وضوی پیامبر(ص) ۱۳۸۸/۰۸/۱۷ - ۱۱۰۶ بازدید

در صدر اسلام و دوران پیامبر(صلی الله علیه وآله)، چگونه وضو می گرفتند؛ نحوه استدلال به آیه وضو چگونه است؟

خداوند درباره وضو مى فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَیْنِ»؛مائده (۵)، آیه ۶. «اى مؤمنان! هرگاه قصد نماز کردید، صورت هایتان و نیز دست ها را تا آرنج بشویید و سرها و پاهایتان را تا برآمدگى آن دو، مسح کنید».
این آیه شامل امور ذیل است:
الف) شستن صورت.
ب) شستن دو دست.
ج) مسح سر.
د) مسح دو پا.
درباره چگونگى تفسیر آیه وضو و نوع وضوى پیامبر(صلى الله علیه وآله) در «شستن دست ها» و «مسح سر و دو پا»، چند نکته زیر تقدیم مى شود:
۱. درباره شستن دست ها از آرنج، برخى مفسران قرآن، واژه «الى» (تا) در آیه وضو را به «مع» (با) تفسیر کرده اند. دانشمند و فقیه سنى مذهب، وهبة الزحیلى مى گوید: «در نزد تمامى دانشمندان و عالمان - از جمله امامان مذاهب چهارگانه اهل سنت - داخل نمودن دو آرنج در شستن واجب است؛ زیرا حرف «الى» که براى انتهاى غایت است در این جا به معناى «مع» مى باشد؛ مانند دو آیه «وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةًإِلى قُوَّتِکُمْ » و «لا تَأْکُلُوا أَمْوالَهُمْ إِلى أَمْوالِکُمْ»؛نساء (۴)، آیه ۲. که در این دو نیز «الى» به معناى «مع» (با) است.وهب زخیلى، الفقه الاسلامى و ادلته، ج ۱، ص ۲۱۸.
علامه طباطبایى «الى» را براى نشان دادن غایت دست مى داند و نه غایت شستن ؛ یعنى «الى» به همان معناى مشهور انتهاى غایت (تا) است و مى فرماید: «شستن از بالا به پایین، امرى طبیعى و عادى است و از روایات معصومین(علیه السلام) به دست مى آید که باید همین گونه عمل شود وگرنه از آیه شریفه به دست نمى آید که تنها راه شستن دست،از آرنج است».المیزان، ج ۵، ص ۲۲۴. به عنوان مثال، اگر شما به نقاش بگویید که دیوار را تا فلان نقطه رنگ بزن، این جمله، هیچ دلالتى بر این نکته ندارد که آیا باید از بالا به پایین رنگ زد یا از پایین به بالا و فقط انتهاى غایت، یعنى حد نهایى آن مشخص مى شود که همان بالاى دیوار است و چگونگى سیر از این جمله، معلوم نمى شود.
۲. زراره مى گوید: وقتى از کیفیت وضوى پیامبر(صلى الله علیه وآله) از امام باقر(علیه السلام) پرسیدم، حضرت طشت آبى را درخواست کرد و پس از شستن صورت، مشتى آب از آن بر دست راست خود ریخت و آن را از آرنج تا سرانگشتان شست و هیچ گاه آب را به طرف آرنج برنگرداند.شیخ طوسى، تهذیب الاحکام، ج ۱، ص ۵۵.
وهبة الزحیلى درباره نحوه وضو گرفتن پیامبر اکرم(صلى الله علیه وآله) چنین مى گوید: «و دارقطنى (از دانشمندان حدیث اهل سنت) از جابر نقل کرده است که گفت: پیامبر(صلى الله علیه وآله) زمانى که وضو مى گرفت، آب را بر دو آرنج مى ریخت».الفقه الاسلامى و ادلته، ج ۱، ص ۲۱۸.
۳. در آیه وضو، خداوند امر به مسح سر و پاها نموده است؛ در حالى که اهل تسنن پاها را مى شویند، ابن عباس از یاران پیامبر(صلى الله علیه وآله) مى گفت: «وضو عبارت است از دو شستن و دو مسح کردن «یا دو شسته شده و دو مسح شده».ر.ک: تفسیر فخر رازى، در تفسیر آیه وضو.
