نسخه آزمایشی

وهابی کیست و چه می گوید؟ مرتضی فهیم ۱۳۹۰/۱۰/۱۱


پیشگفتار
۷
بخش اول: سیره مسلمین
۱۱
سیره مسلمین در مورد زیارت
۱۱
تاریخ وهابیت
۱۳
فرزندان محمد بن عبدالوهاب:
۱۴
پیدایش مذهب محمد بن عبدالوهاب
۱۶
مناظره علما با وهابی ها
۲۰
نخستین بذری که پاشیده شد
۲۰
بخش دوم: امور مهم
۲۲
امر اول: اصول و فروع در اسلام
۲۲
امر دوم: قرآن و احتجاج به آن
۲۴
امر سوم: قرآن و حقیقت و مجاز و ...
۲۶
امر چهارم: هر گناهی کفر نیست
۳۰
امر پنجم: اختلاف احکام، با اختلاف قصد، زمان و مکان
۳۲
امر ششم: تعارض عنوان واجب و حرام
۳۴
امرهفتم:تکفیر مسلمان جایز نیست مگر با دلیل قطعی
۳۶
امر هشتم: فعل مسلم و حمل بر صحت
۳۸

پیشگفتار
۷
بخش اول: سیره مسلمین
۱۱
سیره مسلمین در مورد زیارت
۱۱
تاریخ وهابیت
۱۳
فرزندان محمد بن عبدالوهاب:
۱۴
پیدایش مذهب محمد بن عبدالوهاب
۱۶
مناظره علما با وهابی ها
۲۰
نخستین بذری که پاشیده شد
۲۰
بخش دوم: امور مهم
۲۲
امر اول: اصول و فروع در اسلام
۲۲
امر دوم: قرآن و احتجاج به آن
۲۴
امر سوم: قرآن و حقیقت و مجاز و ...
۲۶
امر چهارم: هر گناهی کفر نیست
۳۰
امر پنجم: اختلاف احکام، با اختلاف قصد، زمان و مکان
۳۲
امر ششم: تعارض عنوان واجب و حرام
۳۴
امرهفتم:تکفیر مسلمان جایز نیست مگر با دلیل قطعی
۳۶
امر هشتم: فعل مسلم و حمل بر صحت
۳۸
امر نهم: معنای عبادت
۴۰
امر دهم: فضیلت برخی از اشیاء بر بعضی دیگر
۴۶
امر یازدهم: عدم تغییر موضوعات با تغییر احکام
۵۰
امر دوازدهم: حیات پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از فوت
۵۲
بخش سوم: شبهات وهابیت
۵۶
وهابیت و صفات خدا
۵۶
علمای اهل سنت و وهابی ها
۵۷
پیامبران و اولیاءالله در نگاه وهابیت
۵۹
شفاعت
۶۰
شفاعت پیامبر (صلی الله علیه وآله)
۶۲
شفاعت حجرالأسود:
۶۳
شفاعت روزه و قرآن
۶۴
شبهات وهابی ها و شفاعت
۶۵
جواب از این شبهه:
۶۶
شبهه دیگر
۷۰
پاسخ شبهه
۷۱
دلایل منکران شفاعت:
۷۳
طلب دعا از مردگان
۸۲
«معیّت» چیست؟
۸۴
ادعای ابن تیمیّه
۸۶
بوسه بر قبور و تبرک به آن چرا؟!
۹۲
تبرّک به قبور انبیا و ...
۹۸
سنت و زیارت قبور مؤمنان
۱۱۲
خلاصه این که:
۱۱۵
فتاوی علمای اهل سنت و قبور
۱۱۶
برداشت ها از پرسش ها و پاسخ هایی که گذشت:
۱۲۱
مغلطه کاری مخالفان
۱۲۳
توسل به انبیا و اولیاء
۱۲۸
توسل به صالحان
۱۳۹

















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۱ ________________________________________
بسم الله الرحمن الرحیم
________________________________________ ۳ ________________________________________
وهابی کیست و چه می گوید؟
مرتضی فهیم
________________________________________ ۷ ________________________________________
پیشگفتار
جزوه حاضر سیر کوتاه و فشرده ای است درباره برخی از مسائل مهمی که اخیراً وهابی ها در مکه و مدینه بر گروهی از زائران غیر متخصص و ناآگاه، ایراد گرفته و حتی با پخش جزوات فراوان در میان آنان، می کوشند اذهان ساده لوحان بی سواد و ناآگاهان را با دروغ هایی ساختگی، به علمای شیعه بدبین کرده و آنان را از صراط مستقیم منحرف سازند; مانند نسبت دروغی که به حضرت امام راحل(قدس سره) دادند که معظم له در مسأله نکاح متعه گفته است: «نکاح متعه با خواهر رضاعی مشکلی ندارد به این شرط که
________________________________________ ۸ ________________________________________
به او دخول نکند.(۱)»(۲) ای کاش این انسان دروغگو، به دروغ و تهمت اکتفا می کرد و با دادن نشانی دقیق، مشت خود را باز نمی کرد; زیرا هر دانش پژوه تازه کارِ غیر عربی، اگر این مسأله را مطالعه کند، می فهمد که گفته های وی، برپایه بغض و کینه و عداوت است و بی سوادی اش بر همه آشکار می گردد که واژه «رضیعه» را، خواهر رضاعی معنا کرده، که هیچ ارتباطی با موضوع ندارد!
پرسشی که همواره مطرح بوده، این است که چرا این آقایان مباحث اصولی و اعتقادی را، که باید محور بحث قرار گیرد، تحت الشعاع تهمت ها و افتراهای فرعی قرار می دهند؟ اگر بنا باشد مسائل فرعی مورد بحث قرار گیرد، دیگر چیزی برای شما باقی نمی ماند; زیرا اگر شما با دروغ و تهمت، چنین مسائلی را به شیعیان نسبت می دهید، ما حاضریم با مدرک صحیح و درست، فروعی را از علمای شما نقل کنیم که با هیچ منطقی قابل توجیه نیست. تنها برای نمونه به این دو مورد توجه کنید:
* ابوحنیفه گفته است: «هرگاه امام مسلمین عملی را انجام دهد که بهوسیله خودش باید حدّ آن اجرا گردد، هیچ کس حق ندارد حکم حدّ بر او جاری کند.»(۳) یعنی اگر امام
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . تحریرالوسیله، ج۲، ص۲۴۱، مسأله۱۲
۲ . ازدواج موقت ترجمه اسحاق دبیری، ص۱۵
۳ . مبسوط سرخسی، ج۹، ص۱۰۴، چاپ بیروت.
________________________________________ ۹ ________________________________________
مسلمین مرتکب زنا شد، کسی نباید حکم زنا بر او جاری کند!
در جای دیگر می گوید: «هرگاه مردی زنی را اجیر کند تا با او عمل زنا نماید و این کار را هم انجام دهد، هیچ کدام از آن زن و مرد را نباید حدّ زد.»(۱)
طبق این فتوا، هر کس توان مالی داشته باشد و بتواند از طریق عقد اجاره با زنی نزدیکی کند، زنا محسوب نمی شود و زنا تنها در مورد فقرا و بیچارگان است که توان مالی نداشته باشند.
اگر بنا باشد کسانی در مسائل فقهی و فرعی، که براساس نظریات اجتهادیِ مشروعِ علما استنباط می شود، وارد بحث شوند، بهانه جویی کنند و هرکسی بناحق دیگری را منحرف و باطل بخواند، علاوه بر این که از جاده انصاف خارج شده و بدون مرجِّح، خودش را مصاب و دیگری را خاطی و کافر معرفی کرده، کاری بر خلاف عقل و خِرد انجام داده است. روشن است که کسی آن را نخواهد پذیرفت. زیرا اشکالاتی که بر فقه غیر شیعه وارد خواهد شد، به مراتب بیشتر و بی اساس تر خواهد بود تا آنچه را که به دروغ و بدون حقیقت به شیعه نسبت می دهند.
مطالب فشرده ای که در این نوشتار آمده، حقایقی است
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . مبسوط سرخسی، ج۹، ص۵۸ ، چاپ بیروت.
________________________________________ ۱۰ ________________________________________
که در جمع برخی از مؤمنان، بهویژه زائران حج بیان کرده ام و اکنون آن ها را، که برگرفته از چندین کتاب; مانند «کشف الارتیاب»، «شفاءالسقام» و... می باشند، جمع آوری نموده و در دسترس عموم قرار می دهم. امیدوارم مفید واقع شود و مورد رضای حق قرار گیرد. وَالسَّلاَمُ عَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی.
________________________________________ ۱۱ ________________________________________
بخش اول: سیره مسلمین
سیره مسلمین در مورد زیارت
از صدر اسلام; از زمان صحابه پیامبر گرامی و نیز از زمان تابعان، پیوسته سیره و روش تمام مسلمانان بر این بود که به زیارت قبور انبیا، امامان، اولیا، صالحان و بزرگان دین می رفتند. در رأس تمام آن ها، قبر مقدس پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) بود که مسلمانان به زیارت آن ها می رفتند و در کنار قبرشان به نماز و دعا می پرداختند و نیز به وسیله آن ها تبرک و توسل به خدای تعالی می جستند و از آن ها که آبرومند در پیشگاه خدا هستند، درخواست می کردند برای آن ها نیز طلب سعادت نمایند.
این مسأله به گونه ای مورد اجماع و اتفاق تمام گروه های مسلمان بود که حتی یک نفر هم مخالف نداشت و از هیچ
________________________________________ ۱۲ ________________________________________
کس حتی یک کلمه هم بر خلاف آن شنیده نمی شد تا این که ابن تیمیه حرّانیِ گمنام این سنت سنیّه و بسیار عالی و باشکوه خدایی را، که هرگز تغییرپذیر نیست، منکر شد و شروع به هذیان گویی و مزخرف بافی هایی درباره آن نمود که از حدّ ادب و نزاکت خارج و از ادب علم و کتابت و عفت بیگانه است.
وی با این هتاکی ها و بدزبانی هایی که داشت، به مقام شامخ پیامبر گرامی اسلام نیز توهین و جسارت کرد.
او گفت: «زیارت پیامبر (صلی الله علیه وآله) حرام و بدعت است، مسافرت کردن به این منظور سفر معصیت و موجب قصر نماز نخواهد شد.»
وقتی که این سخن را گفت بسیاری از بزرگان و عالمان آن زمان، عقیده فاسد او را بر ملا و آشکار کردند و بر ردّ مزخرفاتش کتاب ها نوشتند. عده ای با نوشتن کتاب های ارزشمند، هرزه گویی ها و یاوه سرایی هایش را هیچ و پوچ دانسته، عیب ها و اشکالاتش را برشمردند، تا همه کسانی که در صدد تحقیق هستند، بدعت ها و گمراهی هایش را به راحتی تشخیص دهند. به عنوان نمونه، می توان از موارد زیر یاد کرد:
۱ . کشف السقام فی زیارة خیرالأنام، تقی الدین سبکی.
۲ . الدّرة المضیّة فی الرد علی ابن تیمیه، تقی الدین سبکی.
________________________________________ ۱۳ ________________________________________
۳ . المقالة المرضیه، تقی الدین ابی عبدالله افنانی، قاضی القضات مالکی.
۴ . نجم المهتدی و رجم المعتدی، فخر بن معلم القرشی.
۵ . دفع الشبهه، تقی الدین حصنی.
۶ . تحفة المختارة فی الرد علی منکرالزیارة، تاج الدین الفاکهانی، متوفای ۸۳۴
۷ . الصواعق الالهیة فی الرد علی الوهابیه، شیخ سلیمان بن عبدالوهاب (برادر محمد بن عبدالوهاب).
۸ . الفتاوی الحدیثه، ابن حجر.
۹ . المواهب اللدنیه، قسطلانی.
۱۰ . شرح مواهب، زرقانی و بسیاری کتاب های دیگر; مانند کشف الارتیاب فی اتباع محمد بن عبدالوهاب، نوشته علاّمه سیّد محسن امین عاملی.
تاریخ وهابیت
بنیانگذار مسلک وهابیت، محمدبن عبدالوهّاب، فرزند سلیمان بن علی، فرزند محمدبن احمد، فرزند راشدبن برید، فرزند محمدبن برید، فرزند مشرف بن عمر، فرزند بعضاء بن ریس، فرزند زاخربن محمد، فرزند علی بن وهیب تمیمی است که در سال ۱۱۱۱ (سال وفات
________________________________________ ۱۴ ________________________________________
مرحوم علامه مجلسی) در نجد متولد و در سنه ۱۲۰۷ در سن نود و شش سالگی از دنیا رفت.
وی تحصیلات خود را نزد علمای مکه و مدینه آغاز کرد و چون علما و اساتیدی که او را علم می آموختند، دیدند بیش از آن که به درس و بحث های علمی بپردازد، بیشتر وقت خود را به مطالعه کتب ضالّه صرف می کند و کتاب های مربوط به مدّعیان نبوت، مانند مسیلمه کذّاب، سجاح، اسود العنسی، طلیحة الأسدی و مانند آن ها را می خوانَد، او را هشدار دادند و از عاقبت خطرناک این کار بر حذر داشتند. تا آنجا که پدرش (عبدالوهاب) نیز ـ که از علمای صالح و شایسته بود ـ اکثر اوقات، او را به ضلالت و گمراهی نسبت می داد و مردم را از ارتباط با او بر حذر می داشت و می گفت: مبادا تحت تأثیر افکار فاسد او قرار گیرند. برادرش (سلیمان بن عبدالوهاب) نیز افکار و اندیشه های او را ردّ می کرد و چون نپذیرفت ناگزیر تمام افکار و اندیشه های فاسد او را جمع آوری و در کتابی بر ردّ او منتشر کرد.
فرزندان محمد بن عبدالوهاب:
محمد بن عبدالوهاب دارای چهار پسر به نام های: عبدالله، حسن، حسین و علی بود. عبدالله که فرزند ارشد او
________________________________________ ۱۵ ________________________________________
بود، پرچم پدر را به دست گرفت و مردم را به پیروی از افکار پدر دعوت کرد.
پس از فوت عبدالله، دو فرزندش (سلمان و عبدالرحمان) عهده دار این اضلال شدند و چون سلیمان تعصب و جسارت را از حدّ گذراند، به دستور (ابراهیم پاشا) حاکم مصر، او را به جرم زندقه و کفر، در سال ۱۲۳۳ اعدام و برادرش عبدالرحمان را به مصر تبعید کردند که در همان جا از دنیا رفت.
حسن فرزند دوم محمد بن عبدالوهاب نیز فرزندی داشت به نام (عبدالرحمان) که در زمان استیلای وهابی ها بر مکه، مسؤول امور قضایی آنجا شد. وی نزدیک
صد سال عمر کرد و فقط دارای یک پسر به نام عبداللطیف بود.
اما از نسل حسین و علی (دو فرزند دیگر محمد بن عبدالوهاب) فرزندان زیادی به وجود آمد که هنوز در
شهر «الدّرعِیّه» نجد، که پایتخت حکومت وهابی ها
بود، وجود دارند و مردم، آن ها را «اولاد الشیخ»
می نامند.(۱)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ناگفته نماند که ابراهیم پاشا در مبارزه ای که به زیان وهابیت آغاز کرد، الدرعیه را محاصره و تخریب نمود. از آن پس وهابی ها پایتخت خود را به ریاض منتقل کردند.
________________________________________ ۱۶ ________________________________________
پیدایش مذهب محمد بن عبدالوهاب
محمدبن عبدالوهاب، در آغاز، مسلک خود را به صورت پنهانی ترویج کرد; چون جز شمار اندکی به او نگرویدند. از عربستان به شام رفت تا در آنجا بهتر بتواند عقاید فاسد و ساختگیِ خود را به مردم ناآگاه تزریق کند، لیکن در آنجا نیز حنایش رنگی نداد.
پس از سه سال، بار دیگر به عربستان برگشت و به شهر «حُرَیمَله»، از شهرهای نجد، که پدرش نیز در آنجا ساکن بود رفت. در آنجا فعالیت خود را بر ضدّ مسلمانان و عقاید حق آنان آغاز کرد. علمای صالح و حتی پدرش، او را از این کار برحذر می داشتند، لیکن او دست بردار نبود و همچنان علیه باورهای مسلمانان تبلیغ می کرد، تا این که اختلاف بسیار شدیدی میان مردم به وجود آورد.
در سال دوم، (سنه ۱۱۵۳) وقتی پدرش از دنیا رفت، میدان را برای تبلیغات خود بازتر و هموارتر دید. کاری کرد که در همه جای منطقه نجد، بحث از او و سخنان و عقایدش بود. علما و صالحان، هر چه با او به بحث و گفتگو می نشستند و مناظره می کردند، حرف هیچ کس را نمی پذیرفت. ناگزیر مردم تصمیم گرفتند به هر شکل که شده، او را بکشند و ملت خود را از بلای وجود او برهانند. لذا وقتی جان خود را در خطر دید، از «حُرَیمله» گریخت و
________________________________________ ۱۷ ________________________________________
به شهر «العُیَینَه» که زادگاهش بود، رفت. حاکم «العیینه» در آن زمان، عثمان بن احمدبن معمر بود.
محمد پیش از آن که تبلیغات خود را آغاز کند، نخست با حاکم العیینه تماس برقرار کرد و به او وعده داد که اگر از دینش! حمایت کند، پس از پیروزی، تمام حکومت نجد را به او خواهد داد. از این رو، عثمان به طمع افتاد که تمام امکانات و قدرتش را بر ضدّ مسلمانان به کار گیرد و از افکار او ترویج کند.
در نتیجه این تبلیغات بود که بسیاری از مردم «العیینه» پیرو مسلک محمدبن عبدالوهاب شدند و به پیروی از او، بسیاری از اماکن مقدس مسلمانان را تخریب و نابود کردند. از آن جمله قبّه و بارگاه زیدبن خطاب را ویران کردند.(۱)
تخریب اماکن بر مسلمانان بسیار گران و ناگوار آمد لذا سلیمان بن محمدبن عزیز الحمیدی، که صاحب و حاکم مقتدرِ احسا و قطیف و توابع بود، نامه ای به عثمان بن احمد فرستاد و در آن نوشت: باید محمدبن عبدالوهاب را هر چه زودتر به جرم کفر و زندقه ای که اظهار کرده، بکشد و تهدید کرد نباید در این امر مسامحه و سهل انگاری نماید.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . زید بن خطاب برادر بزرگ خلیفه دوم، صحابی و از شجاعان عرب در جاهلیت و اسلام بود. وی قبل از برادرش مسلمان شد. در بسیاری از جنگ ها شرکت داشت. در جنگ یمامه شهید شد. مردم عوام او و قبرش را محترم می شمردند و از او حاجت می طلبیدند.
________________________________________ ۱۸ ________________________________________
وقتی نامه سلطان احسا و توابع به عثمان رسید، نتوانست مخالفت نماید، لذا به محمّدبن عبدالوهاب گفت: باید هر چه زودتر از قلمرو حکومت او خارج شود. محمد بار دیگر وعده پیشین را تکرار کرد و گفت: اگر مرا یاری کنی، پادشاه نجد خواهی شد، لیکن عثمان حرف او را نپذیرفت و محمد ناگزیر در سال ۱۱۶۰ به سوی درعیه، که پایگاه تبلیغاتی مسیلمه کذاب بود رفت. در آن زمان حاکم درعیه محمدبن سعود مؤسس دودمان آل سعود بود. وقتی به آنجا رفت، به وسیله همسرش با او ارتباط برقرار کرد و همان وعده ای را که به عثمان بن احمد، حاکم عیینه داده بود، به محمدبن سعود نیز داد وگفت: اگر او را یاری دهد حکومت قلمرو بلاد نجد را در اختیارش خواهد گذاشت; از این رو، محمدبن سعود به طمع افتاد و با محمدبن عبدالوهاب بیعت کرد، تا آنجا که می تواند به تبعیت از او، از کشتار مسلمانان دریغ نورزد. لذا به تمام مردم نجد، رؤسا، قضات و دیگر سران برجسته آنجا نامه نوشت که باید از محمدبن عبدالوهاب اطاعت نمایند.
