هابیل و قابیل ۱۳۹۳/۰۸/۲۹ - ۱۵۲۳ بازدید

ماجرای هابیل وقابیل چیست؟

هابیل و قابیل نام دو فرزند از فرزندان حضرت آدم ابوالبشر است؛ نام این دو برادر در قرآن نیامده، بلکه با تعبیر إبنی آدم از آن دو یاد شده که خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله می­فرماید: «وَاتْلُ عَلَیهِمْ نَبَأَابْنَی آدَمَ بِالْحَق»1
و داستان دو فرزند آدم را به حق بر آن­ها بخوان».اما در روایات نام آن­ها بیان شده که نامشان، هابیل و قابیل بوده است.2
 ماجرای آن دو برادر فقط در آیات 27 إلی 31 سوره­ی مبارکه­ی مائده ذکر شده با بیان اینکه، وقتی حضرت آدم علیه السلام اولین پیامبر الهی، از طرف خدا مأمور شد که هابیل را به عنوان وصی و جانشین خود انتخاب کند، حسادت قابیل که ناشی از انتخاب هابیل به عنوان وصی آدم و إعطای اسم أعظم و اختصاصات نبوت به هابیل بود، او را به مخالفت با این دستور خدا برانگیخت و به این امر اعتراض کرد؛ چون توهّم شایستگی خود بر هابیل را داشت، اما خداوند جهت نشان دادن مقام و منزلت هابیل بر قابیل، دستور داد که برای خدا قربانی انجام دهند، قربانی هر کس پذیرفته شد، وصی حضرت آدم است؛ در نتیجه قربانی هابیل پذیرفته شد، اما قربانی قابیل مورد قبول واقع نشد و این امر موجب شد که قابیل دست به قتل برادر خود بزند.3
بنابر مطالب گفته شده در این داستان، ابتدا دو مسأله مورد بررسی قرار می­گیرد:
1-حسادت قابیل بر هابیل.قرآن از این مسأله سخنی به میان نیاورده و فقط از قربانی سخن گفته است ولی در روایتی، امام صادق علیه ­السلام به زراره فرمودند: خداوند به آدم وحى فرمود که اختصاصات نبوّت را به هابیل تسلیم نماید و إسم اعظم را به او تعلیم دهد و او را وصىّ خود قرار بدهد؛ قابیل، چون از حیث سنی بزرگ­تر از هابیل بود و خود را شایسته تر از برادرش می­دانست، به هابیل حسادت کرد. حضرت آدم بنا به­ فرمان خداوند به آن دو برادر دستور داد که در راه خدا قربانى کنند؛ قربانی هر کدام مورد قبول واقع شد وصى و جانشین پدر گردد؛ نتیجه­ی آزمایش الهی به نفع هابیل شد، به همین سبب حسادت قابیل شعله­ ور شد.4 در ابتدای همین روایت، وقتی زراره به حضرت عرض می­کند: مردم عقیده دارند که اختلاف هابیل و قابیل به خاطر ازدواج آن­ها با خواهرشان بوده.یعنی مردم عقیده دارند که قابیل، هابیل را به این دلیل به قتل رساند که آدم خواهر قابیل لوزا را که دخترى زیبا بود به هابیل داد و اقلیما را که زشت بود به قابیل تزویج نمود؛ سپس خداوند تزویج خواهر بر برادر را حرام فرمود؛ لذا این جریان سبب شد که قابیل نسبت به برادرش هابیل کینه ورزى نمود و او را بقتل رسانید. حضرت در جواب این سخن زراره می­فرماید: این عقیده، نادرست و سخیف