه او مستحق رساله نوشتن نباشد؛ زیرا با این عملش می‌تواند شافعی را برای خود الگو قرار دهد؛ زیرا او مذهب قدیم و مذهب جدید داشته است. از باب مثال، من سابقاً موقعیت ابن سبأ را به طور کامل تثبیت می‌کردم تا اینکه بحث و تفحص نمودم و به خلاف آن رسیدم. و نیز وجود قعقاع بن عمرو، و صحابی‌بودن او را ثابت می‌دانستم تا اینکه برایم روشن شد که تنها مصدر آن سیف است، و لذا موقعیت ابن سبأ را در فتنه‌ها و نیز وجود قعقاع را انکار کردم؛ زیرا اتخاذ روش صحیح موجب می‌شود که جایی را برای شک‌ها و عواطف و احساسات برای ما نگذارد...


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۱

--------------------------------------------------------------------------------


مناقشه در خلافت عمر

حسن بن فرحان می‌گوید:

و قبل وفاة ابی بکر الصدیق کان قد اوصی بالخلافة لعمر فکانت هذه الوصیة ایضاً محلّ اعتراض من بعض الصحابة الکبار، کعلی و طلحة و غیرهما؛ لغلظة عمر عن الجمیع، ولم یذکر لنا التاریخ شیئاً آخر غیر الغلظة، لکن فی ظنّی انّ اعتراض من اعترض کان عنده توجس من مسألة الوصیة نفسها، اذ کیف یوصی الخلیفة إلی أن یخلفه فلان دون مشورة من المسلمین!!(۱)

ابوبکر قبل از وفاتش وصیت به خلافت عمر کرد. این وصیت، مورد اعتراض از ناحیه برخی از اصحاب بزرگوار همچون علی، طلحه و دیگران واقع شد؛ زیرا عمر نسبت به دیگران تند مزاج بود و تاریخ برای ما چیز دیگری به جز تندی او ذکر نکرده است، ولی به گمان من اعتراض معترضان نزد او شبهه‌ای در مسأله وصیت ایجاد کرده بود؛ زیرا چگونه می‌تواند خلیفه بدون مشورت با مسلمانان، فلان شخص را جانشین خود قرار دهد!!

دفاع از امام علی(علیه السلام)

حسن بن فرحان می‌گوید:

فلا ریب انّ علیاً هو الأصوب ـ یعنی فی قتاله لأهل الشام ـ لکثرة الأدلة الشرعیة و العقلیة الّتی معه...(۲)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. قرائة فی کتب العقائد، صص ۵۰ـ۶۱.

۲. همان، صص ۷۲ و۷۳.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۲

--------------------------------------------------------------------------------


شکی نیست که کار علی[(علیه السلام)] در مورد جنگ با اهالی شام به واقع نزدیک‌تر بود؛ زیرا ادله شرعی و عقلی زیادی همراه او بود و او را تأیید می‌کرد...

دفاع از بیعت با امام علی(علیه السلام)

او در مقدمه کتاب «بیعة علی بن ابی طالب فی ضوء الروایات الصحیحة» می‌گوید:

وجدت من یزعم انّ بیعة علی کان مختلفاً فیها و انّ الناس کانوا فرقاً فیها؟! و انّه لم یبایعه کثیر من کبار الصحابة، وانّها لم یکن فیها شوری؟! و لا باختیار الصحابة؟! وهم بهذه الأقوال الفاسدة یشککون فی شرعیة خلافة علی و صحة امامته، حتّی یبرروا اخطاء الخارجین علیه من أهل الجمل و صفین، و هذا علاج بالداء لا بالدواء...(۱)

من مشاهده کردم کسی را که گمان می‌کرد که بیعت با علی [(علیه السلام)] مورد اختلاف است ومردم در این مسأله چند دسته شده‌اند؟! و اینکه بسیاری از بزرگان صحابه با او بیعت نکرده‌اند و در مورد بیعت با او مشورتی نشده است، و نیز با اختیار صحابه نبوده است. اینان با این‌گونه گفتارهای فاسدخود درصدد تشکیک واردکردن در مشروعیت خلافت علی و صحت امامت او هستند تا اینکه خطاهای کسانی که از اهل جمل و صفین بر او خروج نمودند را توجیه نمایند، در حالی که نمی‌دانند این کارشان در حقیقت علاج با درد است نه با دواء...