گروهی موافقت کرده، برخی هم به مخالفت برخاستند. در نتیجه، منطقه به آشوب و غوغا کشیده شد! در همین هنگام به مردم درعیه دستور کشتار داد که بسیاری از مسلمانان در این فتنه بزرگ به خاک و خون غلتیدند و دیگران نیز خواه ناخواه تسلیم شدند. بدینوسیله امارت
________________________________________ ۱۹ ________________________________________
تمام سرزمین نجد با قهر و غلبه به دست وهابی ها افتاد. بعد از آن، گرچه هر کدام از این دو قدرت (استعمار و استحمار) در ظاهر از یکدیگر جدا بودند، اما در نهان هم آهنگی اجتناب ناپذیری داشتند; لذا وقتی که محمد بن عبدالوهاب به تنهایی نمی تواند کاری از پیش ببرد از نجد و عراق و مصر و شام و عیینه بیرونش کردند به دیار اصلی خود برگشت و با پادشاه «الدرعیه» محمد بن سعود موافقت نامه ای دو طرفه به این شکل به امضا رساندند:
۱ . طرف اول محمدبن سعود: محمد بن سعود و دودمان او باید مادام العمر پادشاه و حاکم این سرزمین باشند.
۲ . طرف دوم محمد بن عبدالوهاب: محمد بن عبدالوهاب و دودمان او نیز باید مادام العمر امام و پیشوای دینی مردم باشند. فتوا به کفر و قتل تمام کسانی که با آن ها همسویی نکنند و دعوت آن ها را نپذیرند بدهند، جان و مال و عِرض تمام آن ها را حلال بدانند.(۱)
بدینوسیله مشارکتی برای تجارت دین، بهوجود آمد و قرارداد محکمی میانشان منعقد شد که هریک می بایست دیگری را تقویت و حمایت نمایند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . تاریخ آل سعود، ص ۱۹ و ۲۰
________________________________________ ۲۰ ________________________________________
مناظره علما با وهابی ها
وهابی ها پس از آن که بر نجد و سرزمین مکه و مدینه تسلّط نسبی یافتند، در سال ۱۱۶۵ق. تعداد سی نفر از علمای خود را نزد مسعود بن سعید بن زید، امیر مکّه فرستادند تا زیر نظر او با علمای حرمین مناظره نمایند. پس از بحث و گفتگو معلوم شد که: عقاید آن ها (وهابی ها) فاسد و برخلاف اسلام است، لذا قاضی شرع حکم به کفر آنان داد و در اثر حکم مزبور، گروهی از آن ها بازداشت شده، به زندان افتادند و چند نفرشان هم گریختند.
در دوران حاکمیت شریف احمد نیز، امیر درعیه شماری از علمای وهابی را نزد علمای مکه فرستاد تا به بحث و مناظره علمی بپردازند. این بار نیز علمای مکه کفر و زندقه آن ها را ثابت کردند و اجازه ندادند در مراسم حج مسلمانان شرکت نمایند.
نخستین بذری که پاشیده شد
گرچه مسلک وهابی ها در قرن دوازدهم به وسیله محمدبن عبدالوهاب پدید آمد اما در واقع بذر اولیه آن، در قرن هفتم به وسیله احمدبن تیمیه(۱) و شاگردش ابن قیم
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ابن تیمیه، تقی الدین ابوالعباس، احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام بن محمد بن تیمیه حرانی است. حران شهری باشکوه و مرکز صابئه و بت پرستان و فلاسفه بوده که اکنون از شهرهای ویران ترکیه است ابن تیمیه با اشاعره، حکما، صوفیه و کلیه فرق اسلامی مخالف و معارض بود تمام آنها را باطل می دانست. درباره خداوند سبحان قائل به تجسم بود، می گفت خداوند بر فراز آسمانها و در عرش مستقر است ابن تیمیه معتقد است: موجود قائم به نفس غیر قابل اشاره حسی و غیر قابل رؤیت، وجود خارجی ندارد و فقط ساخته و پرداخته ذهن است (این سخن همان جسمانی بودن و مادی بودن خداوند سبحان است). ابن تیمیه در منهاج السنه: ۱ / ۲۱۶ - ۲۱۷ در مسأله رؤیت صریحاً اظهار کرده است «خداوند در فوق عالم است» فوق بودن به این معناست که در تحت و در همه جا نیست. ابن تیمیه گفته: «کسی نگفته است که خداوند در همه جا هست و نسبت همه مکانها به او یکی است و کسی نگفته است که او قابل اشاره حسی نیست». او می گوید: «حدیث فرود آمدن خداوند به آسمان پائین در هر شب از احادیثی است که در نزد اهل حدیث ثابت است»! ابن تیمیه زیارت قبور و مشاهد و اماکن مقدس، و بنای عمارات بر آنها را بدعت و حرام می داند. در منهاج السنه ۱ / ۱۳۱ لبه تیز حمله را متوجه شیعیان کرده که برای مراقد ائمه اطهار سلام الله علیهم احترام ویژه ای قائل اند.
________________________________________ ۲۱ ________________________________________
جوزی در نجد (سرزمین مسیلمه کذاب و...) پاشیده شد بهوسیله هم حزبی هایشان منتشر گردید; بگونه ای که پس از انتشار، پاره ای از منسوبین به علم از اهل سنت در غیر نجد نیز از آن ها پیروی کردند و محمدبن عبدالوهاب هم، همانگونه که بیان شد، با مطالعه کتاب های آن ها و مطالعه زندگی مسیلمه کذاب و همسرش سجاح و مانند آن ها،
________________________________________ ۲۲ ________________________________________
تحت تأثیر قرار گرفت، تا آنجا که با پشتیبانی حکومت، تمام مسلمانان دنیا (غیر از پیروان خودش) را کافر و مشرک و واجب القتل شمرد و فتوا به حلیت مال، عِرض و ناموس آن ها داد!
بخش دوم: امور مهم
امر اول: اصول و فروع در اسلام
مسائل اسلام دو قسم است: «اصول» و «فروع». اصول نیز دو قسم است:
الف: آن ها که ضروری و بدیهی هستند و برای اثباتشان نیازی به اقامه دلیل و برهان نیست; مانند: وجوب نماز، روزه، حرمت زنا، دروغ و ... که اجتهاد در حلیت و حرمت آن ها جایز نیست بلکه منکرش منکر اسلام و محکوم به کفر است.
ب: مسائلی که ضروری و بدیهی نیستند، بلکه نظری و اجتهادی اند; مانند این که آیا صفات خداوند عین ذات او است یا نه؟ و آیا خداوند با چشم سر قابل رؤیت است یا نه؟ و آیا امامت با نصّ است یا با اختیار امت؟
و از همین قبیل اند مسائل فرعی; مانند: شک در نماز، بنا بر روی قبور و چیزهایی که نصّی در موردشان وارد نشده
________________________________________ ۲۳ ________________________________________
و... با ادله شرعی از کتاب، سنت، عقل و اجماع بهوسیله افراد واجد شرایط استنباط و استخراج می شود. در اینگونه احکام، که با ادله اجتهادی استنباط می شود، هیچ مجتهدی حق ندارد نظریه مجتهد دیگر را، که مستند به ادله شرعی است، خلاف اسلام و صاحب نظر را غیر مسلمان معرفی کند; همانگونه که این مجتهد در نظریات اجتهادی خود عندالله معذور است، آن دیگری نیز مادام که در طریق اجتهاد کوتاهی نکرده، معذور خواهد بود; زیرا فرموده اند: «للمُخطِیء أجر واحد، وَلِلمُصِیبِ أجران».
بنابراین اصل، اگر مجتهدی در طریق اجتهاد خود، معتقد به اباحه چیزی، مانند کشیدن سیگار شد، یا معتقد به استحباب چیزی، مانند تبرّک به قبر پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و بوسیدن آن گردید، یا معتقد به عدم بدعت چیزی، مانند جلسات ترحیم و امثال آن بود، مجتهد دیگری که در طریق اجتهاد خود برخلاف آن مجتهد معتقد شده، هیچ یک از آن ها حق ندارند یکدیگر را تفسیق و یا تکفیر کنند; زیرا این دسته از مسائل، ضروری و بدیهی نیستند که اجتهاد در آن ها جایز نباشد، بلکه از مسائل اجتهادی اند که اگر مجتهدی از طرق شرعی; مانند ادله اربعه وارد شد و با استناد به همین ادله، نظریه ای را به دست آورد، آن نظریه برای خودش محترم و در حق مقلدانش نیز حکم الله محسوب خواهد شد.
________________________________________ ۲۴ ________________________________________
امر دوم: قرآن و احتجاج به آن
قرآنی که در دست مسلمانان دنیا است و همه آن را صبح و شب می خوانند، به طور قطع و یقین، کلام خدا است که به وسیله جبرئیل امین بر پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) نازل شده است. این قرآن، علی رغم این که از نظر سند قطعی و مسلّم است لیکن از نظر دلالت، پاره ای از آیات آن ظنّی و غیر قطعی است; زیرا برخی از آیات آن، محکم و برخی دیگر متشابه هستند که گاهی از آن ها، به آیات «مُجمل» و «مُبیَّن» نیز تعبیر می کنند.
توضیح آیات:
بنابراین، آیات محکم، ظاهر الدلاله اند و لذا به آن ها آیات مُبیّن نیز می گویند; یعنی آیاتی که دلالت آن ها صاف، شفاف و روشن است. اما آیات متشابه آیاتی هستند که دلالت آن ها شفاف نیست، بلکه دارای چند معنی هستند که تمام معانی احتمالی آن با یکدیگر مساوی و برابرند، لذا به آن ها مجمل نیز می گویند; یعنی آیاتی که معنای آن محتاج به شرح و تفصیل می باشد.
اقسام مُبیّن:
آیات مُبیّن بر دو قسم است: «نصّ» و «ظاهر».
نصّ به آیاتی گفته می شود که هیچگونه احتمال خلافی
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۲۵ ________________________________________
در معنای آن وجود نداشته باشد. اما ظاهر، به آیاتی گفته می شود که احتمال خلاف در آن وجود دارد لیکن معنایی که راجح است آن را ظاهر و دیگری را، که در مقابل ظاهر قرار دارد، مرجوح یا مؤوّل می نامند.
علاوه بر آنچه گفته شد، آیات دیگری مانند: ناسخ و منسوخ، عام و خاص، مطلق و مقیّد و جز این ها در قرآن وجود دارد که هرکسی از آن ها آگاهی ندارد و احدی حق ندارد برای اثبات مدّعای خود، به غیر از نص یا ظاهری که با سنت قطعیه از طرف اهل بیت (علیهم السلام) تأیید شده است احتجاج نماید. همانگونه که بدون تحقیق از مخصّص و مقیّد، نمی توان به عام و مطلق استناد و احتجاج کرد و به طور کلی قبل از تحقیق از دلیل معارض یا ناسخ آن، به هیچ دلیلی نمی توان استدلال نمود; زیرا بدون تحقیق از دلیل معارض و ناسخ، هیچ دلیلی دلیلیّت نخواهد داشت.
در هر صورت به خاطر وجود این گونه آیات در قرآن، هرکسی می تواند برای اثبات مدعای خود (اعم از حق و باطل) به یکی از آن ها استناد نماید. چه بسا به آیه ای استناد کند، در حالی که از قرائن مخالف با ظاهر آن غفلت ورزیده باشد; مثلاً به معنای حقیقی لفظی تمسک می کند، امّا از قرینه ای که دلالت بر معنای مجازی آن دارد غفلت می۰ورزد، همچنین ممکن است به عام یا مطلقی تمسک کند و از مخصّص و مقیّد آن، که مراد را تغییر می دهد،
________________________________________ ۲۶ ________________________________________
غافل شود.
کوتاه سخن آن که: شخص منصف و باتقوا هیچ گاه به ظواهر آیات و روایات اهل بیت (علیهم السلام) تمسک نمی کند، مگر این که قبل از تمسک به آن ها، کاملاً بررسی کند و مطمئن شود، دلیلی از عقل یا نقل یا اجماع برخلافش نیست و در فهم معنای آن مطمئن باشد، تنها در این صورت آن را برای خود حجت قرار می دهد و در صورت داشتن احتمال خلاف، به آن استدلال نمی کند.
امر سوم: قرآن و حقیقت و مجاز و ...
قرآن و روایات، که اصیل ترین منابع احکام اسلام اند، به زبان عربی می باشند. زبان عرب نیز مانند همه زبان های دنیا دارای کلمات حقیقی و مجازی و غیر آن است. اگر لفظ را در همان معنایی که برای آن وضع شده استعمال کنند، آن را معنای «حقیقی» می گویند و هرگاه آن را در غیر معنایی که برای آن وضع شده استعمال کنند، به آن معنای «مجازی» گفته می شود; مانند: «رَأَیتُ أَسَداً فِی الْحَمام»; «شیری را در حمام دیدم.» منظور از واژه اسد در اینجا، معنای حقیقی (یعنی شیر درنده) نیست، بلکه معنای مجازی آن اراده شده که منظور، مرد شجاع است. اینگونه استعمالات مجازی در کلام عرب فراوان است و چون زبان قرآن و اخبار عربی است، استعمال مجاز در آن ها فراوان
________________________________________ ۲۷ ________________________________________
وجود دارد.
مجاز دو قسم است: «مجاز در کلمه» و «مجاز در اسناد»، که به نمونه هایی از آن ها اشاره می شود:
الف: مجاز در کلمه مانند:
۱ . { یَدُ اللهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ} ; «دست خدا بالای همه دست ها است.» (فتح : ۱۰).
۲ . { الرَّحْمنُ عَلَی الْعَرْشِ اسْتَوی} (طه : ۵).
۳ . { وَ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنا...} (هود : ۳۷ ، مومنون: ۲۷).
۴ . { وَ لِتُصْنَعَ عَلی عَیْنِی...} (طه: ۳۹).
۵ . { وَ اصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنا...} (طور: ۴۸).
۶ . { وَ لَوْ تَری إِذْ وُقِفُوا عَلی رَبِّهِمْ...} (انعام: ۳۰).
۷ . { ...یا حَسْرَتی عَلی ما فَرَّطْتُ فِی جَنْبِ اللهِ...} (الزمر: ۵۶).
۸ . { کُلُّ شَیْء هالِکٌ إِلاّ وَجْهَهُ...} (قصص: ۸۸).
و موارد بسیار دیگر که بیان همه آن ها از حوصله این مختصر بیرون است. در هر صورت، استعمال لفظ در معنای مجازی، همراه با قرینه عقلیه، لفظیّه، حالیّه و مانند آن، در کلام عرب، به ویژه در قرآن و احادیث فراوان دیده می شود که نمونه ای از آن را در آیات فوق ملاحظه کردید که مراد از تمام موارد یاد شده معنای مجازی آن ها
________________________________________ ۲۸ ________________________________________
می باشد.
بدیهی است اگر مقصود همان معنای ظاهری و حقیقی آن ها باشد لازمه اش قول به تجسیم و تحیّز و مکان داشتن خداوند است که محل حوادث قرار خواهد گرفت و این قول به اجماع اهل عقل باطل است!
ب: مجاز در اسناد:
مجاز در اسناد جایی است که کاری یا چیزی را به طور مجاز به کسی نسبت دهند; مثلاً به جای این که رویاندن گیاه را به خدا نسبت دهند و بگویند: «أَنْبَتَ اللهُ البقْلَ» مجازاً به دلیل این که زمان روییدن آن فصل بهار است، آن را به ربیع نسبت می دهند و می گویند: «أَنبتَ الرّبیعُ البقل»; «فصل بهار گیاه رویاند!»
همچنین است وقتی که می گویند: «جَرَی النّهرُ» منظور این نیست که جوی آب خودش حرکت کرد بلکه منظور این است که آب در داخل جوی جاری شد. به قرینه این که نهر و جوی، محل جریان آب است، مجازاً جریان آب را به خود نهر نسبت داده اند.
و آنگاه که می گویند: «بَنَی الأمیرُ المدینةَ» اسناد در اینجا نیز مجازی است; زیرا امیر سبب و آمر این کار بوده، لذا نسبت ساخت و ساز را مجازاً به او بر می گردانند نه به کارگر و بنّا که حقیقتاً دست اندر کار ساخت و ساز بوده اند.
________________________________________ ۲۹ ________________________________________
از اینگونه مجازهای در اسناد، در قرآن و روایات نیز فراوان به چشم می خورد که چند نمونه از آن را می آوریم:
۱ . { ...وَ إِذا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیاتُهُ زادَتْهُمْ إِیماناً...}(۱) در این آیه، با این که زیاد کننده ایمان، خدای تبارک و تعالی است، اما چون آیات سبب و وسیله ازدیاد ایمان هستند، لذا ازدیاد را مجازاً به آیات نسبت داده است.
۲ . در آیه: { یُذَبِّحُ أَبْناءَهُمْ} ، با این که عامل اصلی کشتار فرزندان بنی اسرائیل، اتباع و پیروان فرعون بودند، ولی چون فرعون سبب و آمر این کار بوده، عمل ذبح و کشتار به او نسبت داده شده است.
۳ . { یَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما} ، با این که لباس آدم و حوّا بهوسیله خداوند از بدنشان بیرون آورده شد، اما چون ابلیس سبب این کار بود، لذا نزع لباس به او نسبت داده شده است.
و موارد بسیار دیگر که قرآن، روایات و محاورات اهل لسان، آکنده از اینگونه مجازها است.
بنابراین، اگر مسلمان موحد و خداپرستی بگوید «أنبَتَ الرّبیعُ البَقلَ» همین مسلمان بودنِ او قرینه حالیه و عقلیّه ای خواهد بود بر این که او در اسناد، معنای مجازی را اراده کرده نه معنای حقیقی را; زیرا مسلمان موحد هرگز کفر نخواهد گفت. همین طور اگر مسلمان موحّدی بگوید: «ای
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . انفال : ۲
________________________________________ ۳۰ ________________________________________
پیامبر، ای امیر مؤمنان و ای امام زمان مرا دریاب یا فرزند مرا شفا ده و یا مسافر مرا به سلامت برگردان! در این گونه موارد نیز به قرینه این که مسلمان است و مسلمان سخنی که موجب کفر و بی دینی باشد بر زبان جاری نمی کند، باید کلام او را در اسناد حمل بر معنای مجاز کرد و گفت مرادش این است که: ای پیامبر خدا، تو با مقام و آبرویی که نزد خدا داری، شفاعت کن و با دعای خود در پیشگاه خداوند قادر متعال، سبب روا شدن این حاجت باش.
بنابراین، مسلمانی را که چنین سخنی بر زبان جاری می کند، تخطئه کردن جایز نیست، چه رسد به این که کسی او را محکوم به کفر و شرک کند و خون و مال و عرضش را حلال بداند!
امر چهارم: هر گناهی کفر نیست
هر گناه و معصیتی موجب کفر نیست، به خلاف آنچه از خوارج نقل شده که هر گناه و معصیتی را موجب کفر صاحبش می دانستند و نیز برخلاف وهابی ها که مرتکب شونده هر گناهی را کافر و مشرک می شمارند و جان و مال و ناموسش را حلال می دانند!
چنین اندیشه ای خلاف اسلام و سیره پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) و صحابه و تابعین و نیز مخالف سیره تمام مسلمانان بعد از تابعین است، زیرا:
________________________________________ ۳۱ ________________________________________
اولاً: هرگاه کسی وارد اسلام شد و آن را پذیرفت، تا یقین قطعی برخلاف آن پیدا نشود، نمی توان او را محکوم به غیر اسلام کرد و نامسلمان خواند.
ثانیاً: اگر هرگونه گناه و معصیتی موجب کفر افراد شود، باید تمام حدود اسلامی، برای زنا، شرب خمر و مانند آن باطل و لغو گردد; زیرا هر فردی به مجرد ارتکاب چنین گناهی کافر و مشرک می گردد و باید کشته شود، دیگر جاری کردن حدّ بر او معنایی نخواهد داشت! همین طور اگر همه گناهان موجب کفر گردد باید بر تمام تعزیرات اسلامی خط بطلان کشید; زیرا فایده ای برای آن ها باقی نخواهد ماند و حال آن که در مورد مرتدّ، ابتدا او را توبه می دهند، اگر توبه کرد از او می پذیرند و او را مسلمان می دانند نه کافر!