است که با کمال بى­شرمى چنین نسبت ناروائى به حضرت آدم، اولین پیغمبر و خلیفه­ خدا می­دهند و حال آن که ده هزار سال پیش از خلقت آدم خداوند به قلم قدرت، حوادث و امورى را که تا روز قیامت در عالم باید جارى شود، در لوح محفوظ نوشته و حلال­ها و حرام­ها تعیین نموده که از جمله­ی محرّمات، ازدواج برادر با خواهر و فرزند با مادر است که تا روز قیامت حرام خواهد بود. 5
2 -قربانی هابیل و قابیل.بعد از ماجرای حسادت-و اعتراض قابیل، قرار بر این شد که آن­ها برای خدا قربانی انجام دهند و پذیرش قربانی دلیل بر برتری او نزد خداست: «وَاتْلُ عَلَیهِمْ نَبَأَابْنَی آدَمَ بِالْحَق إِذْ قَرَّبا قُرْباناً...»6 «و داستان دو فرزند آدم را به حق بر آن­ها بخوان: در آن هنگام که هر کدام، کارى براى تقرب - به پروردگار- انجام دادند...هرچند مورخان و راویان اهل سنت غالبا گفته اند که حوا در دو نوبت چهار فرزند زایید. نخست قابیل و خواهرش اقلیما را زایید سپس از وى هابیل و خواهرش لوزا را به دنیا آورد- یا بالعکس- و پس از آن که به حد رشد و بلوغ رسیدند، خداوند سبحان امر فرمود -یا خود آدم به این فکر افتاد- که هر یک از دختران را به عقد ازدواج برادر دیگرى درآورد یعنى اقلیما را به عقد هابیل درآورد و لوزا را به ازدواج قابیل و به دنبال این مطلب گفته اند که چون دخترى که سهم هابیل شده بود زیباتر از سهم قابیل بود قابیل به این تقسیم و ازدواج راضى نشد و زبان به اعتراض گشود و بالاخره قرار شد که هر کدام جداگانه قربانى به درگاه خدا ببرند و قربانى هر کدام که قبول شد آن دختر زیبا سهم او شود. اما روایات شیعه عموما این مطلب را انکار کرده اند و نادرست خوانده اند. از جمله حدیث هاى جامعى که در این باب داریم حدیثى است که عیاشى در تفسیر خود از سلیمان بن خالد روایت کرده که گوید: به امام صادق عرض کردم مردم مى گویند سبب این که قابیل هابیل را کشت آن بود که به خواهرش رشک برد. امام علیه السلام فرمود: اى سلیمان چگونه این حرف را مى زنى آیا شرم ندارید که چنین سخنى را درباره پیغمبر خدا آدم علیه السلام نقل کنى؟ عرض کردم: پس علت قتل هابیل به دست قابیل چه بود؟ حضرت فرمود: درباره وصیت بود. آن گاه ادامه داد و فرمود: اى سلیمان خداى تبارک و تعالى به آدم علیه السلام وحى فرمود که وصیت و اسم اعظم را به هابیل بسپارد با این که قابیل از او بزرگتر بود. قابیل که از موضوع مطلع شد غضبناک شد و گفت که من سزاوارتر به وصیت بودم و ازاین رو آدم بر طبق فرمان الهى به آن دو دستور داد تا قربانى کنند و چون قربانى به درگاه خداوند بردند، قربانى هابیل قبول شد ولى از قابیل پذیرفته نگشت. همین واقعه سبب شد که قابیل بر وى رشک برد و او را به قتل برساند.