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. بیعة علی بن ابی طالب[(علیه السلام)]، حسن بن فرحان مالکی، ص ۱۵.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۳

--------------------------------------------------------------------------------


نسبت کذب به برخی از علمای اهل سنت

او درباره تیجانی می‌گوید:

ثمّ زار العراق و کانت الصدمة الکبری له برؤیة الشیعة فی الواقع و التزامهم بالدین، مع اتهامنا لهم بالخروج عن الاسلام! فعملیة اکتشاف الکذب من اخطر الصدمات الّتی تواجه طالب العلم الحرّ، و هی درس لنا حتّی لا نشوّه صورة الآخرین، سواء کانوا شیعة أو غرباً او شرقاً، و انّما تنقل الحقیقة کاملة بما لها و ما علیها حتّی لا نفقد مصداقیتنا مع طلابنا و ابنائنا.(۱)

او به زیارت عراق رفت و صدمه بزرگی که به او زده شد هنگامی بود که واقعیت شیعه را دید که آنان ملتزم به دین هستند، با آنکه ما آنان را متّهم به خروج از اسلام می‌کنیم! لذا کشف دروغ از ناحیه او از خطرناک‌ترین صدماتی است که دانشجوی آزاداندیش با آن مواجه است، و این برای ما درس است تا اینکه چهره دیگران را مشوّه جلوه ندهیم، خواه شیعه باشد یا غربی یا شرقی، بلکه حقیقت را به طور کامل نقل کنیم چه آن طوری که به نفع آن است یا به ضرر آن تا موقعیت خود را نزد طلاب و فرزندانمان از دست ندهیم.

او همچنین می‌گوید:

و من الاسباب العامة الرئیسیة فی تحول الدکتور التیجانی و غیره من السنة إلی الشیعة: الصورة الذهنیة الخاطئة عن الشیعة الّتی صوّرناها تصویراً مشوّهاً بتعمیم یخالف الحقیقة.

فعند ما یأتی الدکتور التیجانی إلی الشیعة الذین ینشر غلاة السنة

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله المجلّة، شماره ۱۰۸۲، تاریخ ۱۱/۱۱/۲۰۰۰م، تحت عنوان "قرائة فی التحولات السنیةللشیعة".


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۴

--------------------------------------------------------------------------------


بانّهم ـ ای الشیعة ـ انما یعبدون علیاً و یزعمون انّ جبرئیل اخطأ او انّهم یریدون الکید للاسلام من باب التشیع! و انّهم یمتلکون مصاحف اخری غیر مصاحفنا! و انّهم حاقدون علی الاسلام! و یتزاوجون سفاحاً و غیر ذلک من التشویهات، بل الافتراءات الّتی قد تزید شباب السنة شکوکاً إذا اکتشفوا الحقیقة، و إذا فقدوا الثقة فی علمائهم و باحثیهم، فلا ینتظر منهم العلماء إلاّ هذا التحول الحاد و الشک بالمنظومة السنیة کلها، بل والحقد علی هذا التواطیء فی الکذب و التشویة و التعمیم. فهذه من الأسباب العامة الّتی یتحمّلها المجتمع السنی الّذی یجب علیه ان ینقل الصورة کاملة... نعم، الشیعة الامامیة فیهم من یعتقد بتحریف القرآن، لکنّه قلة، و الاغلبیة الساحقة من الشیعة یردّون علی هؤلاء، فالتعتیم ابن التشویه.(۱)