ثالثاً: اگر بنا باشد هر گناهی موجب کفر و شرک گردد، باید تمام مردم مسلمان در دنیا مرتد و کافر شده باشند; چراکه هیچ انسانی در دنیا پیدا نمی شود که در تمام عمرش حتی یک گناه مرتکب نشده باشد، بلکه مرتکب یک کبیره نشده باشد! با این وصف چگونه می توان گفت تمام گناهان موجب کفر و شرک می شوند؟
رابعاً: اگر مسأله همین گونه بود که آقایان خوارج و وهابی ها می گویند، می بایست علمای اسلام آن را در کتاب های خود بنویسند و وعاظ و گویندگان دینی حکم آن
________________________________________ ۳۲ ________________________________________
را در منابر و مجالس به گوش همه برسانند و می بایست از ضروریات دین شده باشد; چون مورد نیاز عموم مکلفین بود و باید به گوش همه می رسید.
علاوه بر آن، روایات مستفیض از شیعه و سنی، خلاف این باور و اعتقاد بوده و از نسبت کفر دادن به مسلمان نهی کرده است; از ابن عمر نقل شده که گفت: «نِسبَة الْمُسلِمِ إلَی الْکُفْرِ کُفْرٌ». آیا این روایت، بر خود آقایان وهابی ها تطبیق نمی کند که تمام مسلمانان غیر وهابی را متهم به کفر و شرک می کنند؟!
احمد بن حنبل نقل کرده که ابن عمر از قول پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) روایت کرده است که فرمود:
«إذَا أَحُدُکُم قَالَ لاِخیهِ یَا کافِر، فَقَدْ باءَ بِهَا أَحَدُهُمَا».
«هرگاه یکی از شما به برادر مسلمانش بگوید: ای کافر، قطعاً یکی از آن دو، به کفر برگشته و ملتزم به آن شده است.»
امر پنجم: اختلاف احکام، با اختلاف قصد، زمان و مکان
هر حکم شرعی، مخصوص موضوع خودش می باشد. بنابراین، هرگاه موضوع تغییر یابد، حکم نیز به تبع آن عوض می شود. معمولاً چیزهایی که موضوعات را تغییر می دهند، سه چیز هستند:
________________________________________ ۳۳ ________________________________________
۱ . قصد و نیت فردی که عملی را انجام می دهد; زیرا ممکن است قصد فاعل مختلف باشد، لذا حکم شرعی عملی هم که انجام می دهد، به تبع همان قصد، می تواند واجب، مستحب یا حَرام باشد; مثلاً: کسی که کودک یتیمی را کتک می زند، اگر به قصد اذیت و آزار باشد، فعل حرام انجام داده است. اگر به قصد تأدیب و تنبیه باشد مستحب و اگر به قصد تعزیر باشد واجب خواهد بود.
مسأله غیبت مسلمان نیز همین گونه است; یعنی اگر به قصد ضایع کردن و تنقیص مسلمان باشد حرام است و اگر به قصد نهی از منکر باشد واجب و اگر به قصد نُصح مستشیر، یا جرح شهود باشد، جایز و مباح خواهد بود.
بدیهی است سجده در کنار قبر پیامبر و امامان (علیهم السلام) نیز همین حکم را دارد; اگر به قصد شکر خدای تعالی باشد که به او توفیق زیارت آن بزرگوار را عنایت کرده، مستحب است و اگر به قصد سجده بر شخص پیامبر یا امامان باشد حرام است; زیرا سجده بر غیر خدای تعالی حرام می باشد.
۲ . مکان، اشخاص و اوضاع و احوال اشخاص نیز از مواردی است که حکم و موضوع را تغییر می دهد; مثلاً: اگر پوشیدن نوعی از لباس در برخی از جاها جزو زینت به شمار آید، پوشیدن آن برای زنی که در حال عزا و سوگ است حرام و اگر هدفش و قصدش جلب توجه شوهر است، مستحب می باشد.
پوشیدن لباس شهرت یا پوشیدن لباس مردانه برای زنان
________________________________________ ۳۴ ________________________________________
و به عکس نیز همینگونه است که با اختلاف زمان، اشخاص و اماکن تفاوت پیدا می کند.
بلند نشدن برای بعضی شخصیت ها در بعضی زمان ها و بلاد اهانت و حرام است و در بعضی بلاد و زمان های دیگر، چون آن را اهانت نمی دانند حرام نیست.
هدم قبور انبیا و اولیا، تخریب قبّه و بارگاه آن ها (به فرض هم که ساخت و ساز آن ها جایز نباشد) حرام و غیر جایز است; زیرا تخریب کردن آن ها قطعاً در این زمان موجب اهانت آن بزرگواران خواهد بود و حرام می باشد.
امر ششم: تعارض عنوان واجب و حرام
هرگاه عنوان واجب، با حرام در تعارض باشد; به گونه ای که جمع میان آن دو ممکن نباشد، در اینگونه موارد باید به مرجّحات خارجی رجوع کرد و باید بررسی کرد که کدام یک از آن ها در نظر شارع مهم ترند. پس هرکدام مهم تر بود باید طبق آن عمل کرد و آن را که اهمیتش کمتر است نادیده گرفت; مثلاً: لمس کردن بدن زن نامحرم حرام است، اما اگر همین زن نامحرم در حال مرگ بود یا باید دست به بدن او نزنند و بگذارند بمیرد و یا به وسیله مرد نامحرمی او را از غرق شدن و یا به وسیله پزشک نامحرم از مرگ نجات دهند. در اینجا مسأله «حرمت لمس کردن» و وجوب «نجات دادن» تعارض دارند، به طور قطع عقل، شرع و
________________________________________ ۳۵ ________________________________________
وجدان هر انسان منصفی حکم می کند که نجات آن زن واجب است، هر چند لازمه اش لمس کردن بدن نامحرم باشد.
گرفتن حق گمرک در عقیده وهابی ها و غیر وهابی ها حرام است، لیکن وهابی ها می گویند: اگر امام مسلمین از گرفتن آن صرف نظر کرد، به وظیفه واجب خود عمل کرده است و اگر از نگرفتن آن امتناع ورزید و حتماً خواست آن را بگیرد، مخالفت با او جایز نیست و بر همه واجب است از او اطاعت کنند و شقّ عصای مسلمین ننمایند.
علامه سید محسن امین عاملی(رحمه الله) در کتاب کشف الارتیاب به اینجا که می رسد، می نویسد: اگر وحدت مسلمان ها تا این اندازه اهمیت دارد که جایز نیست آن را فدای یک عمل حرام کنند و جایز نیست به خاطر آن، شق عصای مسلمین نمایند، چون مفسده اختلاف میان مسلمان ها بیشتر از مفسده گرفتن گمرک است، پس بر وهابی ها واجب بود برای حفظ وحدت مسلمان ها متعرض قبور ائمه مسلمین نشوند و با تخریب آن ها، قلوب میلیون ها مسلمان را، که عاشق آن ها هستند داغدار و جریحه دار ننمایند. آیا مفسده تخریب قبور ائمه (علیهم السلام) که موجب تشتت و تفرقه مسلمان ها شد و تخم عداوت و دشمنی را میان آن ها پاشید و صدها مفسده فرهنگی، سیاسی و غیره به وجود آورد، مهمتر و بیشتر از مفسده بنای بر قبور نبود؟! این مفسده بسیار بزرگتر، وحشت انگیزتر و برای دل های
________________________________________ ۳۶ ________________________________________
مسلمان ها دردناکتر بود. بنابراین، به فرض که به عقیده شما نگهداشتن آن ها حرام بود! چرا در برابر این مفسده اعظم، آن ها را نگاه نداشتید، همانگونه که با قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) کاری نداشتید. می توانستید قبور ائمه بقیع را نیز خراب نکنید و فقط مردم را از نزدیک شدن و بوسیدن آن ها، که آن را شرک می دانید، منع کنید، همانگونه که از نزدیک شدن و بوسیدن قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) جلوگیری می کنید.
علاوه براین، شما بنای بر قبور را حرام می دانید، ابقای آن راکه شرک نمی دانید. پس چه مانعی داشت که آن ها را نگه می داشتید؟!
امرهفتم:تکفیر مسلمان جایز نیست مگر با دلیل قطعی
از خطاها و اشتباهات بسیار بزرگ وهابی ها این است که مسلمانی را، در حالی که اقرار به شهادتین دارد و به راه و روش مسلمان ها عمل می کند، تکفیر کرده، خون و مال و عِرضش را بر همه حلال می کنند. چه گناهی بزرگتر از این می توان تصور کرد که به استنادِ یک نظریه اجتهادیِ غلط، که با تکیه و استناد بر ظنّ و گمان و اخبار ضعیف صادر شده و احتمال کذب و دروغ بودن آن می رود، حکم کفر و قتل مسلمانی را صادر و عِرض و مالش را بر دیگران حلال کنند؟! مگر سیره پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و تابعین و تابعینِ تابعین بر این نبود که هرکس شهادتین بر زبان جاری کرد و ملتزم به
________________________________________ ۳۷ ________________________________________
احکام شد، او را مسلمان و محقون الدم می دانستند؟! مگر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نفرمود:
«إِنِّی أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّی یَقُولُوا لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَإِذَا قَالُوهَا وَصَلُّوا صَلاتَنا، وَاسْتَقبَلُوا قِبْلَتَنا، وَذَبَحُوا ذَبیحَتَنا فَقَدْ عَصَمُوا مِنِّی دِمَاءَهُمْ وَ أَمْوَالَهُمْ إِلاَّ بِحَقِّهَا وَ حِسَابُهُمْ عَلَی اللَّه»(۱) «من از طرف خدای تعالی مأمورم تا آنجا با مردم مبارزه کنم که اظهار اسلام نکرده اند، اما همین که شهادتین گفتند، و مانند ما نماز بخوانند و مانند ما ذبح کنند. پس از آن از جانب من، نسبت به حقوق خود در امان خواهند بود، حساب و کتابشان با خدا خواهد بود.»
از این روایت و روایات فراوانی از این دست، استفاده می شود که: هرکس شهادتین بر زبان جاری کند محکوم به حکم اسلام است و مادام که به دلیل قطعی و یقینی، خلاف آن ثابت نشود، نمی توان او را تکفیر کرد و در این مورد نه تنها تحقیق و تجسّس لازم نیست، بلکه به صریح آیه مبارکه: { وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقی إِلَیْکُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً }تحقیق و تجسس ممنوع و حرام است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . صحیح بخاری کتاب ایمان، صلاة، زکات، مسند أبی داود کتاب جهاد. صحیح ترمذی تفسیر سوره ۸۸. نسائی کتاب زکات. سنن ابن ماجه کتاب فتن. مسند أحمد بن حنبل، ج ۴ / ۸.
________________________________________ ۳۸ ________________________________________
امر هشتم: فعل مسلم و حمل بر صحت
هرگاه شخص مسلمانی عملی را انجام دهد که آن عمل از جهتی صحیح باشد و از جهت دیگر فاسد و خلاف شرع، بر همه واجب و لازم است که آن را حمل بر صحت کنند و مادام که دلیل قطعی و یقینی برخلاف آن نباشد، هیچکس حق ندارد آن را حمل بر فساد و خلاف شرع نماید; زیرا سیره مسلمانان و اجماع و نظام زندگی و معاملاتشان بر این اساس بنا نهاده شده است. بنابراین، اگر کسی ببیند مسلمانی طفل یتیمی را کتک می زند، در این حال دو احتمال برایش پیش می آید; الف: برای ادب و تربیت کردن است ب: از روی ظلم و ستم و آزار و اذیت می باشد. اگر دلیل قطعی بر آزار و ستم نداشته باشد، حق ندارد فعل او را حمل بر ظلم نماید. پس اگر پیش از دیدن این عمل، شخص ضارب را عادل می دانست، همچنان باید آثار و احکام عدالت را بر او جاری کند و به صِرف مشاهده این عمل مشکوک، حق ندارد حکم به عدم عدالت وی نماید. همچنین اگر ببیند مردی با زنی معاشرت دارد و نمی داند این معاشرت مشروع است یا غیر مشروع و یا ببیند کسی نوشابه سرخ رنگی می نوشد و احتمال می دهد خمر است، یا ببیند کسی بر زمین سجده می کند و نمی داند، سجده بر خدا می کند یا مخلوق، یا در ازدواج یا طلاق کسی و یا فروش و وقف چیزی و یا هر کار دیگری شک
________________________________________ ۳۹ ________________________________________
کند که آیا آن عمل بر وجه صحیح انجام گرفته یا غیر صحیح، در تمام موارد مشکوک، مادام که دلیل قطعی برخلاف آن در دست نباشد، واجب است فعل مسلمان را حمل بر صحّت کند و به صِرف گمان، هیچکس نمی تواند حکم بر فساد و بطلان و عدم صحّت عمل مزبور نماید تا چه رسد به این که صرفاً مشکوک شده باشد!
بنابراین، هرگاه سخنی از مسلمانی شنیده شود یا عملی از او مشاهد گردد که احتمال صحّتش وجود داشته باشد، هرچند این احتمال ضعیف هم باشد، باز باید آن را حمل بر صحت نمود، چه رسد به این که احتمال قوی و یا مساوی باشد.
بر این اساس، اگر مسلمانی به یکی از پیامبران خدا یا به یکی از اولیاءالله متوسل شود و از آنان استغاثه کند و احتمال داده شود که از او می خواهد نزد خدا برایش وساطت کند و خداوند حاجتش را برآورد، به صِرف این احتمال که شاید مقصودش غیر از این بوده، نمی توان حکم به ارتداد او داد.
همچنین است اگر بگوید: فرزندم را شفا ده. مرا بر دشمنم پیروز گردان. به زندگی من رونق ببخش و... همین که احتمال داده شود آنان را واسطه و شفیع خود قرار می دهد تا از خداوند برایش درخواست نمایند، باید بر همین معنا حمل کرد و به صرف احتمال خلاف آن،
________________________________________ ۴۰ ________________________________________
نمی توان حکم به کفر و ارتدادش کرد. باید توجه داشت که اینگونه عبارات مجاز و اسناد فعل به سبب است; مانند: «بنی الأمیر المدینة» همانگونه که در این عبارت نسبت بنا و ساخت و ساز شهر را به امیر می دهند; چون سبب این کار او بوده است، در اینجا نیز چون پیامبران و اولیاء الله سبب استجابت دعا هستند، مجازاً نسبت فعل را به آن ها می دهند و از آن ها درخواست می کنند.
از طرفی به صرف احتمال خلاف معنای مجازی، نمی توان حکم به کفر و ارتداد گوینده داد; زیرا در اینگونه موارد، که گوینده مسلمان و معتقد به توحید و مبانی اسلامی است و می داند غیر از خداوند هیچ کس دیگری قادر بر چنین کارهایی نیست، علم قطعی و یقینی حاصل می شود که مراد وی، معنای حقیقی کلمه نیست بلکه مقصودش مجاز در اسناد است و بس!
امر نهم: معنای عبادت
باید توجه داشت که وقتی اسلام طلوع کرد، برخی از واژگان عرب، به معانی جدیدی منتقل شدند; مانند «صلاة»، «زکات»، «صیام» و «حج» که در لغت به معنای مطلقِ دعا، رشد و نمو، امساک و قصد بودند، ولی پس از اسلام، معانی دیگری از آن ها اراده شد. بعضی از آن ها نیز در معانی حقیقی خود باقی مانده و هیچگونه تغییری
________________________________________ ۴۱ ________________________________________
نیافتند; مانند: بیع و شراء ، که به همان معنای خرید و فروش باقی ماند و هیچ گونه تغییری در معنای آن به وجود نیامد.
بنابراین، واژه هایی که بدون تغییر باقی مانده اند، هرگاه در قرآن و اخبار دیده شوند و معلوم نباشد که معنای خاصی از آن ها اراده شده یا نه، حتماً باید بر همان معانی حقیقی و لغوی خودشان حمل شوند. اما کلماتی که تغییر یافته و دارای معنای جدیدی هستند، اگر معانی شرعی آن ها مشخص باشد، باید به همان معانی شرعی حمل گردند و اگر معانی شرعی آن ها نامشخص باشد، در این صورت اینگونه کلمات مجمل به حساب می آیند و تا شرح و تفصیلی برایشان در دست نباشد، نامفهوم و بی اعتبار هستند و نمی شود در احتجاجات و صدور احکام به آن ها تمسّک کرد. همچنین اگر معلوم باشد که به نحو مجاز در معانی خاصی استعمال شده اند ولی بیانی توضیحی برایشان یافت نشود، در این صورت نیز جزو الفاظ مجمل به شمار می آیند که محتاج به بیان و شرح دارد.
با توجه به مقدمه ای که آوردیم، «عبادت» به معنای لغوی، که مطلق ذلّ و خضوع و اطاعت است، به هیچ وجه موجب شرک و کفر نمی شود و گرنه باید از زمان حضرت آدم تا این زمان، تمام افراد بشر کافر شده باشند; زیرا فردی یافت نمی شود که عبادت به معنای اطاعت و خضوع در
________________________________________ ۴۲ ________________________________________
برابر کسی نکرده باشد. بنابراین، اگر مطلق اطاعت از غیر و انقیاد در برابر او کفر باشد، باید همسر، فرزند، خدمتکار، اجیر، رعیت، نظامی های زیر دست نسبت به بالا دست با اطاعت و فرمانبری از ما فوق، کافر شده باشند. حتی پیامبران خدا نیز به خاطر اطاعتی که از پدران خود داشته اند و در برابر آنان خضوع و فروتنی کرده اند، باید کافر باشند! با این که خداوند به پیامبر بزرگ اسلام فرمان داد: «بال و پر خود را برای مؤمنانی که از تو پیروی می کنند، بگستران و با آن ها متواضع باش.» اینگونه تواضع و خضوع چگونه می تواند کفر باشد؟! چگونه می توان گفت که اطاعت همسر از شوهر کفر است، در حالی که چنین امری واجب می باشد. اطاعت از انبیای اولو الأمر، که خداوند به آن امر کرده، چگونه کفر خواهد بود؟ پس معلوم می شود که عبادت به معنای مطلق خضوع و خشوع، حتی اگر به صورت سجده برای غیر خدا باشد، ذاتاً حرام و قبیح نیست و به هیچ وجه موجب شرک و کفر نخواهد شد. اگر قبیح بود، خداوند متعال هرگز به فرشتگان فرمان نمی داد به جهت تکریم و تعظیمِ آدم، بر او سجده کنند. اگر سجده قبیح و ممنوع بود، هرگز حضرت یعقوب و همسر و فرزندانش برای تحیت و ادای احترام به حضرت یوسف، بر او سجده نمی کردند. همانگونه که شریک قرار دادن برای خدا، چون ذاتاً قبیح و غیر ممکن است، هیچگاه متعلّق امر قرار نمی گیرد.
________________________________________ ۴۳ ________________________________________
اطلاق عبادت بر دعا
اگر در قرآن کریم(۱) دعا عبادت شمرده شده و در روایات، مخ عبادت معرفی گردیده، به این معنا نیست که ندا، درخواست و دعا برای غیر خدا، عبادت او بوده و موجب کفر و شرک است; چنانکه وهّابی ها همین توهّم را دارند و غافل اند از این که دعا در آیه و روایات، به طور مسلّم به معنای لغوی (ندا) نیست. اگر به معنای ندا باشد، در این صورت اگرکسی یک نفر را صدا کرد و از او چیزی خواست، باید عبادت کننده او محسوب شود، در حالی که اینگونه نیست و صدا زدن و از او چیزی درخواست کردن، عبادت نیست. از همین جا دانسته می شود که مقصود از دعا در این آیه، ندا کردن خدا و سؤال کردن از اوست که باید با خضوع و خشوع و با تذلل کامل در پیشگاه ربوبی اش ایستاد و حاجات خود را بر او عرضه کرد که تنها او فاعل مختار و مالک حقیقی دنیا و آخرت است و هرگونه بخواهد در آن تصرف می کند.
بنابراین، انسان زمانی مخلوق را عبادت کرده که او را فاعل مختار و مالک حقیقی دنیا و آخرت بداند. اما اگر او را شفیع در نزد خدا قرار دهد ـ چون می داند خداوند برای او شفاعت قرار داده ـ در این صورت او را نپرستیده و فعل حرام هم انجام نداده است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . غافر: ۶۰
________________________________________ ۴۴ ________________________________________
با این توضیح روشن شد: اینگونه نیست که هر چه را که اسم عبادت بر آن گذاشتند، اگر برای غیر خدا انجام شد، موجب کفر و شرک گردد و حرام باشد، مگر این که شارع مقدس بر حرمت آن تصریح کند; مانند سجده بر ماه و خورشید، که در قرآن آن را نهی کرده است و مانند سجده بر غیر خدا، که به اجماع تمام مسلمانان حرام است. پس اینگونه نیست که هر اطاعت و خضوعی در برابر دیگران، عبادت محسوب شود، به فرض در معنای لغوی عبادت به شمار آید. عبادت لغوی موجب شرک و کفر نیست بلکه عبادتی موجب شرک و کفر می شود که خود شارع آن را بیان کرده باشد.