__________________________
1-مائده/27
2-تفسیرنورالثقلین ج1ص610
3-همان
4- تفسیرنورالثقلین ج1ص610
5-المیزان ج 5ص298
7-مائده /27

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
سلام پیروان احمدالحسنی ادعا دارند که علامه طباطبایی و مکارم در تفسیرشان ادعا کرده اند که هابیل و قابیل با خواهران خود ازدواج کرده اند و این ادعا رو دلیل باطل بودن اینها میدانند. حالا بماند که خودشان جواب نمیدن و تنها حرفشون این هست که فلان کتاب رو بخونید تا متوجه علم و جواب احمدالحسنی بشید. جواب شیعه برای این موضوع چیست؟
پرسمان
سلام علیکم، در این باره در میان دانشمندان اسلامى دو نظر وجود دارد : ۱- در آن زمان هنوز قانون تحریم ازدواج خواهر و برادر از طرف خداوند قرار داده نشده بود و چون راهى براى بقاى نسل بشر غیر از این راه نبوده، ازدواج آنان با یکدیگر صورت گرفته است. ناگفته پیدا است که دستگاه قانون گذارى از آن خداست: «ان الحکم الاللّه ؛ هر گونه حکم راجع به خداست»، (سوره یوسف ، آیه ۴۰).چه اشکال دارد که به طور موقت و از راه ضرورت، براى عده اى این گونه ازدواج در آن زمان بلا مانع و مباح باشد و براى دیگران عموما تحریم ابدى شود؟ طرفداران این نظریه از ظواهر قرآن براى خود دلیل مى آورند که خداوند عالم در «سوره نساء ، آیه ۱» چنین مى فرماید: «وبث منهما رجالاً کثیرا و نساءا ؛ از آن دو (آدم و حوا) مردان و زنان فراوانى در روى زمین منتشر ساخت». ظاهر این آیه مى گوید که نسل بشر فقط به وسیله این دو تن به وجود آمده است، و اگر غیر از این دو در بقاى نسل او دخالت داشتند، باید بفرماید «وبث منهما و من غیرهما به وسیله این دو و غیر آنان... ». البته در روایات سخن از ازدواج با نسل گذشته انسانی و فرشته یا جن هم مطرح است.افزون بر آن مرحوم طبرسى حدیثى از امام سجاد علیه السلام چنین نقل مى کند که آن حضرت در ضمن گفتارى که به مردى قریشى بیان داشت جریان ازدواج هابیل را با بلوزا خواهر همزاد (دوقلو) قابیل همچنین ازدواج قابیل را با قلیما خواهر همزاد هابیل شرح مى داد به او فرمود: این مطلب را انکار مکن چه آنکه روش الهى بر این جارى شده است مگر نه این است که خداوند زوجه آدم را از خود او آفرید و سپس براى او حلالش کرد... (بحار، ج ۱۱، باب ۵، ص ۲۲۵، حدیث ۴). علامه طباطبایى در توجیه این نظریه مى گوید: حکم ازدواج، یک حکم تشریعى و تابع مصالح و مفاسد است و حکم تکوینى نیست که قابل تغییر نباشد. ازاین رو ممکن است که در ابتداى خلقت به خاطر ضرورت بقاى نسل در جامعه محدود آن روز که فقط دو برادر و دو خواهر بودند، از جانب خدا حلال گردد و بعد که ضرورت برطرف شد حکم حرمت بیاید به جهت این که ادامه جواز ازدواج با توجه به گسترش نسل و ازدیاد برادران و خواهران موجب اشاعه فحشاء و از بین رفتن غریزه عفت شود. براى آگاهى بیشتر ر. ک: ترجمه تفسیر المیزان، ج ۴، ص ۲۳۹ - ج ۱۶ ص ۳۹۹ ۲- نظر دیگر آن است که چون ازدواج فرزندان آدم با یکدیگر ممکن نبود؛ زیرا ازدواج با محارم یک عمل قبیح و زشت است، فرزندان آدم با دخترانى از نژاد و نسل دیگر که در روى زمین بودند یا با نسلهایی از فرشته و جن ازدواج کردند. بعدا که فرزندان آنها با هم پسر عمو شدند، زناشویى میان خود آنان صورت پذیرفت . نسل آدم نخستین انسان روى زمین نبوده بلکه پیش از آن نیز انسان هایى در زمین زندگى داشته اند. اشکال بخش اول این نظریه عدم تطابق با ظاهرآیه قرآن مبنی بر پیوستگی کامل و انحصاری نسلی انسانها به آدم و حوا است.
نظر اصح را نیز باید از پژوهشگران قبول نمود یاتمام مستندات را بصورت تخصصی بررسی فرمایید.

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.