و از اسباب عمومی و اصلی در تحول دکتر تیجانی و دیگران از تسنن به تشیع صورت ذهنی اشتباهی است که از شیعه ترسیم کرده و آن را به نحوی جلوه داده‌ایم که با حقیقت سازگاری ندارد؛ و لذا هنگامی که دکتر تیجانی به سراغ شیعیان می‌رود، آن کسانی که غالیان از اهل سنت آنها را چنین معرفی می‌کنند: که علی را می‌پرستند و گمان می‌کنند که جبرئیل خطا کرده است، و اینکه اینان از راه تشیع درصدد ضربه زدن به اسلام‌اند، و اینکه آنها دارای قرآنی غیر از قرآن ما هستند و بر ضد اسلام کینه در دل دارند و ازدواج آنها زناست و دیگر شبهات و تهمت‌هایی که شک جوانان

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله المجلّة، شماره ۱۰۸۲، تاریخ ۱۱/۱۱/۲۰۰۰م، تحت عنوان "قرائة فی التحولات السنیةللشیعة".


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۵

--------------------------------------------------------------------------------


اهل سنت را زیاد می‌کند هنگامی که حق را کشف می‌کنند، و هنگامی که اطمینانشان نسبت به علما و بحث‌کنندگانشان از آنها گرفته شود نباید علما از آنان انتظاری به جز این دگرگونی و تحول سریع و شک در حوزه‌های تمام اهل سنت را داشته باشند، بلکه به جهت این‌گونه توافق بر دروغ و مشوّه ساختن و به جهل کشاندن مردم نسبت به آنان کینه پیدا می‌کنند. و اینها از اسباب عمومی است که جامعه سنّی با آن رو به روست... آری، در میان شیعه کسانی وجود دارد که معتقد به تحریف قرآن است ولی آنان در اقلیت‌اند در حالی که اغلب شیعیان بر آنان رد نوشته و سخنان آنها را باطل نموده‌اند، پس پوشاندن حقّ، زادة مشوه ساختن آن است.

ادعای غلو اهل سنت در نسبت اجتهاد

حسن بن فرحان می‌گوید:

من اسباب نفرة التیجانی عن المذهب السنّی؛ اذ لحظتُ انّ التیجانی اخذ یسخر مَن زعمنا بانّ معاویة اجتهد و هو مأجور علی قتال علی و قتل الصحابة و قتل حجر بن عدی و سبّ علی علی المنابر و استلحاق زیاد و مخالفة الاحادیث و ... و ان یزید مأجور علی قتل الحسین و استباحة الحرّة... .

و حقیقة انّ هذا لیس رأی اهل السنة المتقدمین، انّما رأی من تلبس باسم السنة من النواصب أو ممّن اخذته ردود الأفعال...(۱)

من ملاحظه کردم که از اسباب نفرت تیجانی از مذهب سنی آن

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله المجلّة، شماره ۱۰۸۲، تاریخ ۱۱/۱۱/۲۰۰۰م، تحت عنوان "قرائة فی التحولات السنیةللشیعة".


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۶

--------------------------------------------------------------------------------


است که مسخره می‌کند کسانی را که گمان کرده‌اند که معاویه مجتهد است و در جنگ با علی و کشتن صحابه و قتل حجر بن عدی و ناسزا گفتن بر علی بر روی منابر و ملحق کردن زیاد به خود و مخالفت با احادیث و... مأجور می‌باشد و نیز یزید بر کشتن حسین و مباح کردن مدینه در واقعه حرّه مجتهد و مأجور است... .

حقیقتاً این حرف رأی قدمای اهل سنت نیست، بلکه رأی‌ کسانی است از نواصب که اسم اهل سنت را بر خود گذاشته یا درصدد عکس العمل از حرف‌های دیگران‌اند...