پس اگر نهیی در مورد عبادت غیر خدا آمد، در مواردی که حرمت آن معلوم و مسلّم باشد، حکم به حرمت داده می شود و در موارد دیگر که مسلم نیست، حکم به حرمت آن جایز نیست; مانند دست بر سینه گذاشتن و در مقابل کسی خم شدن. دست بلند کردن ارتشیان برای احترام مافوق، کلاه بر داشتن فرنگی ها به عنوان تعظیم و تکریم و... با این که تمام موارد یاد شده اطاعت و خضوع در برابر غیر خداست، اما هیچ کدام از این ها عبادت نامیده نمی شوند و چون دلیل قطعی بر حرمت آن ها نداریم، لذا آن ها را حرام نمی دانیم. هر چند از نظر لغت هر نوع اطاعت و خضوعی عبادت محسوب شود.
________________________________________ ۴۵ ________________________________________
موارد مُجاز حکم به شرک و کفر:
عبادت ها و یا باورها و اعتقاداتی که موجب شرک و کفر می شوند، عبارت اند از:
۱ . کسی که دیگری را در تمام صفات، با خدا مساوی و برابر بداند و یا خود او را خدا بپندارد. چنین شخصی کافر و مشرک می شود; مانند آنان که حضرت مسیح و مادرش را خدا خواندند و نیز مانند «سبائیه» که امیرالمؤمنین، علی (علیه السلام) را خدا می خواندند و مانند «دُروزیان» که سرکرده آنان (دروز) یکی از خلفای علوی در مصر را دارای صفات خدا می دانستند.
۲ . کسی که ادیان الهی یا یکی از پیامبران خدا را تکذیب کند کافر است، هر چند معتقد به توحید باشد و هر چند بت پرستی نکند، بلکه اگر بر دینی که منسوخ شده باقی ماند باز کافر خواهد بود.
۳ . بر بت سجده کردن، ذبح قربانی برای بت ها یا برای هر چیزی که خدای تعالی به آن اجازه نداده، هنگام ذبح و نحر، به جای نام خدا، نام بت بر زبان آوردن، خون قربانی را برای احترام و تعظیم بت بر بدن او ریختن، اعتقاد به این که بت مدبّر و دارای اختیار است و... تمام این ها کفر و شرک است; حال معتقد به وجود خدای دیگری غیر از بت باشد یا نباشد.
اما مسلمانِ معتقد به وجود خدا و بریء از موارد سه گانه
________________________________________ ۴۶ ________________________________________
فوق، به هیچ وجه کافر و مشرک و نامسلمان نخواهد بود، آنگونه که وهابی ها تمام مسلمان های دنیا را که وهابی نیستند کافر و مشرک می دانند.
امر دهم: فضیلت برخی از اشیاء بر بعضی دیگر
خداوند متعال مخلوقات خود را یکسان نیافریده و برخی از آن ها را بر برخی دیگر برتری داده; مثلا از میان ماه ها، ماه مبارک رمضان را بر دیگر ماه ها فضیلت داد و شب قدر ـ که از هزار ماه (۸۳ سال) بهتر است ـ در این ماه است.
همچنین از میان ماه های دوازده گانه، چهار ماه را برتری داد و آن ها را ماه های حرام خواند و ستیز و جنگ در این ماه ها را حرام شمرد.
از میان روزها، جمعه را از بقیه برتر دانست و ساعتی از ساعت های آن را ـ که دعا در آن مستجاب می شود ـ بر تمام آن ایام برتری داد.
از میان مکان ها، کعبه را بر دیگر جاهای روی زمین فضیلت داد و مردم را ملزم کرد که پیرامون آن طواف کنند و حج بگزارند.
مکه، مقام ابراهیم، حجر اسماعیل، مسجدالحرام، مسجد پیامبر، مسجد قدس و مسجد کوفه را از دیگر جای ها برتر شمرد.
________________________________________ ۴۷ ________________________________________
از میان سنگ ها حجرالأسود را برتر دانست و از حجاج خواست آن را استلام کنند و ببوسند.
از میان چاه ها، چاه زمزم را بر دیگر چاه ها برگزید. و از میان حیوانات ... تا آنجا که قسمتی از خون آهوی ختن را بهترین مسک قرار داد. از میان آدم ها، انبیا را بر بقیه برتری داد و از میان انبیا حضرت محمد (صلی الله علیه وآله) را افضل و اشرف قرار داد. شهدا را بر دیگران و علما را بر شهدا و بر بعضی از انبیا فضل و برتری بخشید.
خداوند حتی بعضی از اشیا را بر بعضی دیگر برتری داده است. گاهی ممکن است چیزی، با تغییر حالت و یافتن عنوانی، ارزش و احترام پیدا کند; مثلا زمینِ زباله دان یا محلّ میکده ای ـ که هیچ ارزش و احترام ندارد ـ تبدیل به مسجد شود و به جهت عنوان مسجد، در پیشگاه خداوند محترم می شود; به گونه ای که تنجیس آن حرام و تطهیرش بر همه واجب می گردد.
و مثلا از پوست گاو و گوسفند چرم می سازند و آن، گاهی برای ساختن تخت کفش به کار می رود و هیچ احترامی ندارد و با آن همه جا می روند، گاهی از همین چرم برای ساختن جلد قرآن استفاده می شود که در نهایت اکرام و احترام قرار می گیرد; به طوری که آن را می بوسند و بر چشم می گذارند.
بنابراین، اگر خداوند متعال از میان تمام مردان روزگار
________________________________________ ۴۸ ________________________________________
یک نفر را به پیامبری برگزید در این صورت واجب الاطاعة می شود. اگر پیامبر (صلی الله علیه وآله) کسی را به جانشینی خود انتخاب کرد یا اگر مسلمان ها کسی را به خلافت برگزیدند (بنابر این که انتخاب آن به اختیار امت باشد) در اینصورت از مصادیق { ...أَطِیعُوا اللهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی اْلأَمْرِ مِنْکُمْ ... }بوده، واجب الاطاعه خواهد شد.
بقعه هـا
بقعه ها و ساختمان های روی زمین نیز همینگونه اند; یعنی ممکن است بقعه ای با دیگر بقعه ها هیچ فرقی نداشته باشد اما پس از این که پیامبری یا امامی یا یکی از اولیا در آن دفن شوند، احترام، شرافت و فضیلت خواهد یافت و به خاطر احترام شخصیتی که در آنجا مدفون است، اهانت به آن حرام و احترام به آن واجب می شود. از احترامات چنین جاهایی این است که انسان به زیارتش رود. بر آن قبّه و بارگاه بسازد تا موجب احترام مدفون و موجب رفاه زائران، در سرما و گرما گردد. برای وی خدمه و دربان قرار داده شود. چراغ روشن کنند تا زائران از نور آن بهره ببرند. ضریح بسازند تا از هر نوع اهانت و سبک شمردن در امان بمانند. ببوسند و تبرّک بجویند و هر عملی که موجب تکریم و تعظیم آن ها می شود انجام دهند.
همانگونه که پیش تر اشاره کردیم، هرگونه اهانت به
________________________________________ ۴۹ ________________________________________
آن ها حرام است; مانند ویران کردن دیوارها، فروریختن و منهدم کردن سقف ها، صاف کردن و هم سطح نمودن آن با زمین، در معرض اهانت قرار دادن، خاکروبه ریختن، حیوانات و چارپایان را در آن ها جا دادن و هر عملی که موجب بی ادبی و بی احترامی به آن ها شود و... زیرا از نظر شرعی، احترام و بزرگداشت آن ها واجب و لازم است; چه در حیات و چه در ممات.
وقتی خداوند سنگی را، به خاطر ایستادن حضرت ابراهیم بر روی آن هنگام ساختن کعبه، احترام می گزارد و برای بزرگداشت آن می فرماید: { ...وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِیمَ مُصَلًّی...} آیا ممکن است محل دفن او یا محل دفن سرور انبیا را محترم نشمارد؟! اگر پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) دارای چنین احترامی است، چرا بوسیدن حرمش حرام باشد؟! و چرا تبرّک جستن به آن و نماز خواندن در کنار آن و دعا خواندن برای خدا در آنجا حرام باشد؟! همانگونه که نماز و دعا در کنار مقام ابراهیم جایز است، نماز و دعای کنار حرم پیامبر (صلی الله علیه وآله) نیز باید جایز باشد. پس به همان دلیل و ملاکی که نماز و دعا در کنار مقام ابراهیم حرام نیست، نماز و دعا در کنار قبر پیامبر نیز نباید حرام باشد; زیرا احترام کردن به کسی که خداوند احترامش کرده، در واقع احترام به خود خدا و عمل به امر خدا، و عبادت و طاعت پروردگار است، درست مانند بوسیدن حجرالأسود، و احترام گزاردن
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۵۰ ________________________________________
به کعبه و حرم و مقام و مساجد و تبرک جستن به آب زمزم، و سجده کردن فرشتگان بر آدم، همانگونه که این ها عمل به امر خدا و اطاعت امر خداست و حرام نیست، احترام به قبر پیامبر و بوسیدن و نماز خواندن در کنار آن نیز اطاعت امر خدا بوده و حرام نیست.
امر یازدهم: عدم تغییر موضوعات با تغییر احکام
بدیهی است هیچ گاه و در هیچ شرایطی تغییر احکام موجب تغییر موضوعات نمی شود. هرگاه موضوعی قبل از ورودِ حکم، دارای حالتی بوده یا ویژگی ای داشته، بعد از ورودِ حکم نیز بر همان حال باقی خواهد ماند. ورود حکم نمی تواند کوچکترین تغییری در آن به وجود آورد; مثلاً اگر از نظر شرعی دشنام دادن و ناسزا گفتن به شخصی، موجب اهانت به او بوده و حرام است، بعد از آمدن حکم وجوبِ اهانت، باز هم اهانت است و هرگز تبدیل به احترام نخواهد شد. حکم وجوب اهانت، نمی تواند ماهیت آن را تغییر دهد و نام آن را «احترام» بگذارد. اگر ضیافت و نوازش، احسان و کار نیک است، با تحریم کردن آن، هرگز تبدیل به اهانت و قبح نخواهد شد. بنابراین، اگر احترام کردن به مخلوق و تبرّک جستن به آن و اطاعت کردن از آن با خضوع و خشوع، ذاتاً عبادت غیر خدا و کفر و شرک باشد و خداوند به موارد فوق امر نماید، باز هم عبادت غیر
________________________________________ ۵۱ ________________________________________
خدا به حساب می آید; زیرا وجوب امر از طرف خدا هرگز آن را از حالت عبادت بودن خارج نمی کند. با این وصف، اگر خداوند به آن امر نماید، باید ملتزم شد که شرک و عبادت مخلوق را واجب دانسته است; زیرا معلوم شد که هیچ حکمی موضوعی را تغییر نمی دهد. از سویی، معلوم است که در شریعت اسلام تعظیم و تکریم بعضی از مخلوقات; اعم از انسان و جماد، واجب شده و احترام پاره ای از مخلوقات و جمادات و تبرّک جستن به آن ها و خضوع و خشوع با کمال فروتنی در مقابل آن ها ثابت شده است; مانند امر خداوند به فرشتگان برای تعظیم و بزرگداشت حضرت آدم و سجده بر وی. سجده حضرت یعقوب و فرزندانش برای بزرگداشت حضرت یوسف. امر به تعظیم فرزند بر والدین و خفض جناح در برابر آن ها. امر به اطاعت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولوالامر مسلمانان در اوامر ونواهی. به عنوان احترام پیامبر (صلی الله علیه وآله) صدا را بیشتر از صدای آن حضرت بالا نبردن، امر به احترام مساجد، کعبه و طواف پیرامون آن. تعظیم مقام ابراهیم، حجر اسماعیل و حجرالأسود، چاه زمزم و تبرّک جستن به آب آن و تعظیم حرم و... که در اسلام ثابت شده و هیچگونه تردیدی در آن وجود ندارد.
بنابراین، با توجه به ثبوت موارد فوق، که در اسلام آمده است، یا باید گفت هر تعظیم و تکریمی عبادت نبوده و
________________________________________ ۵۲ ________________________________________
موجب شرک نیست و یا باید بگوییم خداوند امر به شرک و امر به عبادت غیر خود کرده است! ولی چون شرک ذاتاً قبیح و موجب خلود در جهنم است و خداوند هرگز آن را نمی آمرزد، پس امر به آن نمی کند. از این رو، به طور مسلم معلوم می شود که هر تعظیم و تکریمی عبادت نیست و موجب شرک نمی شود، برخلاف آنچه که وهابی ها می گویند.
امر دوازدهم: حیات پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از فوت
تمام مسلمانان بر این باورند که پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) بعد از رحلت نیز زنده است; همانگونه که در حال حیات سخنان افراد را می شنید و پاسخ می داد، در حال مرگ نیز می شنود و پاسخ می دهد، جز این که در زمان حیات پاسخ او برای گویندگان قابل شنیدن بود ولی در این زمان، جز برای افراد اندکی از خواص قابل استماع نیست. چنین باور و اعتقادی برای کسانی که اقرار به قدرت خدای تبارک و تعالی دارند، قابل شک و تردید نیست; زیرا حیات بعد از مرگ، از امور ممکن است نه غیر ممکن. بنابراین، وقتی نصّی از سوی خود پیامبر در این مورد به ما برسد، واجب است آن را بپذیریم چنانکه خود وهابی ها در رساله دوم از رسائل «هدیة السنیه» به آن اقرار کرده و سمهودی در کتاب وفاء
________________________________________ ۵۳ ________________________________________
الوفا(۱) با سند صحیح، از پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) روایت کرده که فرمود:
«مَا مِن أحد یسلِّم عَلیَّ إلاّ رَدَّ اللهُ عَلَیَّ روُحِی حَتّی أرُدَّ علیه السّلامَ».
«هر کس بر من سلام کند خداوند روح مرا به سوی من بر می گرداند تا جواب سلام او را بدهم.»
سپس می افزاید: «بیهقی در باره زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) گفته است: جماعت بسیاری از امامان اهل سنت; مانند احمد بن حنبل به آن اعتماد کرده و سبکی نیز اعتمادشان را صحیح دانسته است، چون حکایت از فضیلت جواب پیامبر می کند که بسیار عظیم و مهم است.»
روایت مزبور در مورد افراد غایبی است که از دور سلام می کنند و فرشتگان سلام آن ها را به پیامبر می رسانند که بنایی و اسماعیل قاضی به سند صحیح آن را نقل کرده اند. روایات بسیاری نیز مربوط به کسانی است که در کنار قبر سلام می کنند و آن حضرت می شنود و پاسخ سلامشان را می دهد.
چند نمونه از این روایات:
۱ . «مَنْ صَلّی عَلَیَّ عِندَ قَبری سَمِعتُهُ وَمَنْ صَلّی عَلَیَّ نائیاً بُلِّغتُهُ».(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۴، ص۱۳۴۹، چاپ بیروت.
۲ . این روایت را جماعتی از ابو هریره، از پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) نقل کرده اند.
________________________________________ ۵۴ ________________________________________
«هر کس کنار قبرم بر من سلام کند می شنوم، و هر کس از دور سلام کند سلامش را به من می رسانند.»
۲ . «ما مِن عَبد یُصلِّی عَلَیّ عِندَ قَبرِی اِلاّ وَکّلَ اللهُ بِها مَلَکاً یُبَلِّغُنِی وَکفی اَمرَ آخِرَتِهِ و دُنیاهُ، و کُنتُ لَهُ شَهیداً و شفیعاً یَومَ القِیامَةِ».
«هر کس کنار قبرم بر من سلام کند خداوند فرشته ای را موظف می کند سلام او را به من ابلاغ کند، امر دنیا و آخرتش را کفایت نماید، و من نیز در قیامت شاهد و شفیع او خواهم بود».
۳ . ابن نجار از ابراهیم بن بشّار روایت کرده:
«در یکی از سال ها، پس از انجام مناسک حج، به مدینه رفتم. در حرم پیامبر (صلی الله علیه وآله) به او سلام کردم. از داخل حجره شنیدم در جوابم فرمود: «وَ عَلَیکَ السّلامُ». مانند این روایت، از اولیا و صالحان نیز فراوان نقل شده است.
۴ . حافظ النذری روایت کرده که پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
«عِلمِی بَعدَ وَفاتِی کَعِلْمِی فِی حَیاتِی».
۵ . قال القسطلانی فی ارشاد الساری فی شرح صحیح البخاری و فی حدیث ابن مسعود و عند البزاز بإسناد جیّد رَفَعَهُ:
«حَیاتِی خَیْرٌ لَکُمْ، وَوَفاتی خیْرٌ لَکُمْ تُعْرضُ عَلَیّ أعْمالُکُم، فَما رأیْتُ مِن خَیْر حَمَدْتُ الله تعالی عَلَیْهِ، وَما
________________________________________ ۵۵ ________________________________________
رَأَیْتُ مِنْ شَرٍّ استَغْفَرْتُ اللهَ تعالی لَکُمْ».(۱)
«...اعمال شما به من نشان داده می شود; اگر اعمالتان خوب باشد خدا را شکر می کنم و اگر خوب نباشد برایتان استغفار می کنم.»
این ها برخی از روایاتی است که سمهودی در کتاب وفاء الوفا آورده مبنی بر این که پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از رحلت نیز حیات دارد; می بیند و می شنود و پاسخ سلام افراد را می دهد.
وی روایات دیگری نیز نقل می کند; ازجمله(۲) می گوید: خالدبن ولیدبن حکم بن عاص روز جمعه ای بالای منبر پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) رفت و گفت:
روزی علی بن ابی طالب از پیامبر تقاضا کرد او را به کاری بگمارد، با این که پیامبر می دانست او خائن است(!) در عین حال فاطمه وساطت کرد تا درخواست او را بپذیرد! همین که سخنش به اینجا رسید، ناگهان دست پیامبر از قبر بیرون آمد، در حالی که به خالد اشاره می کرد مکرر فرمود: «کذِبتَ یا عدوَّ اللهِ کذبتَ یا کافر».
روایات یاد شده و روایات بسیار دیگر، که سمهودی آن ها را نقل کرده، دلالت دارد که پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از موت نیز مانند حیات می بیند، می شنود و حیات و ممات برایش تفاوتی ندارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . روح المعانی، ج۱۴، ص۲۱۳
۲ . وفاء الوفا، ص۱۳۵۶
________________________________________ ۵۶ ________________________________________
بخش سوم: شبهات وهابیت
وهابیت و صفات خدا
محمد بن عبدالوهاب پایه گذار مسلک وهابیت و کسانی که این بذر فاسد را در میان مردم پاشیدند; مانند ابن تیمیه و شاگردش ابن قیّم و پیروانشان، همگی مدعی هستند که تنها آن ها اعتقاد به توحید ناب دارند و تنها آن ها هستند که از آستان مقدس توحید حراست کرده، نگذاشته اند ذرّه ای از شرک به آن راه یابد! وهابی ها بر این باورند موحّد واقعی آن ها هستند! و مسلمانان دیگر، همه کافر و مشرک اند! در حالی که وهابی ها حریم آستان مقدس توحید را شکستند و صفاتی را به خدای سبحان نسبت دادند که به هیچ وجه لایق مقام قدس و جلال با عظمت خداوند نیست. آنان خدا را جسم می دانند. برایش جهت فوقانیت قائل اند. خدا را در عرش، که مافوق همه آسمان ها و زمین است، می دانند. برای خداوند حرکت و جهت قرب معتقدند و می گویند خداوند شب های جمعه از آسمان پایین می آید و در قیامت کنار مردم می ایستد و معتقد به صورت و دست (دست راست و دست چپ)، انگشتان و دو چشم به معنای حقیقی برای خدا هستند. الفاظ صفات خدا را بدون توجیه و تأویل، حمل بر معانی حقیقی می کنند و برای خدا همان محبت و رحمت و همان
________________________________________ ۵۷ ________________________________________
رضا و خشمی را معتقدند که برای انسان ها باور دارند.
