واسطه خدا و انسان ۱۳۹۱/۲/۴

توسل، وسیله و واسطه قرار دادن چیزى بین خود و مطلوب است. وسیله گاهى از امور مادى است؛ مثل آب و غذا که وسیله رفع تشنگى و گرسنگى است. از آنجا که جهان براساس نظام علت و معلولى و اسباب و مسببات، آفریده شده است؛ نیازمندى هاى طبیعى بشر با عوامل و اسباب برآورده مى گردد. فیوضات معنوى، همچون هدایت، مغفرت و آمرزش نیز بر اساس نظامى خاص بر انسان ها نازل مى شود و اراده ى حکیمانه خداوند بر این تعلق گرفته که امور از طریق اسباب خاص و علل معین به انسان ها برسد. بنابراین، همان گونه که در عالم ماده نمى توان پرسید: چرا خداوند متعال زمین را با خورشید نورانى کرده و خود بى واسطه به چنین کارى دست نزده است؟
توسل، وسیله و واسطه قرار دادن چیزى بین خود و مطلوب است. وسیله گاهى از امور مادى است؛ مثل آب و غذا که وسیله رفع تشنگى و گرسنگى است. از آنجا که جهان براساس نظام علت و معلولى و اسباب و مسببات، آفریده شده است؛ نیازمندى هاى طبیعى بشر با عوامل و اسباب برآورده مى گردد.
فیوضات معنوى، همچون هدایت، مغفرت و آمرزش نیز بر اساس نظامى خاص بر انسان ها نازل مى شود و اراده ى حکیمانه خداوند بر این تعلق گرفته که امور از طریق اسباب خاص و علل معین به انسان ها برسد. بنابراین، همان گونه که در عالم ماده نمى توان پرسید: چرا خداوند متعال زمین را با خورشید نورانى کرده و خود بى واسطه به چنین کارى دست نزده است؟ در عالم معنا نیز نمى توان گفت: چرا خداوند مغفرت خویش را به واسطه توبه یا به واسطه اولیاى الهى، شامل حال بندگان مى کند؟
شهید مطهرى(ره) مى فرماید: «فعل خدا، داراى نظام است. اگر کسى بخواهد به نظام آفرینش اعتنا نداشته باشد گمراه است. به همین جهت است که خداى متعال، گناه کاران را ارشاد فرموده است که درِ خانه رسول اکرم(صلى الله علیه) بروند و علاوه بر این که خود طلب مغفرت کنند، از آن بزرگوار بخواهند که براى ایشان طلب مغفرت کند».
قرآن کریم مى فرماید:
«وَلَو أَنَّهُم إِذ ظَلَمُوا أَنفُسَهُم جآؤُوکَ فَاستَغفَرُوا اللَّهَ وَاستَغفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَواباً رَحِیماً»؛ نساء (۴)، آیه ۶۴.؛ «اگر ایشان هنگامى که (_(با ارتکاب گناه )_)به خود ستم کردند، نزد تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پیامبر هم براى ایشان طلب مغفرت مى کرد، خدا را توبه پذیر مهربان مى یافتند.» مجموعه آثار، ج ۱، ص ۲۶۴.
از همین رو مى بینیم که در قرآن و سنت تأکید فراوانى بر وسیله و توسل شده است.
خداوند متعال مى فرماید:
«یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابتَغُوا إِلَیهِ الوَسِیلَةَ...»؛ مائده (۵)، آیه ۳۵.؛ «اى مؤمنین! تقوا پیشه کنید و براى رسیدن به او وسیله طلب نمایید.»
از آیات قرآن به خوبى استفاده مى شود که انسان ها جهت توبه و بهره مندى از آمرزش الهى سه وضعیت مى توانند داشته باشند؛
۱. توبه به درگاه الهى به طور مستقیم توسط خود شخص گناهکار انجام گیرد.
چنان که در قرآن مجید مى خوانیم:
«فَأَما مَن تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَن یَکُونَ مِنَ المُفلِحِینَ»؛ قصص (۲۸)، آیه ۶۷.؛ «و اما کسى که توبه کند و ایمان آورد و به کار شایسته پردازد، امید که از رستگاران باشد».
۲. علاوه بر اینکه انسان ها به طور مستقیم به درگاه الهى توبه کنند، پیامبران یا اولیاى الهى نیز براى آنها طلب آمرزش کنند.
چنان که در قرآن مجید مى خوانیم:
«وَ لَو أَنَّهُم إِذ ظَلَمُوا أَنفُسَهُم جاؤُوکَ فَاستَغفَرُوا اللهَ وَ استَغفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَواباً رَحِیماً»؛ نساء (۴)، آیه ۶۴.؛ «و ما هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر آنکه به توفیق الهى از او اطاعت کنند. و اگر آنان وقتى به خود ستم کرده بودند، پیش تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پیامبر (_(نیز )_)براى آنان طلب آمرزش مى کرد، قطعاً خدا را توبه پذیرِ مهربان مى یافتند».