ادعای اغفال شدن معاصرین از اهل سنت

او همچنین می‌گوید:

اغفال اهل السنة المعاصرین لتراجم اهل البیت کالباقر و الصادق و الکاظم و زید بن علی و عیسی بن زید و النفس الزکیة و غیرهم، فالتیجانی تفاجأ بهؤلاء الأئمة الذین لا یکادون یذکرون فی مدارسنا وجامعتنا و لا مراجعنا الحدیثة، ثمّ یفاجأ بعلم هؤلاء و فضلهم و شرف بینهم، و ظنّ انّ الامر مبیّت و مدبّر، بینما هو ردّه فعل لا غیر مع جهل ایضاً.(۱)

اغفال معاصران اهل سنت نسبت به زندگانی اهل بیت همچون باقر و صادق و کاظم و زید بن علی و عیسی بن زید و نفس زکیه و دیگران از اسباب دیگر شیعه شدن تیجانی است، او ناگهان با زندگی این امامان مواجه می‌شود، کسانی که در مدارس و دانشگاه‌ها و

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. مجله المجلّة، شماره ۱۰۸۲، تاریخ ۱۱/۱۱/۲۰۰۰م، تحت عنوان "قرائة فی التحولات السنیةللشیعة".


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۷

--------------------------------------------------------------------------------


مراکز جدید ما نامی از آنان برده نمی‌شود، او ناگهان مواجه با علم و فضیلت و شرف آنان می‌شود، و گمان می‌کند این، کاری است حساب شده تا اهل بیت را چنین مخفی دارند...


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۸

--------------------------------------------------------------------------------


--------------------------------------------------------------------------------
۱۴۹

--------------------------------------------------------------------------------


•قرآن کریم.
•نهج البلاغه.
حوار مع المالکی، عبدالله بن سلیمان بن منیع، چاپ پنجم.

مفاهیم یجب ان تصحح، محمد بن علوی مالکی، المکتبة المصریة، بیروت، ۱۴۲۹ه‍ .ق.

التحذیر من المجازفة بالتکفیر، محمد بن علوی مالکی، دار القاضی عیاض للتراث.

منهج السلف فی فهم النصوص، چاپ دوم، ۱۴۱۹ه‍ . ق.

حول الاحتفال بالمولد النبوی، محمد بن علوی مالکی، چاپ دهم، قاهره، مطبعة دار جوامع الکلم، ۱۴۱۸ه‍ . ق.

الزیارة النبویة، محمد بن علوی مالکی، ۱۴۲۰ه‍ . ق.

قرائة فی کتب التاریخ، حسن بن فرحان مالکی، عمان، مرکز الدراسات التاریخیة، وقم، دار الزهراء.

قرائة فی کتب العقائد، حسن بن فرحان مالکی، چاپ اول، اردن، مرکز الدراسات، ۱۴۲۱هـ . ق.

مذکرة فی الصحابة، حسن بن فرحان مالکی.

نحو انتقاد التاریخ الاسلامی، حسن بن فرحان مالکی، عمان، مرکز الدراسات التاریخیة.


--------------------------------------------------------------------------------
۱۵۰

--------------------------------------------------------------------------------


داعیة ولیس نبیاً، حسن بن فرحان مالکی، ریاض، مرکز الدراسات التاریخیة، و عمان، دار الرازی.

نقض کشف الشبهات، حسن بن فرحان مالکی.

الصحابة بین الصحبة اللغویة والصحبة الشرعیة، حسن بن فرحان مالکی، عمان، مرکز الدراسات التاریخیة.

مع الشیخ عبدالله السعد، حسن بن فرحان مالکی، اردن، مرکز الدراسات التاریخیة.

آراء واصداء حول عبدالله بن سبأ وروایات سیف، حسن بن فرحان مالکی، قم، کلیة اصول الدین.

بیعة علی بن أبی‌طالب، حسن بن فرحان مالکی، ریاض، مکتبة التوبة.


ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.