می گویند خداوند با حروف و اصوات سخن می گوید. با این وصف خدا را مانند انسان در معرض حوادث قرار می دهند که مستلزم حدوث باری تعالی و عین کفر می باشد. لذا وقتی ابن تیمیه عقاید وهابیت را نوشت، تمام علمای زمانش، که سنگرداران حریم اسلام بودند، حکم به گمراهی، ضلالت و کفر این گروه دادند و از حکومت وقت خواستند یا او را اعدام کند یا به زندان افکند که موجب فساد و گمراهی مردم نشود.
براساس همین فتوا، او را به مصر بردند که با علمای مصر به مناظره نشست، آن ها نیز او را گمراه و کافر خواندند در نتیجه محکوم و روانه زندان گردید. پس از مدتی در زندان اظهار توبه کرد، لیکن پس از آزادی، توبه را شکست و به راه و مرام خود ادامه داد.
علمای اهل سنت و وهابی ها
ابن حجر هیتمی در کتاب «الدرر الکامنه» می نویسد: نظر علما درباره ابن تیمیه مختلف است; برخی او را معتقد به تجسیم دانسته اند; زیرا او گفته است: خداوند دارای دست و پا و ساق و صورت و دیگر صفات حقیقی است که بر عرش قرار گرفته است. برخی او را زندیق و کافر شمرده اند، چون پیامبر را تنقیص کرده و می گوید: نباید به پیامبر استغاثه کرد. از این رو که به مقام شامخ رسول الله
________________________________________ ۵۸ ________________________________________
توهین کرده برخی حکم به قتلش داده اند.
بعضی دیگر او را منافق دانسته اند، چون علی (علیه السلام) را مخذول و شکست خورده معرفی کرده است. او همواره دنبال به دست آوردن خلافت بود لیکن کسی قبولش نکرد. جنگ هایی هم که راه انداخت به خاطر رسیدن به ریاست بود نه برای دیانت!
چون از مطالب او بغض و کینه اش نسبت به علی (علیه السلام) به روشنی پیدا است و پیامبر (صلی الله علیه وآله) به علی فرمود: «لا یُبغِضُکَ إلاّ مُنافِق»; «هرکس کینه تو را در دل بگیرد منافق است.» از این جهت ابن تیمیه را منافق خوانده اند. برخی معتقدند او ریاست طلب است و به خاطر رسیدن به ریاست، چنین مطالبی را میان مردم پراکنده است تا افکار عمومی را متوجه خود کند.
علمای بزرگ اهل سنت هر کدام درباره ابن تیمیه سخنی گفته و نظریه ای داده اند و آن ها مانعة الجمع نیستند; چرا که هر کسی او را از زاویه ای خاص مورد مطالعه قرار داده است. ابن تیمیه هم قائل به جسم بودن خداست و هم مقام شامخ نبوت را تنقیص کرده، پس زندیق و کافر است. هم بغضش را نسبت به علی (علیه السلام) آشکار کرده پس منافق است. همچنین او عامل بیگانه بود و هوای ریاست در سر داشت.
باور داشتن و اعتقاد به این که خداوند دارای دست و پا و گوش و سایر اعضا و جوارح است، آن هم با معانی حقیقی آن ها، بدون تأویل و توجیه، خلاف حکم عقل است و جایز نیست. این مسأله در علم کلام ثابت شده و تمام علمای اسلام، جز فرقه وهابی، همه بر این معتقد هستند.
________________________________________ ۵۹ ________________________________________
علاوه بر آن، اثبات اعضا و جوارح به معنای حقیقی برای خدا، به معنای تشبیه کردن خدا به خلق است که امام دارالهجره، مالک بن انس گفت: «مَنْ شَبَّهَ اللهَ بخَلقِهِ فَقَد کَفَرَ».
پیامبران و اولیاءالله در نگاه وهابیت
وهابی ها متوسل شدن به پیامبر و کمک خواستن از او را، حرام می دانند. بنابراین، گفتن «یَا رَسُولَ اللهِ اشْفَعْ لِی»، «یَا رَسُولَ اللهِ أَتَوَسَّلُ بِکَ إِلَی اللهِ» و هر جمله دیگری که عنوان توسل و استغاثه داشته باشد، در نظر آنان حرام و شرک است و تبرّک جستن به قبر پیامبر، نماز خواندن و دعا کردن کنار آن و اظهار احترام نسبت به وی را، شرک و کفر و بت پرستی می دانند که موجب حلال شدن خون و مال می گردد. چون ضریح بر روی قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولیاءالله را از مظاهر شرک و بت پرستی می دانند، از این رو، مسافرت برای زیارت آن ها را حرام و تخریب و نابود کردن حرم، ضریح، گنبد و بارگاه را واجب می شمارند. در نظر آنان، دست زدن به ضریح و بوسیدن آن حرام است. ضریح مقدس حضرت رسول را (نعوذبالله) بت بلکه بت اعظم می دانند و نسبت به دیگر پیامبران و اولیاءالله نیز همین باور را دارند! حتی محمدبن عبدالوهاب (رهبر این فرقه و گروه) درباره حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) گفته است: محمد
________________________________________ ۶۰ ________________________________________
مُرد و دیگر نمی شنود! بعضی از پیروان وی درباره آن حضرت جسارت کرده، می گویند: عصای من به مراتب از محمد (صلی الله علیه وآله) کارآمدتر و مفیدتر است; زیرا من به وسیله عصا می توانم از خود دفاع کنم و مار یا حیوانی را از حمله باز دارم ولی محمد مرد و دیگر کاری از او ساخته نیست!
وهابیان مهمترین ایراد و اشکالی که دارند، مربوط به مسأله شفاعت، توسل، طلب حاجت، ساختن بقعه و حرم، خواندن نماز و دعا کنار قبر، احترام به قبر و صاحب آن است. اکنون پاسخ هایی مختصر در ردّ آن ها می آوریم تا زائر تحت تأثیر تبلیغات گمراه کننده آنان قرار نگیرد و بتواند در صورت لزوم، از باورهای خود دفاع کرده، پاسخگوی آن ها باشد.
شفاعت
طلب شفاعت از پیامبران، صالحان، اولیاءالله و فرشتگان، در نظر وهابیان کفر و شرک است! همانگونه که ابن عبدالوهّاب در رساله «اربع قواعد» و دیگران مانند: آلوسی، صنعانی و ابن تیمیه در کتاب های خود نوشته اند. در حالی که شفاعت به معنای عبادت و پرستیدن شفیع نیست، بلکه آنگونه که راغب گفته شفاعت به معنای پیوستن و ضمیمه شدن چیزی است به چیز دیگر یا پیوستن
________________________________________ ۶۱ ________________________________________
انسان است به دیگری که از نظر حرمت و جایگاه و مقام بالاتر از خودِ اوست، برای درخواست کمک تا یار و یاورش باشد.
بنابراین، شفاعت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولیاءالله به معنای دعا و طلب یاری از آن ها است تا در پیشگاه خداوند درخواست کنند: خداوند گناهانشان را بیامرزد. لذا حاکم نیشابوری در تفسیر آیه { ...مَنْ یَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً...}(۱) از مقاتل روایت کرده است که: «منظور از شفاعت در پیشگاه خدا، همان دعا کردن برای مسلمان است; زیرا از پیامبر (صلی الله علیه وآله) روایت شده که فرمود: «هرکس در غیاب برادر مسلمان برایش دعا کند، دعای او مستجاب می شود و فرشتگان به او می گویند برای خودت نیز مستجاب است.» با این بیان معلوم می شود طلب شفاعت از پیامبران و اولیای خدا، همان طلب و درخواست دعا است که خود وهابی ها آن را جایز می دانند و از مؤمنان التماس دعا می کنند. التماس دعا از مؤمن نه تنها جایز بلکه از ضروریات دین اسلام است. بنابراین، طلب شفاعت و دعا نه تنها از پیامبران و اولیاءالله، به ویژه از رسول اعظم اسلام، که از هر مؤمنی جایز است; زیرا خداوند برای هر مؤمنی حرمت و احترامی قرار داده که به خاطر آن حرمت، امید می رود شفاعتش قبول گردد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . نساء : ۸۵
________________________________________ ۶۲ ________________________________________
علاوه بر آن، روایات فراوانی از شیعه و سنی وارد شده که شفاعت را برای فرد فرد مؤمنان ثابت کرده است; به گونه ای که اختصاص به انبیا و اولیا ندارد. برای نمونه می توان به صحیح ترمذی مبحث قیامت (۱۲) و ابن ماجه مبحث زهد (۳۷) و دارمی، (رقاق ۸۷) و مسند حنبل، ج۳، ص۶۳، ۹۴، ۴۶۹ و ۴۷۰ و بخاری مبحث توحید (۲۴) و... مراجعه کرد که پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: «هر یک نفر از امت من می تواند افرادی بیش از طایفه بنی تمیم را شفاعت کند.» قرآن کریم نیز شفاعت را (که همان دعا و طلب آمرزش است) برای فرشتگان ثابت و در پیشگاه خدا شفاعت کرده، می گویند: «...پس کسانی راکه توبه کرده و راه تو را پیموده اند، بیامرز...».(۱)
مفسران، به خصوص فخر رازی، در تفسیر این آیه گفته اند: این آیه دلالت دارد بر این که فرشتگان برای گناهکاران آنگونه شفاعت می کنند که پیامبر (صلی الله علیه وآله) و دیگر انبیا شفاعت می کنند.
شفاعت پیامبر
خداوند متعال در بعضی آیات، به پیامبر (صلی الله علیه وآله) امر کرده است که: «برای خود و مردان و زنان با ایمان استغفار
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . غافر : ۷
________________________________________ ۶۳ ________________________________________
کند».(۱) همچنین از قول حضرت نوح نقل می کند که در پیشگاه خداوند عرض کرد: «پروردگارا! من و پدر و مادرم و تمام کسانی را که با ایمان وارد خانه من شدند و جمیع مردان و زنان با ایمان را بیامرز...».(۲) معلوم است که شفاعت حضرت رسول و حضرت نوح غیر از دعا و طلب مغفرت، چیز دیگری نبوده است.
شفاعت حجرالأسود:
نه تنها انبیا، اولیا و مؤمنان می توانند در پیشگاه خداوند متعال شفاعت کنند، که طبق روایات فریقین (شیعه و سنی)، حجرالأسود نیز شافعی است که شفاعتش رد نمی شود; شافِعٌ مشَفَّعٌ.
سیوطی در جامع الصغیر و ابونعیم در مسلسلات و دیگران نقل کرده اند:
«اَشهِدُوا هَذا الْحَجَر خیراً فإنّه یَأتِی یَومَ الْقِیَامَة شَافِع مُشَفّع لَهُ لِسَان وَ شَفَتَان یَشْهَدُ لِمَن اسْتَلَمَهُ»
حجرالأسود را در کار خیر به شهادت گرفتن، به معنای طلب شفاعت از آن است. با این که حجرالأسود جماد است و ظاهراً عقل و نطقی ندارد، در عین حال به ما امر کرده اند که آن را شاهد بگیریم، همانگونه که امر کرده اند آن را
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . آل عمران : ۱۵۹ و محمد : ۱۹
۲ . نوح : ۲۸
________________________________________ ۶۴ ________________________________________
ببوسیم و استلام نماییم و هیچ کدام از این ها شرک نیست و گرنه امر به شرک موجب تغییر آن نمی شود; چنانکه در امر یازدهم گفتیم، به هیچوجه، احکام موجب تغییر موضوعات نمی شوند.
شفاعت روزه و قرآن
همچنین قرآن و عمل نیک انسان در قیامت از وی شفاعت می کنند. هرکس سوره ای از قرآن یا چند آیه از آن را حفظ داشته باشد، قرآن شفیع او خواهد شد; یعنی قرآن کریم از خدا درخواست عفو برای حافظ می کند و نیز روایت سه شخصی که عمل خیر خود را شفیع قرار دادند و از گرفتاری نجات یافتند، شاهد بر این ادعا است. با توجه به آنچه گذشت، معلوم شد که «شفاعت» و «دعا» از یک مقوله اند; چون خداوند بر بندگانش رؤوف و مهربان است، از باب لطف و بنده نوازی، وسائل زیادی در اختیار آنان گذاشته تا بتوانند با استفاده از آن ها، رضایت و عفو او را به دست آورند.
بنابراین، طلب شفاعت از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و فرد فرد مؤمنان، در امور دنیا و آخرت، باید جایز باشد و هیچ اشکالی ندارد; زیرا شفاعت همچون دعا است و چون التماس دعا جایز است، پس طلب شفاعت نیز جایز خواهد بود.
________________________________________ ۶۵ ________________________________________
شبهات وهابی ها و شفاعت
ممکن است وهابی ها بگویند: روایات یاد شده، دلالت برجواز طلب دعا وشفاعت از زنده ها دارند نه از مرده ها. ما نیز شفاعت زنده ها را جایز می دانیم و بر شفاعت مرده ها معتقد نیستیم; حال شفیع پیامبر باشد یا غیر پیامبر; زیرا طلب شفاعت از آن ها، به معنای عبادت کردن آن ها است و هر عبادتی که برای غیر خدا باشد، شرک خواهد بود; زیرا آن دسته از کفار هم که پیامبر (صلی الله علیه وآله) با آن ها می جنگید، به خاطر همین بود که از بت ها و مرده ها شفاعت می طلبیدند که قرآن در سوره زمر آیه سوم و سوره یونس آیه هیجدهم از آن ها خبر داده:
«... آنان که غیر خدا را اولیای خود قرار دادند، دلیلشان این بود که می گفتند: این ها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خدا نزدیک می کنند.»(۱)
«... آن ها غیر از خدا چیزهایی را می پرستند که نه به آنان زیان می رسانند و نه سودی می بخشند و می گویند: این ها شفیعان ما نزد خدا هستند!...».(۲)
این ها نیز وجود خدا را باور داشتند و معتقد به توحید
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . { أَلا لِلّهِ الدِّینُ الْخالِصُ وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفی} .
۲ . { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} .
________________________________________ ۶۶ ________________________________________
در خالقیت و رازقیت خدا بودند ولی چون بعضی از مخلوقات را میان خود و خدا واسطه قرار می دادند و از آن ها شفاعت می طلبیدند، پیامبر (صلی الله علیه وآله) با تمام آن ها به مقاتله و جنگ برخاست و فرقی بین هیچ کدام نگذاشت که ملائکه را شفیع قرار می دادند یا افراد صالح و مؤمن و یا بت هایی که یادبود مرده ها بودند، همه را کافر می دانست و خون و مال همه را مباح کرد.
جواب از این شبهه:
دلیل اول
در این استدلال دو اشتباه وجود دارد که براساس آن، حکم به کفر و شرک تمام مسلمان های غیر وهابی داده اند:
الف ـ شفاعت خواستن را عبادت شفیع دانسته اند، در حالی که پیشتر ثابت کردیم درخواست شفاعت و التماس دعا از کسانی که خداوند آن ها را محترم شمرده، از یک مقوله است و به هیچوجه به معنای پرستش نیست.
ب ـ شرک جاهلیت، که پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) جان و مالشان را حلال کرد، به این جهت نبود که افرادی را واسطه و یا شفیع قرار می دادند و در این دو آیه نیز نفرموده است، چون غیر خدا را شفیع و واسطه قرار می دادند پیامبر (صلی الله علیه وآله) آنان را کافر و مشرک شمرد، بلکه در هر دو آیه تصریح شده است آنچه
________________________________________ ۶۷ ________________________________________
موجب شرک و کفر آن ها شده بود، همان عبادتشان بود که غیر خدا را می پرستیدند; زیرا:
در آیه اول: { ...وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفی...} تصریح دارد که آن ها می گفتند: «ما بت ها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خدا نزدیک کنند.» از این سخن که آن ها استدلال می کردند معلوم می شود تقرّب و شفاعت را معلول و عبادت و پرستیدن را علت قرار داده اند. بنابراین، از نظر عقلی بسیار واضح و روشن است که علت غیر از معلول است. آنچه موجب کفر و شرک آن ها بود، همانا علت بوده نه معلول!
در آیه دوم: { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} نیز معلوم است که جمله «هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا» بر جمله «یَعْبُدُونَ» عطف شده است. این نیز بدیهی است که معطوف و معطوف علیه باید دو چیز باشد و گرنه عطف یک شیء بر خودش جایز نیست، پس روشن است که در اینجا نیز علت اصلی کفر آن ها پرستش چیزهایی به جای خدا بوده نه از آن رو که آن ها را واسطه و شفیع قرار داده بودند.
دلیل دوم
جمله { ...اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أَوْلِیاءَ...} ; «آن ها که غیر
________________________________________ ۶۸ ________________________________________
خدا را اولیای خود قرار دادند.» هم چنین جمله { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ...} ; «و چیزهایی غیر از خدا می پرستیدند.» صریح اند در این که از خدا اعراض کرده و مخالف امر خدا عمل می کردند. بنابراین، اصلا مسلمان نبوده اند.
دلیل سوم
جمله: { ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ} نیز اشاره دارد بر این که آن ها سنگ ها و درخت ها و جمادات را می پرستیدند و از آن ها شفاعت می خواستند، در صورتی که خداوند چنین حق و توانی را به آن ها نداده است. برخلاف کسانی که خداوند این حق را به آن ها داده و آن ها را قادر بر شفاعت نموده است. بنابراین، کسانی را که خداوند اجازه شفاعت به آن ها داده، نمی توان با سنگ، چوب و جماد، که دارای چنین اجازه ای نیستند، مقایسه کرد. همین طور نمی شود متوسلین به این ها را با متوسلین به جمادات و اشیای غیر قادر و غیر مجاز قیاس کرد; زیرا آن ها کافر و بت پرست بودند اما این ها مسلمان و موحّدند. احجار و اشجار و بت ها، غیر قادر و غیر مجاز در شفاعت بودند، ولی خداوند به انبیا و اولیا و صالحان قدرت و اجازه شفاعت داد. چگونه می توان آن ها را با یکدیگر مقایسه کرد؟! پس آنچه را که وهابی ها می گویند: «طلب شفاعت از صالحان، همان قول کفار است» که می گفتند: «هؤُلاءِ
________________________________________ ۶۹ ________________________________________
شُفَعاؤُنا» درست نیست; زیرا عبادت با طلب شفاعت فرق دارد. آن ها کافر بودند و بت ها را عبادت می کردند، ولی ما مسلمانیم و از پیامبر و صالحان، که از طرف خدا حق شفاعت دارند، شفاعت می خواهیم و به هیچوجه آن را عبادت نمی کنیم.
دلیل چهارم
با این که «طلب دعا» با «درخواست شفاعت» از یک مقوله هستند، چگونه است که آقایان وهابی، التماس دعا از مؤمنان را جایز می دانند و اجازه می دهند به هر یک از مؤمنان بگویند: «ادعُ لی = برای من دعا کنید» چرا وقتی مسلمانی بخواهد به پیامبر (صلی الله علیه وآله) بگوید: «اشْفَعْ لِی» می گویند حرام و شرک است و جایز نیست؟! میان این دو مورد چه تفاوتی است که یکی را جایز می دانند و دیگری را غیر جایز؟! آیا اینگونه برخورد با پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و با اهل بیت او، که عِدل قرآن و یکی از دو ثقل یادگار او هستند، توهین به مقام و مرتبه آن ها نیست؟ آنان کسانی هستند که خداوند احترامشان را واجب کرده و اجازه شفاعتشان داده است. چگونه است که از یک انسان معمولی درخواست دعا جایز می باشد ولی از پیامبر خدا، یا امامان معصوم و اولیاء الله طلب دعا و شفاعت حرام، کفر و شرک است؟!
________________________________________ ۷۰ ________________________________________
شبهه دیگر
وهابی ها به آیات دیگری از قرآن تمسّک جسته، با استناد به ظاهر آن ها، ایجاد شبهه کرده اند که چون شفاعت مخصوص خداوند تبارک و تعالی است، پس هیچ کس حق ندارد از غیر خدا شفاعت بخواهد; از جمله آیاتی که به آن ها تمسّک کرده اند عبارت است از:
* { قُلْ لِلّهِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} .(۱) گفته اند: چون تمام شفاعت از آن خدا است، پس درخواست شفاعت از غیر خدا، جایز نیست.
* { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} (۲) «پس هیچ کس را با خدا نخوانید.»