وى مى گوید: «نزل فى القرآن بالمسح و ابى الناس الا الغسل ؛تفسر طبرى، ج ۶، ص ۸۲. قرآن درباره پاها دستور مسح داده، ولى مردم جز شستن، به چیزى تن ندادند».
حمران مى گوید: عثمان آبى خواست و وضو گرفت و سپس گفت: «رأیت رسول اللَّه(صلى الله علیه وآله) توضا کما توضات فتمضمض و استنشق و غسل وجهه ثلاثاً و یدیه ثلاثاً و مسح برأسه و ظهر قدمیه ؛کنزالعمال، ح ۲۶۸۶۳. رسول خدا(صلى الله علیه وآله) را دیدم وضو گرفت؛ آن چنان که من وضو گرفتم؛ او مضمه کرد و استنشاق نمود و صورت و دست ها را سه بار شست و بر سر و پست پا مسح کشید».
ابن عبد خیر مى گوید: «دیدم على(علیه السلام) را که وضو گرفت و سپس روى دو پاى خود را مسح نمود».مسند احمد، ج ۱، ص ۱۲۴.
۴. برخى از منابع تاریخى حکایت از این دارد که وضوى همه مسلمانان تا خلافت عثمان، صورت واحدى داشته و مانند وضوى کنونى شیعه بوده است. این مسئله، با آیه وضو تطبیق دارد و علت تغییر وضو این بود که عثمان در اواسط دوران خلافت خود نسبت به چگونگى وضوى پیامبر، گرفتار تردید شد. سپس او وضوى پیامبر را به شکلى که اکنون در میان اهل سنت مرسوم است، اعلام کرد. این قضیه، مورد مخالفت بسیارى از اصحاب پیامبر واقع شد؛ امّا حکومت اموى بنا به اغراض سیاسى، در نقاط مختلف دولت اسلامى، شیوه عثمان را تبلیغ کرد و جوّى به وجود آورد که برخى از اصحاب، جرأت مخالفت با روش دستگاه حاکم را نداشتند و در نتیجه، این گونه وضو گرفتن، رواج یافت.ر.ک: على الشهرستانى، وضوءالنبى من خلال ملابسات التشریع؛ این کتاب توسط حسین صابرى نیز ترجمه شده است.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
سلام با تشکر از این پرسمان سوال خیلی از مردم هست ا
اما حای تعجب هست چرا عثمان دچار تردید شد مگر وضوی دو خلیفه قبلی و حضرت علی را ندبده بود که به یکباره تقییر داد وانگهی شما فرموده بود معویه ان را تبلیغ کرد چرا در حجاز و یمن گسترش یافت اما عراق و ایران که قطعا به شیوه فعلی وضو میگرفتن
پرسمان
سلام علیکم، وضوى همه مسلمانان تا خلافت عثمان صورت واحدى داشته و مانند وضوى كنونى شيعه بوده است. اين مسأله با آيه قرآن نيز تطبيق دارد كه مى‌فرمايد: وَ اِمْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ ( مائده ، آيه 6 ) در اين آيه خداوند امر به مسح سر و پاها نموده است، در حاليكه اهل تسنن پاها را مى‌شويند، علت تغيير وضو اين بود كه عثمان در اواسط دوران خلافت خود نسبت به چگونگى وضوى پيامبر گرفتار ترديد شد، او سپس وضوى پيامبر را به شكلى كه اكنون در ميان اهل سنت مرسوم است اعلام نمود. اين قضيه مورد مخالفت بسيارى از صحابه پيامبر واقع شد، لكن حكومت اموى بنا به اغراض سياسى در نقاط مختلف اسلامى شيوه عثمان را تبليغ كردند و جوى به وجود آوردند كه برخى از صحابه جرأت مخالفت با روش دستگاه حاكم را نداشت و در نتيجه اين گونه وضو گرفتن رواج يافت. ( براى آگاهى بيشتر . ك : بخارى ، محمد بن اسماعيل ، صحيح بخارى، دارالفكر، بى‌تا ، بيروت ، ج 1 ، ص 48 وضوءالنبى من خلال ملابسات التشريع، على‌الشهرستانى، نشر مشعر متقى هندى، كنزالعمال، ح 26863 تفسير نمونه، ج 4 ، ص 288 ج 285 ) 

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.