بدیهى است در این صورت بندگان خدا، از آمرزش و لطف بیشتر خداوند بهره مند خواهند شد و علاوه بر دعاى خودشان، از دعاى اولیاى الهى نیز کمک مى گیرند.
۳. گاهى به جهت شدت تواضع و یا به جهت شدت خطا انسان هاى گناهکار و یا نیازمند، ترجیح مى دهند تنها از سوى پیامبران و اولیاى الهى براى آنها، از خداوند طلب آمرزش و یا طلب حاجت شود. چنان که برادران حضرت یوسف(علیه السلام) به جهت شدت خطاى خود به حضرت یعقوب(علیه السلام) مراجعه کردند و گفتند:
«قالُوا یا أَبانَا استَغفِر لَنا ذُنُوبَنا إِنا کُنا خاطِئِینَ. قالَ سَوفَ أَستَغفِرُ لَکُم رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحِیمُ»؛ یوسف (۱۲)، آیه ۹۷ و ۹۸.
؛ «گفتند: اى پدر، براى گناهان ما آمرزش خواه که ما خطاکار بودیم. گفت: به زودى از پروردگارم براى شما آمرزش مى خواهم، که او همانا آمرزنده مهربان است».
علاوه بر آمرزش در آخرت، گاهى براى رفع عذاب دنیا نیز مى توان اولیاى الهى را واسطه قرار داد. چنان که درباره ى قوم حضرت موسى(علیه السلام) مى خوانیم:
«وَ لَما وَقَعَ عَلَیهِمُ الرِّجزُ قالُوا یا مُوسَى ادعُ لَنا رَبَّکَ بِما عَهِدَ عِندَکَ...»؛ اعراف (۷)، آیه ۱۳۴.؛ «و هنگامى که عذاب بر آنان فرود آمد، گفتند: اى موسى، پروردگارت را به عهدى که نزد تو دارد براى ما بخوان، اگر این عذاب را از ما برطرف کنى حتماً به تو ایمان خواهیم آورد و بنى اسرائیل را قطعاً با تو روانه خواهیم ساخت».
بنا بر آنچه گفته شد هر سه روش طلب آمرزش و طلب حاجت از سوى خداوند و آیات قرآنى تأیید شده است و واسطه قرار دادن اولیا به هیچ وجه شرک نیست و منافات با درخواست مستقیم از خدا ندارد بلکه اگر آدمى از وساطت اولیاى الهى بهره مند شود از لطف و آمرزش بیشتر خداوند نیز بهره مند خواهد شد.
توسل، وسیله و واسطه قرار دادن چیزى بین خود و مطلوب است. وسیله گاهى از امور مادى است؛ مثل آب و غذا که وسیله رفع تشنگى و گرسنگى است. از آنجا که جهان براساس نظام علت و معلولى و اسباب و مسببات، آفریده شده است؛ نیازمندى هاى طبیعى بشر با عوامل و اسباب برآورده مى گردد.
فیوضات معنوى، همچون هدایت، مغفرت و آمرزش نیز بر اساس نظامى خاص بر انسان ها نازل مى شود و اراده ى حکیمانه خداوند بر این تعلق گرفته که امور از طریق اسباب خاص و علل معین به انسان ها برسد. بنابراین، همان گونه که در عالم ماده نمى توان پرسید: چرا خداوند متعال زمین را با خورشید نورانى کرده و خود بى واسطه به چنین کارى دست نزده است؟ در عالم معنا نیز نمى توان گفت: چرا خداوند مغفرت خویش را به واسطه توبه یا به واسطه اولیاى الهى، شامل حال بندگان مى کند؟
شهید مطهرى(ره) مى فرماید:
«فعل خدا، داراى نظام است. اگر کسى بخواهد به نظام آفرینش اعتنا نداشته باشد گمراه است. به همین جهت است که خداى متعال، گناه کاران را ارشاد فرموده است که درِ خانه رسول اکرم(صلى الله علیه) بروند و علاوه بر این که خود طلب مغفرت کنند، از آن بزرگوار بخواهند که براى ایشان طلب مغفرت کند».