همچنین گفته اند: چون شفاعت خواستن از پیامبر (صلی الله علیه وآله) دعا برای اوست، پس حرام است; چرا که «دعا» در قرآن و سنت به معنای عبادت است; «الدُّعاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ».
بنابراین، اگر طلب شفاعت با دعا یکی بوده و دعا به معنای عبادت باشد، پس طلب شفاعت از پیغمبر; یعنی عبادت پیغمبر و عبادت پیغمبر یعنی عبادت غیر خدا و عبادت غیر خدا حرام است، پس تمام شفاعت از آن خدا است و از غیر خدا نباید طلب شفاعت کرد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . زمر : ۴۴
۲ . جن : ۱۸
________________________________________ ۷۱ ________________________________________
پاسخ شبهه
* آیه اول: { قُلْ لِلّهِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} .
معنای آیه این نیست که فقط خدا شفاعت می کند و غیر خدا اصلاً شفاعت نمی کند، بلکه اصل شفاعت مال خدا و به دست خداست، مانعی ندارد بخشی از آنچه را که مال خدا است به دیگری هم واگذار کند و ما ثابت کردیم که انبیا، صالحان و فرشتگان و حتی برخی از جمادات; مانند حجرالأسود و غیر آن، به این افتخار نایل آمده و می توانند شفاعت کنند. بنابراین، اثبات شیء نفی ماعدا نمی کند.
آری، شفاعت ملکِ خدا و از آنِ اوست و به هرکس بدهد و اجازه فرماید، او هم می تواند شفاعت کند. قرآن کریم در چند مورد به آن تصریح کرده است:
۱ . { مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّ بِإِذْنِهِ} ;(۱) «چه کسی است که بتواند بدون اجازه او شفاعت کند.» بنابراین، اگر به کسی اجازه دهد، می تواند شفاعت کند و این شفاعت به هیچوجه از مالکیت مطلقه او چیزی کم نمی کند.
۲ . { ...وَ لا یَشْفَعُونَ إِلاّ لِمَنِ ارْتَضی...} (۲) «و آن ها (یعنی شفاعت کنندگان) جز برای کسی که خدا راضی به شفاعت او است، شفاعت نمی کنند.»
از این آیه استفاده می شود که هیچ کس حق شفاعت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . بقره : ۲۵۵
۲ . انبیاء : ۲۸
________________________________________ ۷۲ ________________________________________
ندارد مگر با دو شرط :
الف ـ «مشفوع له»; کسی که می خواهند شفاعتش کنند، باید «مرتضی»; یعنی مورد رضایت خدا باشد.
ب ـ «شفیع» و شفاعت کننده باید مأذون از طرف خدا باشد. هرگاه یکی از این دو شرط موجود نبود، شفاعت غیر ممکن خواهد شد. بنابراین، معنای { ...للهِِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} ; یعنی هیچ کس بدون اذن و اجازه او حق شفاعت ندارد و نمی تواند از کسی شفاعت کند; چنانکه بسیاری از مفسّران اهل سنّت، مانند طبری نیز همینگونه معنا کرده اند.(۱) آیات ۲۳ سوره سباء، ۱۰۹ طه و ۲۶ نجم نیز آن را تأیید می کنند; یعنی هیچ کس جز ذات پروردگار، مالک حق شفاعت نیست مگر این که خدا این حق را به دیگری واگذارد و او بتواند شفاعت کند.
با این توضیح، دانسته شد آنچه که وهابی ها خواسته اند از این آیه استفاده کنند که: شفاعت مخصوص خداست و از هیچ مخلوقی نباید طلب شفاعت کرد، نا به جا و نادرست است; زیرا نه خود لفظ ، آن را تأیید می کند، نه عرف، نه آیات دیگر و نه هیچ یک از مفسّران چنین نظریه ای داده اند.
* آیه دوم: { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} .
استدلال به این آیه نیز درست نیست; زیرا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . در جلد ۱۱، ص۱۰
________________________________________ ۷۳ ________________________________________
اولا: آیه مربوط به دعا است نه شفاعت. بنابراین، از محلّ بحث خارج است.
ثانیاً: اگر این آیه دلالت کند بر این که طلب شفاعت از غیر خدا جایز نیست، باید دعا را هم شامل شود; یعنی باید دلالت کند که طلب دعا از غیر خدا نیز جایز نیست; چرا که هر دوی این ها دعا برای غیر خداست و آیه { ... فَلا تَدْعُوا...} شامل هر دو می شود و حال آن که وهابی ها طلب دعا از غیر را جایز می دانند.
بنابراین، چه فرقی است میان این سخن، که به کسی بگوییم: «یا فُلان اشْفَع لِی»، یا این که گفته شود: «اُدْعُ لِی»؟ اگر دومی (اُدْعُ لِی) جایز است، اولی (اشْفَع لِی) نیز باید جایز باشد و اگر اشفع لی جایز نیست اُدع لی نیز نباید جایز باشد!
دلایل منکران شفاعت:
وهابی ها برای رد شفاعت، به دو دلیل تمسّک نموده و بر حرمت آن استدلال کرده اند:
۱ . درخواست شفاعت از غیر خدا شرک است!
استدلال وهابیان بر این مطلب این است که گفته اند: درخواست شفاعت از غیر خدا عبادت اوست و عبادت غیر خدا، به یقین شرک می باشد. پس نتیجه می گیریم:
________________________________________ ۷۴ ________________________________________
درخواست شفاعت از غیر خدا به طور قطع شرک خواهد بود و ما به هیچوجه حق نداریم بگوییم: «یَا مُحَمَّدُ اشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللهِ»; «ای محمد نزد خدا در حق ما شفاعت کن.»
پاسخ نخست:
در پاسخ این شبهه، که نوعی سفسطه و قیاس باطل است، باید بگوییم:
درخواست شفاعت از غیر خدا، هیچ گاه به معنای عبادت و پرستش غیر خدا نیست; زیرا عبادت و پرستش آن است که انسان «مطلوب منه» را، که از او درخواست شفاعت می کند، خدا و ربّ و همه کاره بداند و با همین قصد و عقیده، در برابرش خضوع و اظهار تذلّل نماید وگرنه مطلق خضوع و اظهار تذلّل، نه عبادت است و نه موجب شرک و کفر. اگر مطلق خضوع در برابر غیر خدا، موجب شرک و کفر کسی شود، باید از زمان حضرت آدم (علیه السلام) تا این زمان، تمام افراد بشر کافر شده باشند! چرا که فردی را نمی توان یافت که عبادت به معنای اطاعت و خضوع در مقابل کسی را نداشته باشد. اگر مطلق اطاعت از غیرخدا و انقیاد در برابر او کفر است، باید اطاعت عبد از مولی، زن از شوهر، خادم از مخدوم، کارگر از کارفرما، رعیت از ارباب، نظامیان از فرماندهان و... کفر و شرک به حساب آید و اگر مطلق خضوع و اطاعت در برابر غیرخدا
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۵۰ ________________________________________
به کعبه و حرم و مقام و مساجد و تبرک جستن به آب زمزم، و سجده کردن فرشتگان بر آدم، همانگونه که این ها عمل به امر خدا و اطاعت امر خداست و حرام نیست، احترام به قبر پیامبر و بوسیدن و نماز خواندن در کنار آن نیز اطاعت امر خدا بوده و حرام نیست.
امر یازدهم: عدم تغییر موضوعات با تغییر احکام
بدیهی است هیچ گاه و در هیچ شرایطی تغییر احکام موجب تغییر موضوعات نمی شود. هرگاه موضوعی قبل از ورودِ حکم، دارای حالتی بوده یا ویژگی ای داشته، بعد از ورودِ حکم نیز بر همان حال باقی خواهد ماند. ورود حکم نمی تواند کوچکترین تغییری در آن به وجود آورد; مثلاً اگر از نظر شرعی دشنام دادن و ناسزا گفتن به شخصی، موجب اهانت به او بوده و حرام است، بعد از آمدن حکم وجوبِ اهانت، باز هم اهانت است و هرگز تبدیل به احترام نخواهد شد. حکم وجوب اهانت، نمی تواند ماهیت آن را تغییر دهد و نام آن را «احترام» بگذارد. اگر ضیافت و نوازش، احسان و کار نیک است، با تحریم کردن آن، هرگز تبدیل به اهانت و قبح نخواهد شد. بنابراین، اگر احترام کردن به مخلوق و تبرّک جستن به آن و اطاعت کردن از آن با خضوع و خشوع، ذاتاً عبادت غیر خدا و کفر و شرک باشد و خداوند به موارد فوق امر نماید، باز هم عبادت غیر
________________________________________ ۵۱ ________________________________________
خدا به حساب می آید; زیرا وجوب امر از طرف خدا هرگز آن را از حالت عبادت بودن خارج نمی کند. با این وصف، اگر خداوند به آن امر نماید، باید ملتزم شد که شرک و عبادت مخلوق را واجب دانسته است; زیرا معلوم شد که هیچ حکمی موضوعی را تغییر نمی دهد. از سویی، معلوم است که در شریعت اسلام تعظیم و تکریم بعضی از مخلوقات; اعم از انسان و جماد، واجب شده و احترام پاره ای از مخلوقات و جمادات و تبرّک جستن به آن ها و خضوع و خشوع با کمال فروتنی در مقابل آن ها ثابت شده است; مانند امر خداوند به فرشتگان برای تعظیم و بزرگداشت حضرت آدم و سجده بر وی. سجده حضرت یعقوب و فرزندانش برای بزرگداشت حضرت یوسف. امر به تعظیم فرزند بر والدین و خفض جناح در برابر آن ها. امر به اطاعت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولوالامر مسلمانان در اوامر ونواهی. به عنوان احترام پیامبر (صلی الله علیه وآله) صدا را بیشتر از صدای آن حضرت بالا نبردن، امر به احترام مساجد، کعبه و طواف پیرامون آن. تعظیم مقام ابراهیم، حجر اسماعیل و حجرالأسود، چاه زمزم و تبرّک جستن به آب آن و تعظیم حرم و... که در اسلام ثابت شده و هیچگونه تردیدی در آن وجود ندارد.
بنابراین، با توجه به ثبوت موارد فوق، که در اسلام آمده است، یا باید گفت هر تعظیم و تکریمی عبادت نبوده و
________________________________________ ۵۲ ________________________________________
موجب شرک نیست و یا باید بگوییم خداوند امر به شرک و امر به عبادت غیر خود کرده است! ولی چون شرک ذاتاً قبیح و موجب خلود در جهنم است و خداوند هرگز آن را نمی آمرزد، پس امر به آن نمی کند. از این رو، به طور مسلم معلوم می شود که هر تعظیم و تکریمی عبادت نیست و موجب شرک نمی شود، برخلاف آنچه که وهابی ها می گویند.
امر دوازدهم: حیات پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از فوت
تمام مسلمانان بر این باورند که پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) بعد از رحلت نیز زنده است; همانگونه که در حال حیات سخنان افراد را می شنید و پاسخ می داد، در حال مرگ نیز می شنود و پاسخ می دهد، جز این که در زمان حیات پاسخ او برای گویندگان قابل شنیدن بود ولی در این زمان، جز برای افراد اندکی از خواص قابل استماع نیست. چنین باور و اعتقادی برای کسانی که اقرار به قدرت خدای تبارک و تعالی دارند، قابل شک و تردید نیست; زیرا حیات بعد از مرگ، از امور ممکن است نه غیر ممکن. بنابراین، وقتی نصّی از سوی خود پیامبر در این مورد به ما برسد، واجب است آن را بپذیریم چنانکه خود وهابی ها در رساله دوم از رسائل «هدیة السنیه» به آن اقرار کرده و سمهودی در کتاب وفاء
________________________________________ ۵۳ ________________________________________
الوفا(۱) با سند صحیح، از پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) روایت کرده که فرمود:
«مَا مِن أحد یسلِّم عَلیَّ إلاّ رَدَّ اللهُ عَلَیَّ روُحِی حَتّی أرُدَّ علیه السّلامَ».
«هر کس بر من سلام کند خداوند روح مرا به سوی من بر می گرداند تا جواب سلام او را بدهم.»
سپس می افزاید: «بیهقی در باره زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) گفته است: جماعت بسیاری از امامان اهل سنت; مانند احمد بن حنبل به آن اعتماد کرده و سبکی نیز اعتمادشان را صحیح دانسته است، چون حکایت از فضیلت جواب پیامبر می کند که بسیار عظیم و مهم است.»
روایت مزبور در مورد افراد غایبی است که از دور سلام می کنند و فرشتگان سلام آن ها را به پیامبر می رسانند که بنایی و اسماعیل قاضی به سند صحیح آن را نقل کرده اند. روایات بسیاری نیز مربوط به کسانی است که در کنار قبر سلام می کنند و آن حضرت می شنود و پاسخ سلامشان را می دهد.
چند نمونه از این روایات:
۱ . «مَنْ صَلّی عَلَیَّ عِندَ قَبری سَمِعتُهُ وَمَنْ صَلّی عَلَیَّ نائیاً بُلِّغتُهُ».(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۴، ص۱۳۴۹، چاپ بیروت.
۲ . این روایت را جماعتی از ابو هریره، از پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) نقل کرده اند.
________________________________________ ۵۴ ________________________________________
«هر کس کنار قبرم بر من سلام کند می شنوم، و هر کس از دور سلام کند سلامش را به من می رسانند.»
۲ . «ما مِن عَبد یُصلِّی عَلَیّ عِندَ قَبرِی اِلاّ وَکّلَ اللهُ بِها مَلَکاً یُبَلِّغُنِی وَکفی اَمرَ آخِرَتِهِ و دُنیاهُ، و کُنتُ لَهُ شَهیداً و شفیعاً یَومَ القِیامَةِ».
«هر کس کنار قبرم بر من سلام کند خداوند فرشته ای را موظف می کند سلام او را به من ابلاغ کند، امر دنیا و آخرتش را کفایت نماید، و من نیز در قیامت شاهد و شفیع او خواهم بود».
۳ . ابن نجار از ابراهیم بن بشّار روایت کرده:
«در یکی از سال ها، پس از انجام مناسک حج، به مدینه رفتم. در حرم پیامبر (صلی الله علیه وآله) به او سلام کردم. از داخل حجره شنیدم در جوابم فرمود: «وَ عَلَیکَ السّلامُ». مانند این روایت، از اولیا و صالحان نیز فراوان نقل شده است.
۴ . حافظ النذری روایت کرده که پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
«عِلمِی بَعدَ وَفاتِی کَعِلْمِی فِی حَیاتِی».
۵ . قال القسطلانی فی ارشاد الساری فی شرح صحیح البخاری و فی حدیث ابن مسعود و عند البزاز بإسناد جیّد رَفَعَهُ:
«حَیاتِی خَیْرٌ لَکُمْ، وَوَفاتی خیْرٌ لَکُمْ تُعْرضُ عَلَیّ أعْمالُکُم، فَما رأیْتُ مِن خَیْر حَمَدْتُ الله تعالی عَلَیْهِ، وَما
________________________________________ ۵۵ ________________________________________
رَأَیْتُ مِنْ شَرٍّ استَغْفَرْتُ اللهَ تعالی لَکُمْ».(۱)
«...اعمال شما به من نشان داده می شود; اگر اعمالتان خوب باشد خدا را شکر می کنم و اگر خوب نباشد برایتان استغفار می کنم.»
این ها برخی از روایاتی است که سمهودی در کتاب وفاء الوفا آورده مبنی بر این که پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از رحلت نیز حیات دارد; می بیند و می شنود و پاسخ سلام افراد را می دهد.
وی روایات دیگری نیز نقل می کند; ازجمله(۲) می گوید: خالدبن ولیدبن حکم بن عاص روز جمعه ای بالای منبر پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) رفت و گفت:
روزی علی بن ابی طالب از پیامبر تقاضا کرد او را به کاری بگمارد، با این که پیامبر می دانست او خائن است(!) در عین حال فاطمه وساطت کرد تا درخواست او را بپذیرد! همین که سخنش به اینجا رسید، ناگهان دست پیامبر از قبر بیرون آمد، در حالی که به خالد اشاره می کرد مکرر فرمود: «کذِبتَ یا عدوَّ اللهِ کذبتَ یا کافر».
روایات یاد شده و روایات بسیار دیگر، که سمهودی آن ها را نقل کرده، دلالت دارد که پیامبر (صلی الله علیه وآله) بعد از موت نیز مانند حیات می بیند، می شنود و حیات و ممات برایش تفاوتی ندارد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . روح المعانی، ج۱۴، ص۲۱۳
۲ . وفاء الوفا، ص۱۳۵۶
________________________________________ ۵۶ ________________________________________
بخش سوم: شبهات وهابیت
وهابیت و صفات خدا
محمد بن عبدالوهاب پایه گذار مسلک وهابیت و کسانی که این بذر فاسد را در میان مردم پاشیدند; مانند ابن تیمیه و شاگردش ابن قیّم و پیروانشان، همگی مدعی هستند که تنها آن ها اعتقاد به توحید ناب دارند و تنها آن ها هستند که از آستان مقدس توحید حراست کرده، نگذاشته اند ذرّه ای از شرک به آن راه یابد! وهابی ها بر این باورند موحّد واقعی آن ها هستند! و مسلمانان دیگر، همه کافر و مشرک اند! در حالی که وهابی ها حریم آستان مقدس توحید را شکستند و صفاتی را به خدای سبحان نسبت دادند که به هیچ وجه لایق مقام قدس و جلال با عظمت خداوند نیست. آنان خدا را جسم می دانند. برایش جهت فوقانیت قائل اند. خدا را در عرش، که مافوق همه آسمان ها و زمین است، می دانند. برای خداوند حرکت و جهت قرب معتقدند و می گویند خداوند شب های جمعه از آسمان پایین می آید و در قیامت کنار مردم می ایستد و معتقد به صورت و دست (دست راست و دست چپ)، انگشتان و دو چشم به معنای حقیقی برای خدا هستند. الفاظ صفات خدا را بدون توجیه و تأویل، حمل بر معانی حقیقی می کنند و برای خدا همان محبت و رحمت و همان
________________________________________ ۵۷ ________________________________________
رضا و خشمی را معتقدند که برای انسان ها باور دارند.
می گویند خداوند با حروف و اصوات سخن می گوید. با این وصف خدا را مانند انسان در معرض حوادث قرار می دهند که مستلزم حدوث باری تعالی و عین کفر می باشد. لذا وقتی ابن تیمیه عقاید وهابیت را نوشت، تمام علمای زمانش، که سنگرداران حریم اسلام بودند، حکم به گمراهی، ضلالت و کفر این گروه دادند و از حکومت وقت خواستند یا او را اعدام کند یا به زندان افکند که موجب فساد و گمراهی مردم نشود.
براساس همین فتوا، او را به مصر بردند که با علمای مصر به مناظره نشست، آن ها نیز او را گمراه و کافر خواندند در نتیجه محکوم و روانه زندان گردید. پس از مدتی در زندان اظهار توبه کرد، لیکن پس از آزادی، توبه را شکست و به راه و مرام خود ادامه داد.
علمای اهل سنت و وهابی ها
ابن حجر هیتمی در کتاب «الدرر الکامنه» می نویسد: نظر علما درباره ابن تیمیه مختلف است; برخی او را معتقد به تجسیم دانسته اند; زیرا او گفته است: خداوند دارای دست و پا و ساق و صورت و دیگر صفات حقیقی است که بر عرش قرار گرفته است. برخی او را زندیق و کافر شمرده اند، چون پیامبر را تنقیص کرده و می گوید: نباید به پیامبر استغاثه کرد. از این رو که به مقام شامخ رسول الله
________________________________________ ۵۸ ________________________________________
توهین کرده برخی حکم به قتلش داده اند.
بعضی دیگر او را منافق دانسته اند، چون علی (علیه السلام) را مخذول و شکست خورده معرفی کرده است. او همواره دنبال به دست آوردن خلافت بود لیکن کسی قبولش نکرد. جنگ هایی هم که راه انداخت به خاطر رسیدن به ریاست بود نه برای دیانت!
چون از مطالب او بغض و کینه اش نسبت به علی (علیه السلام) به روشنی پیدا است و پیامبر (صلی الله علیه وآله) به علی فرمود: «لا یُبغِضُکَ إلاّ مُنافِق»; «هرکس کینه تو را در دل بگیرد منافق است.» از این جهت ابن تیمیه را منافق خوانده اند. برخی معتقدند او ریاست طلب است و به خاطر رسیدن به ریاست، چنین مطالبی را میان مردم پراکنده است تا افکار عمومی را متوجه خود کند.