قرآن کریم مى فرماید: «وَلَو أَنَّهُم إِذ ظَلَمُوا أَنفُسَهُم جآؤُوکَ فَاستَغفَرُوا اللَّهَ وَاستَغفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَواباً رَحِیماً»؛ نساء (۴)، آیه ۶۴.؛ «اگر ایشان هنگامى که (_(با ارتکاب گناه )_)به خود ستم کردند، نزد تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پیامبر هم براى ایشان طلب مغفرت مى کرد، خدا را توبه پذیر مهربان مى یافتند.» مجموعه آثار، ج ۱، ص ۲۶۴.
از همین رو مى بینیم که در قرآن و سنت تأکید فراوانى بر وسیله و توسل شده است.
خداوند متعال مى فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابتَغُوا إِلَیهِ الوَسِیلَةَ...»؛ مائده (۵)، آیه ۳۵.؛ «اى مؤمنین! تقوا پیشه کنید و براى رسیدن به او وسیله طلب نمایید.»
از آیات قرآن به خوبى استفاده مى شود که انسان ها جهت توبه و بهره مندى از آمرزش الهى سه وضعیت مى توانند داشته باشند؛
۱. توبه به درگاه الهى به طور مستقیم توسط خود شخص گناهکار انجام گیرد.
چنان که در قرآن مجید مى خوانیم: «فَأَما مَن تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَعَسى أَن یَکُونَ مِنَ المُفلِحِینَ»؛ قصص (۲۸)، آیه ۶۷.؛ «و اما کسى که توبه کند و ایمان آورد و به کار شایسته پردازد، امید که از رستگاران باشد».
۲. علاوه بر اینکه انسان ها به طور مستقیم به درگاه الهى توبه کنند، پیامبران یا اولیاى الهى نیز براى آنها طلب آمرزش کنند.
چنان که در قرآن مجید مى خوانیم: «وَ لَو أَنَّهُم إِذ ظَلَمُوا أَنفُسَهُم جاؤُوکَ فَاستَغفَرُوا اللهَ وَ استَغفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَواباً رَحِیماً»؛ نساء (۴)، آیه ۶۴.؛ «و ما هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر آنکه به توفیق الهى از او اطاعت کنند. و اگر آنان وقتى به خود ستم کرده بودند، پیش تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پیامبر (_(نیز )_)براى آنان طلب آمرزش مى کرد، قطعاً خدا را توبه پذیرِ مهربان مى یافتند».
بدیهى است در این صورت بندگان خدا، از آمرزش و لطف بیشتر خداوند بهره مند خواهند شد و علاوه بر دعاى خودشان، از دعاى اولیاى الهى نیز کمک مى گیرند.
۳. گاهى به جهت شدت تواضع و یا به جهت شدت خطا انسان هاى گناهکار و یا نیازمند، ترجیح مى دهند تنها از سوى پیامبران و اولیاى الهى براى آنها، از خداوند طلب آمرزش و یا طلب حاجت شود. چنان که برادران حضرت یوسف(علیه السلام) به جهت شدت خطاى خود به حضرت یعقوب(علیه السلام) مراجعه کردند و گفتند: «قالُوا یا أَبانَا استَغفِر لَنا ذُنُوبَنا إِنا کُنا خاطِئِینَ. قالَ سَوفَ أَستَغفِرُ لَکُم رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الغَفُورُ الرَّحِیمُ»؛ یوسف (۱۲)، آیه ۹۷ و ۹۸.
؛ «گفتند: اى پدر، براى گناهان ما آمرزش خواه که ما خطاکار بودیم. گفت: به زودى از پروردگارم براى شما آمرزش مى خواهم، که او همانا آمرزنده مهربان است».
علاوه بر آمرزش در آخرت، گاهى براى رفع عذاب دنیا نیز مى توان اولیاى الهى را واسطه قرار داد. چنان که درباره ى قوم حضرت موسى(علیه السلام) مى خوانیم: «وَ لَما وَقَعَ عَلَیهِمُ الرِّجزُ قالُوا یا مُوسَى ادعُ لَنا رَبَّکَ بِما عَهِدَ عِندَکَ...»؛ اعراف (۷)، آیه ۱۳۴.؛ «و هنگامى که عذاب بر آنان فرود آمد، گفتند: اى موسى، پروردگارت را به عهدى که نزد تو دارد براى ما بخوان، اگر این عذاب را از ما برطرف کنى حتماً به تو ایمان خواهیم آورد و بنى اسرائیل را قطعاً با تو روانه خواهیم ساخت».
بنا بر آنچه گفته شد هر سه روش طلب آمرزش و طلب حاجت از سوى خداوند و آیات قرآنى تأیید شده است و واسطه قرار دادن اولیا به هیچ وجه شرک نیست و منافات با درخواست مستقیم از خدا ندارد بلکه اگر آدمى از وساطت اولیاى الهى بهره مند شود از لطف و آمرزش بیشتر خداوند نیز بهره مند خواهد شد.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.