علمای بزرگ اهل سنت هر کدام درباره ابن تیمیه سخنی گفته و نظریه ای داده اند و آن ها مانعة الجمع نیستند; چرا که هر کسی او را از زاویه ای خاص مورد مطالعه قرار داده است. ابن تیمیه هم قائل به جسم بودن خداست و هم مقام شامخ نبوت را تنقیص کرده، پس زندیق و کافر است. هم بغضش را نسبت به علی (علیه السلام) آشکار کرده پس منافق است. همچنین او عامل بیگانه بود و هوای ریاست در سر داشت.
باور داشتن و اعتقاد به این که خداوند دارای دست و پا و گوش و سایر اعضا و جوارح است، آن هم با معانی حقیقی آن ها، بدون تأویل و توجیه، خلاف حکم عقل است و جایز نیست. این مسأله در علم کلام ثابت شده و تمام علمای اسلام، جز فرقه وهابی، همه بر این معتقد هستند.
________________________________________ ۵۹ ________________________________________
علاوه بر آن، اثبات اعضا و جوارح به معنای حقیقی برای خدا، به معنای تشبیه کردن خدا به خلق است که امام دارالهجره، مالک بن انس گفت: «مَنْ شَبَّهَ اللهَ بخَلقِهِ فَقَد کَفَرَ».
پیامبران و اولیاءالله در نگاه وهابیت
وهابی ها متوسل شدن به پیامبر و کمک خواستن از او را، حرام می دانند. بنابراین، گفتن «یَا رَسُولَ اللهِ اشْفَعْ لِی»، «یَا رَسُولَ اللهِ أَتَوَسَّلُ بِکَ إِلَی اللهِ» و هر جمله دیگری که عنوان توسل و استغاثه داشته باشد، در نظر آنان حرام و شرک است و تبرّک جستن به قبر پیامبر، نماز خواندن و دعا کردن کنار آن و اظهار احترام نسبت به وی را، شرک و کفر و بت پرستی می دانند که موجب حلال شدن خون و مال می گردد. چون ضریح بر روی قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولیاءالله را از مظاهر شرک و بت پرستی می دانند، از این رو، مسافرت برای زیارت آن ها را حرام و تخریب و نابود کردن حرم، ضریح، گنبد و بارگاه را واجب می شمارند. در نظر آنان، دست زدن به ضریح و بوسیدن آن حرام است. ضریح مقدس حضرت رسول را (نعوذبالله) بت بلکه بت اعظم می دانند و نسبت به دیگر پیامبران و اولیاءالله نیز همین باور را دارند! حتی محمدبن عبدالوهاب (رهبر این فرقه و گروه) درباره حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) گفته است: محمد
________________________________________ ۶۰ ________________________________________
مُرد و دیگر نمی شنود! بعضی از پیروان وی درباره آن حضرت جسارت کرده، می گویند: عصای من به مراتب از محمد (صلی الله علیه وآله) کارآمدتر و مفیدتر است; زیرا من به وسیله عصا می توانم از خود دفاع کنم و مار یا حیوانی را از حمله باز دارم ولی محمد مرد و دیگر کاری از او ساخته نیست!
وهابیان مهمترین ایراد و اشکالی که دارند، مربوط به مسأله شفاعت، توسل، طلب حاجت، ساختن بقعه و حرم، خواندن نماز و دعا کنار قبر، احترام به قبر و صاحب آن است. اکنون پاسخ هایی مختصر در ردّ آن ها می آوریم تا زائر تحت تأثیر تبلیغات گمراه کننده آنان قرار نگیرد و بتواند در صورت لزوم، از باورهای خود دفاع کرده، پاسخگوی آن ها باشد.
شفاعت
طلب شفاعت از پیامبران، صالحان، اولیاءالله و فرشتگان، در نظر وهابیان کفر و شرک است! همانگونه که ابن عبدالوهّاب در رساله «اربع قواعد» و دیگران مانند: آلوسی، صنعانی و ابن تیمیه در کتاب های خود نوشته اند. در حالی که شفاعت به معنای عبادت و پرستیدن شفیع نیست، بلکه آنگونه که راغب گفته شفاعت به معنای پیوستن و ضمیمه شدن چیزی است به چیز دیگر یا پیوستن
________________________________________ ۶۱ ________________________________________
انسان است به دیگری که از نظر حرمت و جایگاه و مقام بالاتر از خودِ اوست، برای درخواست کمک تا یار و یاورش باشد.
بنابراین، شفاعت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولیاءالله به معنای دعا و طلب یاری از آن ها است تا در پیشگاه خداوند درخواست کنند: خداوند گناهانشان را بیامرزد. لذا حاکم نیشابوری در تفسیر آیه { ...مَنْ یَشْفَعْ شَفاعَةً حَسَنَةً...}(۱) از مقاتل روایت کرده است که: «منظور از شفاعت در پیشگاه خدا، همان دعا کردن برای مسلمان است; زیرا از پیامبر (صلی الله علیه وآله) روایت شده که فرمود: «هرکس در غیاب برادر مسلمان برایش دعا کند، دعای او مستجاب می شود و فرشتگان به او می گویند برای خودت نیز مستجاب است.» با این بیان معلوم می شود طلب شفاعت از پیامبران و اولیای خدا، همان طلب و درخواست دعا است که خود وهابی ها آن را جایز می دانند و از مؤمنان التماس دعا می کنند. التماس دعا از مؤمن نه تنها جایز بلکه از ضروریات دین اسلام است. بنابراین، طلب شفاعت و دعا نه تنها از پیامبران و اولیاءالله، به ویژه از رسول اعظم اسلام، که از هر مؤمنی جایز است; زیرا خداوند برای هر مؤمنی حرمت و احترامی قرار داده که به خاطر آن حرمت، امید می رود شفاعتش قبول گردد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . نساء : ۸۵
________________________________________ ۶۲ ________________________________________
علاوه بر آن، روایات فراوانی از شیعه و سنی وارد شده که شفاعت را برای فرد فرد مؤمنان ثابت کرده است; به گونه ای که اختصاص به انبیا و اولیا ندارد. برای نمونه می توان به صحیح ترمذی مبحث قیامت (۱۲) و ابن ماجه مبحث زهد (۳۷) و دارمی، (رقاق ۸۷) و مسند حنبل، ج۳، ص۶۳، ۹۴، ۴۶۹ و ۴۷۰ و بخاری مبحث توحید (۲۴) و... مراجعه کرد که پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: «هر یک نفر از امت من می تواند افرادی بیش از طایفه بنی تمیم را شفاعت کند.» قرآن کریم نیز شفاعت را (که همان دعا و طلب آمرزش است) برای فرشتگان ثابت و در پیشگاه خدا شفاعت کرده، می گویند: «...پس کسانی راکه توبه کرده و راه تو را پیموده اند، بیامرز...».(۱)
مفسران، به خصوص فخر رازی، در تفسیر این آیه گفته اند: این آیه دلالت دارد بر این که فرشتگان برای گناهکاران آنگونه شفاعت می کنند که پیامبر (صلی الله علیه وآله) و دیگر انبیا شفاعت می کنند.
شفاعت پیامبر
خداوند متعال در بعضی آیات، به پیامبر (صلی الله علیه وآله) امر کرده است که: «برای خود و مردان و زنان با ایمان استغفار
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . غافر : ۷
________________________________________ ۶۳ ________________________________________
کند».(۱) همچنین از قول حضرت نوح نقل می کند که در پیشگاه خداوند عرض کرد: «پروردگارا! من و پدر و مادرم و تمام کسانی را که با ایمان وارد خانه من شدند و جمیع مردان و زنان با ایمان را بیامرز...».(۲) معلوم است که شفاعت حضرت رسول و حضرت نوح غیر از دعا و طلب مغفرت، چیز دیگری نبوده است.
شفاعت حجرالأسود:
نه تنها انبیا، اولیا و مؤمنان می توانند در پیشگاه خداوند متعال شفاعت کنند، که طبق روایات فریقین (شیعه و سنی)، حجرالأسود نیز شافعی است که شفاعتش رد نمی شود; شافِعٌ مشَفَّعٌ.
سیوطی در جامع الصغیر و ابونعیم در مسلسلات و دیگران نقل کرده اند:
«اَشهِدُوا هَذا الْحَجَر خیراً فإنّه یَأتِی یَومَ الْقِیَامَة شَافِع مُشَفّع لَهُ لِسَان وَ شَفَتَان یَشْهَدُ لِمَن اسْتَلَمَهُ»
حجرالأسود را در کار خیر به شهادت گرفتن، به معنای طلب شفاعت از آن است. با این که حجرالأسود جماد است و ظاهراً عقل و نطقی ندارد، در عین حال به ما امر کرده اند که آن را شاهد بگیریم، همانگونه که امر کرده اند آن را
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . آل عمران : ۱۵۹ و محمد : ۱۹
۲ . نوح : ۲۸
________________________________________ ۶۴ ________________________________________
ببوسیم و استلام نماییم و هیچ کدام از این ها شرک نیست و گرنه امر به شرک موجب تغییر آن نمی شود; چنانکه در امر یازدهم گفتیم، به هیچوجه، احکام موجب تغییر موضوعات نمی شوند.
شفاعت روزه و قرآن
همچنین قرآن و عمل نیک انسان در قیامت از وی شفاعت می کنند. هرکس سوره ای از قرآن یا چند آیه از آن را حفظ داشته باشد، قرآن شفیع او خواهد شد; یعنی قرآن کریم از خدا درخواست عفو برای حافظ می کند و نیز روایت سه شخصی که عمل خیر خود را شفیع قرار دادند و از گرفتاری نجات یافتند، شاهد بر این ادعا است. با توجه به آنچه گذشت، معلوم شد که «شفاعت» و «دعا» از یک مقوله اند; چون خداوند بر بندگانش رؤوف و مهربان است، از باب لطف و بنده نوازی، وسائل زیادی در اختیار آنان گذاشته تا بتوانند با استفاده از آن ها، رضایت و عفو او را به دست آورند.
بنابراین، طلب شفاعت از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و فرد فرد مؤمنان، در امور دنیا و آخرت، باید جایز باشد و هیچ اشکالی ندارد; زیرا شفاعت همچون دعا است و چون التماس دعا جایز است، پس طلب شفاعت نیز جایز خواهد بود.
________________________________________ ۶۵ ________________________________________
شبهات وهابی ها و شفاعت
ممکن است وهابی ها بگویند: روایات یاد شده، دلالت برجواز طلب دعا وشفاعت از زنده ها دارند نه از مرده ها. ما نیز شفاعت زنده ها را جایز می دانیم و بر شفاعت مرده ها معتقد نیستیم; حال شفیع پیامبر باشد یا غیر پیامبر; زیرا طلب شفاعت از آن ها، به معنای عبادت کردن آن ها است و هر عبادتی که برای غیر خدا باشد، شرک خواهد بود; زیرا آن دسته از کفار هم که پیامبر (صلی الله علیه وآله) با آن ها می جنگید، به خاطر همین بود که از بت ها و مرده ها شفاعت می طلبیدند که قرآن در سوره زمر آیه سوم و سوره یونس آیه هیجدهم از آن ها خبر داده:
«... آنان که غیر خدا را اولیای خود قرار دادند، دلیلشان این بود که می گفتند: این ها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خدا نزدیک می کنند.»(۱)
«... آن ها غیر از خدا چیزهایی را می پرستند که نه به آنان زیان می رسانند و نه سودی می بخشند و می گویند: این ها شفیعان ما نزد خدا هستند!...».(۲)
این ها نیز وجود خدا را باور داشتند و معتقد به توحید
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . { أَلا لِلّهِ الدِّینُ الْخالِصُ وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفی} .
۲ . { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} .
________________________________________ ۶۶ ________________________________________
در خالقیت و رازقیت خدا بودند ولی چون بعضی از مخلوقات را میان خود و خدا واسطه قرار می دادند و از آن ها شفاعت می طلبیدند، پیامبر (صلی الله علیه وآله) با تمام آن ها به مقاتله و جنگ برخاست و فرقی بین هیچ کدام نگذاشت که ملائکه را شفیع قرار می دادند یا افراد صالح و مؤمن و یا بت هایی که یادبود مرده ها بودند، همه را کافر می دانست و خون و مال همه را مباح کرد.
جواب از این شبهه:
دلیل اول
در این استدلال دو اشتباه وجود دارد که براساس آن، حکم به کفر و شرک تمام مسلمان های غیر وهابی داده اند:
الف ـ شفاعت خواستن را عبادت شفیع دانسته اند، در حالی که پیشتر ثابت کردیم درخواست شفاعت و التماس دعا از کسانی که خداوند آن ها را محترم شمرده، از یک مقوله است و به هیچوجه به معنای پرستش نیست.
ب ـ شرک جاهلیت، که پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) جان و مالشان را حلال کرد، به این جهت نبود که افرادی را واسطه و یا شفیع قرار می دادند و در این دو آیه نیز نفرموده است، چون غیر خدا را شفیع و واسطه قرار می دادند پیامبر (صلی الله علیه وآله) آنان را کافر و مشرک شمرد، بلکه در هر دو آیه تصریح شده است آنچه
________________________________________ ۶۷ ________________________________________
موجب شرک و کفر آن ها شده بود، همان عبادتشان بود که غیر خدا را می پرستیدند; زیرا:
در آیه اول: { ...وَ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِیاءَ ما نَعْبُدُهُمْ إِلاّ لِیُقَرِّبُونا إِلَی اللهِ زُلْفی...} تصریح دارد که آن ها می گفتند: «ما بت ها را نمی پرستیم مگر به خاطر این که ما را به خدا نزدیک کنند.» از این سخن که آن ها استدلال می کردند معلوم می شود تقرّب و شفاعت را معلول و عبادت و پرستیدن را علت قرار داده اند. بنابراین، از نظر عقلی بسیار واضح و روشن است که علت غیر از معلول است. آنچه موجب کفر و شرک آن ها بود، همانا علت بوده نه معلول!
در آیه دوم: { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} نیز معلوم است که جمله «هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا» بر جمله «یَعْبُدُونَ» عطف شده است. این نیز بدیهی است که معطوف و معطوف علیه باید دو چیز باشد و گرنه عطف یک شیء بر خودش جایز نیست، پس روشن است که در اینجا نیز علت اصلی کفر آن ها پرستش چیزهایی به جای خدا بوده نه از آن رو که آن ها را واسطه و شفیع قرار داده بودند.
دلیل دوم
جمله { ...اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أَوْلِیاءَ...} ; «آن ها که غیر
________________________________________ ۶۸ ________________________________________
خدا را اولیای خود قرار دادند.» هم چنین جمله { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ...} ; «و چیزهایی غیر از خدا می پرستیدند.» صریح اند در این که از خدا اعراض کرده و مخالف امر خدا عمل می کردند. بنابراین، اصلا مسلمان نبوده اند.
دلیل سوم
جمله: { ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ} نیز اشاره دارد بر این که آن ها سنگ ها و درخت ها و جمادات را می پرستیدند و از آن ها شفاعت می خواستند، در صورتی که خداوند چنین حق و توانی را به آن ها نداده است. برخلاف کسانی که خداوند این حق را به آن ها داده و آن ها را قادر بر شفاعت نموده است. بنابراین، کسانی را که خداوند اجازه شفاعت به آن ها داده، نمی توان با سنگ، چوب و جماد، که دارای چنین اجازه ای نیستند، مقایسه کرد. همین طور نمی شود متوسلین به این ها را با متوسلین به جمادات و اشیای غیر قادر و غیر مجاز قیاس کرد; زیرا آن ها کافر و بت پرست بودند اما این ها مسلمان و موحّدند. احجار و اشجار و بت ها، غیر قادر و غیر مجاز در شفاعت بودند، ولی خداوند به انبیا و اولیا و صالحان قدرت و اجازه شفاعت داد. چگونه می توان آن ها را با یکدیگر مقایسه کرد؟! پس آنچه را که وهابی ها می گویند: «طلب شفاعت از صالحان، همان قول کفار است» که می گفتند: «هؤُلاءِ
________________________________________ ۶۹ ________________________________________
شُفَعاؤُنا» درست نیست; زیرا عبادت با طلب شفاعت فرق دارد. آن ها کافر بودند و بت ها را عبادت می کردند، ولی ما مسلمانیم و از پیامبر و صالحان، که از طرف خدا حق شفاعت دارند، شفاعت می خواهیم و به هیچوجه آن را عبادت نمی کنیم.
دلیل چهارم
با این که «طلب دعا» با «درخواست شفاعت» از یک مقوله هستند، چگونه است که آقایان وهابی، التماس دعا از مؤمنان را جایز می دانند و اجازه می دهند به هر یک از مؤمنان بگویند: «ادعُ لی = برای من دعا کنید» چرا وقتی مسلمانی بخواهد به پیامبر (صلی الله علیه وآله) بگوید: «اشْفَعْ لِی» می گویند حرام و شرک است و جایز نیست؟! میان این دو مورد چه تفاوتی است که یکی را جایز می دانند و دیگری را غیر جایز؟! آیا اینگونه برخورد با پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و با اهل بیت او، که عِدل قرآن و یکی از دو ثقل یادگار او هستند، توهین به مقام و مرتبه آن ها نیست؟ آنان کسانی هستند که خداوند احترامشان را واجب کرده و اجازه شفاعتشان داده است. چگونه است که از یک انسان معمولی درخواست دعا جایز می باشد ولی از پیامبر خدا، یا امامان معصوم و اولیاء الله طلب دعا و شفاعت حرام، کفر و شرک است؟!
________________________________________ ۷۰ ________________________________________
شبهه دیگر
وهابی ها به آیات دیگری از قرآن تمسّک جسته، با استناد به ظاهر آن ها، ایجاد شبهه کرده اند که چون شفاعت مخصوص خداوند تبارک و تعالی است، پس هیچ کس حق ندارد از غیر خدا شفاعت بخواهد; از جمله آیاتی که به آن ها تمسّک کرده اند عبارت است از:
* { قُلْ لِلّهِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} .(۱) گفته اند: چون تمام شفاعت از آن خدا است، پس درخواست شفاعت از غیر خدا، جایز نیست.
* { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} (۲) «پس هیچ کس را با خدا نخوانید.»
همچنین گفته اند: چون شفاعت خواستن از پیامبر (صلی الله علیه وآله) دعا برای اوست، پس حرام است; چرا که «دعا» در قرآن و سنت به معنای عبادت است; «الدُّعاءُ مُخُّ الْعِبَادَةِ».
بنابراین، اگر طلب شفاعت با دعا یکی بوده و دعا به معنای عبادت باشد، پس طلب شفاعت از پیغمبر; یعنی عبادت پیغمبر و عبادت پیغمبر یعنی عبادت غیر خدا و عبادت غیر خدا حرام است، پس تمام شفاعت از آن خدا است و از غیر خدا نباید طلب شفاعت کرد.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . زمر : ۴۴
۲ . جن : ۱۸
________________________________________ ۷۱ ________________________________________
پاسخ شبهه
* آیه اول: { قُلْ لِلّهِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} .
معنای آیه این نیست که فقط خدا شفاعت می کند و غیر خدا اصلاً شفاعت نمی کند، بلکه اصل شفاعت مال خدا و به دست خداست، مانعی ندارد بخشی از آنچه را که مال خدا است به دیگری هم واگذار کند و ما ثابت کردیم که انبیا، صالحان و فرشتگان و حتی برخی از جمادات; مانند حجرالأسود و غیر آن، به این افتخار نایل آمده و می توانند شفاعت کنند. بنابراین، اثبات شیء نفی ماعدا نمی کند.
آری، شفاعت ملکِ خدا و از آنِ اوست و به هرکس بدهد و اجازه فرماید، او هم می تواند شفاعت کند. قرآن کریم در چند مورد به آن تصریح کرده است:
۱ . { مَنْ ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّ بِإِذْنِهِ} ;(۱) «چه کسی است که بتواند بدون اجازه او شفاعت کند.» بنابراین، اگر به کسی اجازه دهد، می تواند شفاعت کند و این شفاعت به هیچوجه از مالکیت مطلقه او چیزی کم نمی کند.
۲ . { ...وَ لا یَشْفَعُونَ إِلاّ لِمَنِ ارْتَضی...} (۲) «و آن ها (یعنی شفاعت کنندگان) جز برای کسی که خدا راضی به شفاعت او است، شفاعت نمی کنند.»
از این آیه استفاده می شود که هیچ کس حق شفاعت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . بقره : ۲۵۵
۲ . انبیاء : ۲۸
________________________________________ ۷۲ ________________________________________
ندارد مگر با دو شرط :
الف ـ «مشفوع له»; کسی که می خواهند شفاعتش کنند، باید «مرتضی»; یعنی مورد رضایت خدا باشد.
ب ـ «شفیع» و شفاعت کننده باید مأذون از طرف خدا باشد. هرگاه یکی از این دو شرط موجود نبود، شفاعت غیر ممکن خواهد شد. بنابراین، معنای { ...للهِِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً} ; یعنی هیچ کس بدون اذن و اجازه او حق شفاعت ندارد و نمی تواند از کسی شفاعت کند; چنانکه بسیاری از مفسّران اهل سنّت، مانند طبری نیز همینگونه معنا کرده اند.(۱) آیات ۲۳ سوره سباء، ۱۰۹ طه و ۲۶ نجم نیز آن را تأیید می کنند; یعنی هیچ کس جز ذات پروردگار، مالک حق شفاعت نیست مگر این که خدا این حق را به دیگری واگذارد و او بتواند شفاعت کند.
با این توضیح، دانسته شد آنچه که وهابی ها خواسته اند از این آیه استفاده کنند که: شفاعت مخصوص خداست و از هیچ مخلوقی نباید طلب شفاعت کرد، نا به جا و نادرست است; زیرا نه خود لفظ ، آن را تأیید می کند، نه عرف، نه آیات دیگر و نه هیچ یک از مفسّران چنین نظریه ای داده اند.
* آیه دوم: { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} .
استدلال به این آیه نیز درست نیست; زیرا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . در جلد ۱۱، ص۱۰
________________________________________ ۷۳ ________________________________________
اولا: آیه مربوط به دعا است نه شفاعت. بنابراین، از محلّ بحث خارج است.
ثانیاً: اگر این آیه دلالت کند بر این که طلب شفاعت از غیر خدا جایز نیست، باید دعا را هم شامل شود; یعنی باید دلالت کند که طلب دعا از غیر خدا نیز جایز نیست; چرا که هر دوی این ها دعا برای غیر خداست و آیه { ... فَلا تَدْعُوا...} شامل هر دو می شود و حال آن که وهابی ها طلب دعا از غیر را جایز می دانند.
بنابراین، چه فرقی است میان این سخن، که به کسی بگوییم: «یا فُلان اشْفَع لِی»، یا این که گفته شود: «اُدْعُ لِی»؟ اگر دومی (اُدْعُ لِی) جایز است، اولی (اشْفَع لِی) نیز باید جایز باشد و اگر اشفع لی جایز نیست اُدع لی نیز نباید جایز باشد!
دلایل منکران شفاعت:
وهابی ها برای رد شفاعت، به دو دلیل تمسّک نموده و بر حرمت آن استدلال کرده اند:
۱ . درخواست شفاعت از غیر خدا شرک است!
استدلال وهابیان بر این مطلب این است که گفته اند: درخواست شفاعت از غیر خدا عبادت اوست و عبادت غیر خدا، به یقین شرک می باشد. پس نتیجه می گیریم:
________________________________________ ۷۴ ________________________________________
درخواست شفاعت از غیر خدا به طور قطع شرک خواهد بود و ما به هیچوجه حق نداریم بگوییم: «یَا مُحَمَّدُ اشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللهِ»; «ای محمد نزد خدا در حق ما شفاعت کن.»
پاسخ نخست:
در پاسخ این شبهه، که نوعی سفسطه و قیاس باطل است، باید بگوییم:
درخواست شفاعت از غیر خدا، هیچ گاه به معنای عبادت و پرستش غیر خدا نیست; زیرا عبادت و پرستش آن است که انسان «مطلوب منه» را، که از او درخواست شفاعت می کند، خدا و ربّ و همه کاره بداند و با همین قصد و عقیده، در برابرش خضوع و اظهار تذلّل نماید وگرنه مطلق خضوع و اظهار تذلّل، نه عبادت است و نه موجب شرک و کفر. اگر مطلق خضوع در برابر غیر خدا، موجب شرک و کفر کسی شود، باید از زمان حضرت آدم (علیه السلام) تا این زمان، تمام افراد بشر کافر شده باشند! چرا که فردی را نمی توان یافت که عبادت به معنای اطاعت و خضوع در مقابل کسی را نداشته باشد. اگر مطلق اطاعت از غیرخدا و انقیاد در برابر او کفر است، باید اطاعت عبد از مولی، زن از شوهر، خادم از مخدوم، کارگر از کارفرما، رعیت از ارباب، نظامیان از فرماندهان و... کفر و شرک به حساب آید و اگر مطلق خضوع و اطاعت در برابر غیرخدا
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۷۵ ________________________________________
موجب شرک و کفر باشد، پس چرا خداوند سبحان به پیامبر بزرگ اسلام امر کرد: «بال و پر خود را برای مؤمنان بگستران و در مقابل آنان متواضع باش». آیا خداوند سبحان پیامبرش را امر به شرک کرده است؟! اگر مطلق خضوع و تواضع در مقابل غیرخدا شرک و کفر است، چرا خداوند اطاعت همسر را از شوهرش واجب کرد؟! آیا خدا آن ها را امر به شرک و کفر کرده است؟!
با توجه به توضیحی که داده شد، معلوم گردید مطلق خضوع و تواضع، عبادت نیست و اگر هم باشد، موجب شرک و کفر نخواهد بود; زیرا عبادتی موجب شرک می گردد که انسان غیرخدا را در تمام صفات، با خدا مساوی و برابر بداند یا خودِ غیر خدا را خدا بداند، در این صورت است که شخص، کافر و مشرک خواهد شد; مانند گروهی از مسیحیان، که حضرت مسیح و مادرش را خدا خواندند، نه مانند مسلمان ها که هیچ کس را مساوی با خدا و شریک در کار او نمی دانند.
پاسخ دوم:
از بسیاری از آیات قرآن استفاده می شود که خداوند متعال حق شفاعت را به گروهی از بندگان خاص خود داده است; مانند آیه ۸۶ سوره زخرف:
ـ { وَ لا یَمْلِکُ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلاّ مَنْ
________________________________________ ۷۶ ________________________________________
شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ} .
«کسانی که دیگری را به جای خدا می خوانند، مالک مقام شفاعت نیستند، مگر کسانی که با آگاهی کامل شهادت به حق داده باشند.»
از این آیه استفاده می شود که خداوند امر شفاعت و مالکیت آن را در اختیار گروهی از اولیای خود، که به حق شهادت می دهند، قرار داده است. یعنی این حق را به آن ها داده تا بتوانند در مورد برخی از گناهکاران شفاعت کنند. با این وصف وقتی خداوند این حق را به آن ها داد تا از بعضی از گناهکاران شفاعت نمایند، آیا طبیعی نیست که گناهکار، از دری که به رویش باز شده وارد شود و درخواست شفاعت نماید؟ اگر به گدایان و نیازمندان بگویند در خانه فلان ارباب و صاحب مال به روی همه باز است و به همه کمک می کند، حال ممکن است گدا و نیازمندی این خبر را بشنود و درخواست کمک نکند و در آتش فقر و گدایی بسوزد و جان بسپارد، آیا این گدا مورد نکوهش صاحبان خرد قرار می گیرد یا آن گدایی که از این حق استفاده کرده و با مراجعه به ارباب بخشنده، جان خود و افراد وابسته به خود را نجات داده است؟
منع درخواست:
وهابی ها معتقدند: «خداوند به اولیای خود حق
________________________________________ ۷۷ ________________________________________
شفاعت داده لیکن ما را از درخواست آن منع کرده است».
اولاً: در کدام آیه و در کجای قرآن درخواست شفاعت از شافعان منع شده است؟
ثانیاً: این کار نوعی تناقض گویی است; زیرا اختلاف دو قضیه در ایجاب و سلب، قابل جمع نیست. توضیح مسأله این است: اگر خداوند متعال به اولیای خود اجازه داد که درباره برخی از گناهکاران شفاعت کنند، اجازه مزبور به این معناست که دیگران می توانند با مراجعه به اولیاء، از آن حق بهره مند گردند. بنابراین، وقتی «حق بهره مندی» را به آن ها داده، چرا «درخواست» را ممنوع کرده است؟ آیا این نوعی تناقض نیست؟ و آیا اینگونه سخن ها را می توان به خدای سبحان نسبت داد؟
۲ . درخواست شفاعت و شرک مشرکان
دومین دلیلی که مخالفان شفاعت آورده اند، عبارت است از وحدت مناط میان شفاعت مشرکان و شفاعت از اولیای خدا. آنان می گویند: علت شرک مشرکان در زمان پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) این بود که بت ها را مؤثر می دانستند، لذا از آن ها درخواست شفاعت می کردند. درخواست کنندگان شفاعت از اولیاءالله نیز، چون اولیاءالله را مؤثر می دانند، از آن ها درخواست شفاعت می کنند. بنابراین، هر نوع طلب شفاعت از پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولیای خدا، مانند طلب شفاعت
________________________________________ ۷۸ ________________________________________
مشرکان از بت ها است; همانگونه که درخواست شفاعت از بت ها طبق آیه: { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ ما لا یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} (۱) شرک به شمار آمده پس طلب شفاعت از اولیاءالله نیز شرک خواهد بود.
پاسخ اول:
استدلال فوق، نوعی مغالطه وقیاس فاسدی است که ازچند جهت باطل می باشدزیرا:
اولاً: دو چیز مساوی را زمانی می توان با یکدیگر مقایسه کرد که از هر جهت با هم مساوی باشند. پس اگر جهتِ برابری در آن دو، یکی نباشد، نتیجه درستی به دست نخواهد آمد.
همانگونه که پیداست، مقایسه بالا، یکی از همین قیاس های غلط است; زیرا دو طرف قیاس هیچ گونه شباهتی با همدیگر ندارند و میان «درخواست شفاعت مشرکان از بت ها» و «درخواست شفاعت مسلمانان از اولیای خدا» تفاوت از زمین تاآسمان است.
مشرکان بت ها را خدا و صاحب اصلی شفاعت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . یوسف : ۱۸، مشرکان چیزهایی را به جای خدا می پرستند که سود و زیانی به آن ها نمی رساند و می گویند این ها شفیعان ما در نزد خدا هستند.»
________________________________________ ۷۹ ________________________________________
می دانستند، در حالی که مسلمانان انبیا و اولیا را بندگان خدا می دانند که از طرف خدا مأذون و دارای این مقام شده اند که بتوانند شفاعت کنند. حال چگونه ممکن است این دو نوع شفاعت را با یکدیگر مقایسه کرد؟
ثانیاً: آیه { وَ یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللهِ...} تصریح به بت پرستی آنان دارد که از خدا اعراض کرده و اصلاً مسلمان نبوده اند و دنباله آیه: { ...وَ یَقُولُونَ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللهِ...} که عطف بر جمله «وَ یَعْبُدُونَ» شده، نشان می دهد: معطوف علیه با معطوف، دو چیز هستند; زیرا عطف شیء برخودش جایزنیست. پس علت اصلیِ کفرآن ها بت پرستی بوده که چیزهایی را به جای خدا می پرستیدند، نه این که آن ها را واسطه و شفیع قرار دهند.
پاسخ دوم:
۱ . اگر طلب دعا از غیر خدا، کفر است و شرک و حرام، چرا شخص پیامبر (صلی الله علیه وآله) از امت خود می خواست برایش دعا کنند و به آن ها می فرمود: «صَلّوُا عَلیَّ فإنَّ صَلاتَکمْ تَبْلغُنِی...»; «برای من دعا کنید; زیرا دعای شما به من می رسد.» در جای دیگر به امت خود فرمود: «صَلُّوا عَلَیَّ ثُمَّ سَلُوا اللهَ لِیَ الْوَسِیلَة»; «برایم دعا کنید و از خداوند برایم طلب وسیله نمایید، هرکس برایم طلب وسیله نماید شفاعتم
________________________________________ ۸۰ ________________________________________
برایش حلال خواهد شد.»(۱)
معلوم است که صلوات امت برای پیامبر (صلی الله علیه وآله) ، همان دعا برای او است و هرگاه از طرف خدا باشد، رحمت و بالا بردن درجه و مقام او خواهد بود. بنابراین، چگونه ممکن است طلب دعای پیامبر (صلی الله علیه وآله) از امت، عین توحید و یکتاپرستی باشد اما طلب دعای امت از او، عین کفر و شرک؟! با این که احتیاج امت به دعای او، برای آمرزش گناهان خود، به مراتب بیشتر از احتیاج او به دعای امت می باشد!
۲ . ترمذی درکتاب دعوات، ابن ماجه در مناسک، احمد حنبل در مسند(۲) از عبدالله ابن عمر روایت کرده اند: وقتی عمر می خواست برای انجام عمره راهیِ مکه شود، از پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) اجازه گرفت. حضرت، ضمن این که به وی اجازه داد، از او خواست برایش دعا کند و فرمود: «لاَ تَنْسَنَا مِنْ دُعَائِکَ یَا أَخِی»; «ما را از دعای خود فراموش نکن، برادر!» و در مدینه به او می فرمود: «یَا أَخِی أَشْرِکْنَا فِی دُعَائِکَ»; «برادر! ما را در دعایت شریک گردان.»
۳ . مسلم در صحیح خود کتاب فضائل الصحابه، در فضائل اویس قرن از چند طریق با سند صحیح روایت کرده
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . صحیح مسلم کتاب صلاة ۱۱ - ابو داود صلاة ۳۶ - ترمذی مناقب ۱ - نسائی اذان ۳۷. مسند حنبل ۲ /۱۶۸ و ۲۶۵ و....
۲ . ج۱، ص۲۹ و ج۲، ص۵۹
________________________________________ ۸۱ ________________________________________
است رسول خدا (صلی الله علیه وآله) به عمر فرمود: «إنْ اسْتَطَعْتَ أَنْ یَسْتَغْفِرَ لَکَ فَافْعَلْ»; «اگر بتوانی از اویس قرن درخواست دعا کنی این کار را بکن.»
نووی در شرح آن نوشته: این روایت دلالت صریح دارد بر استحباب طلب دعا و استغفار از هرکس که اهل صلاح باشد، هر چند خودِ درخواست کننده افضل و برتر از دیگران باشد. بنابراین، اگر طلب دعای از غیر، کفر و شرک باشد آنگونه که وهابی ها می گویند، چگونه پیامبر عظیم الشأن اسلام یک شخصیت بارزی مانند عمر را امر به شرک کرده و فرموده است: «از اویس قَرَن درخواست دعا کن؟!»
________________________________________ ۸۲ ________________________________________
طلب دعا از مردگان
وهابی ها آنگاه که با این روایات روبه رو می شوند، بهانه دیگری عَلَم کرده، می گویند: درست است که طلب دعا از زنده ها منعی ندارد، لیکن طلب دعا از مردگان جایز نیست; نه از انبیا، نه از صالحان و نه از هیچ کس دیگر از آنان که مرده اند. نباید گفت: تو از خدا برای من چنین و چنان بخواه; زیرا نه هیچ یک از صحابه و تابعین چنین کاری کرده اند و نه ائمه (ائمه اهل سنت) گفته اند و نه حدیثی بر
جواز آن وارد شده است. پس آیه { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} (۱) شاملش می شود و نباید از مرده ها، هر چند پیامبر باشد طلب دعا کرد; زیرا طلب دعا از او، عبادتش محسوب می شود.
پاسخ:
در پاسخ این خیال واهی باید گفت:
اولاً: هر خواسته ای از غیر خدا نه عبادت او است و نه منعی از نظر شرعی دارد. اگر کسی را دعوت کنید که به
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . جن : ۱۸
________________________________________ ۸۳ ________________________________________
سوی شما بیاید، آیا شما عبادت کننده او خواهید بود؟ اگر
از وی درخواست کنید به شما کمک کند یا حاجتی از شما برآورد، آیا شما او را عبادت کرده اید و با این عمل، گناه کار می شوید؟ به یقین چنین نیست. پس باید گفت معنای آیه مبارکه که فرموده است: «احدی را با خدا نخوانید»، مطلق دعا نیست و شامل هر دعایی نمی شود، منظور از آن، دعای مخصوص است که نباید همراه با خدا خوانده شود و مساوی با دعای خدای قادر متعال باشد; یعنی آن را که با خدا می خواند، باورش این باشد که او نیز مانند خدای سبحان، قادر و مختار است و از هر جهت مانند خداست; همانگونه که یهود و نصاری در معابد خود نسبت به عزیر و مسیح انجام می دهند و همانگونه که بت پرستان و مشرکان در کعبه در باره بت ها عمل می کردند و مانند کسانی که فرشتگان و جن را می خواندند و معتقد بودند که آن ها نیز به تنهایی یا همراه با خدا می توانند در آفرینش یا در سرنوشت آن ها مؤثر باشند. منظور از دعای با خدا که در آن آیه نهی شده، اینگونه دعاها و امثال آن است. لذا آیه ۱۹۴ و ۱۹۷ سوره اعراف این گونه اعتقادات را رد کرده، می فرماید: «غیر خدا، هرکه را می خوانید، بندگانی مانند شما هستند. اگر راست می گویید باید به شما پاسخ دهند.»(۱)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . { إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ عِبادٌ أَمْثالُکُمْ...}
________________________________________ ۸۴ ________________________________________
و در آیه دوم می فرماید: «هر آنچه را، غیر خدا می خوانید، نمی توانند یاریتان کنند و نمی توانند حتی خودشان را یاری دهند.»(۱) پس با این وصف، چگونه آن ها را با خدا می خوانید و از آن ها یاری می خواهید و شفاعت می طلبید؟
از این آیات دانسته می شود که دعای مورد نهی، دعای خاصی است و شامل هر دعایی نیست و این آیات نمی تواند ردّ بر آن ها باشد. با توجه به توضیح بالا، معلوم شد کسی که پیامبر یا امام و یا یکی از اولیای خدا را بخواند و از ایشان کمک بخواهد، دعای او جزو دعای منهیّ عنه نیست که در آیه { ... فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَداً} از آن نهی شده; زیرا اینگونه دعاها، غیر از دعای خودِ خدا، چیز دیگری نیست. کسی که اعتقاد دارد تمام کارها به دست خداست; اگر بخواهد دعایش را مستجاب می کند وشفاعتش را می پذیرد و اگر نخواهد رد می کند، به یقین اینها جزو دعای منهیّ عنه نیست. با توجه به این که طلب دعا و شفاعت از کسی می کند که خداوند خودش این حق را به او داده است.
«معیّت» چیست؟
علاوه بر آن، کلمه «مَعَ» که در آیه آمده: ـ احدی را «با»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . { وَالَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاَ یَسْتَطِیعُونَ نَصْرَکُمْ وَلاَ أَنفُسَهُمْ یَنصُرُونَ} .
________________________________________ ۸۵ ________________________________________
خدا و همسان با خدا نخوانید ـ مفهوم خاص خودش را دارد. مفهوم معیّت، گرچه نوعی انضمام و پیوستن به دیگری است، اما در عین حال مفهومی مستقل است و برای تحقّقش، نیازی به موضوع دیگر ندارد. بنابراین، معیتی که در آیه از آن نهی شده، به معنای مساوات است; یعنی نباید کسی را در دعا و عبادت با خدا مساوی بدانید و کسی که پیامبر (صلی الله علیه وآله) را می خواند تا او خدا را بخواند و در نزد او برای حاجاتش شفاعت کند، هرگز او را منضم به خدا نکرده و با خدا برابر ننموده است، بلکه در واقع خدا را می خواند; خدایی که خود امر کرده و این حق را به آن ها داده است که از دیگران طلب دعا و شفاعت کنید. پس منظور از «معیت» در این آیه، صرف مشارکت در وجود نیست و گرنه باید تمام دعاها که در مجالس و محافل و میان افراد صورت می گیرد و از غیر خدا طلب چیزی می نمایند; مانند «یَا فُلانُ اسْقِنِی» حرام باشد. وقتی اینگونه دعاها از مصادیق مشارکت نبوده و حرام نیست، گفتن: «یَا مُحَمّدُ ادْعُ لِیَ الله» نیز نباید حرام باشد.
کوتاه سخن آن که دعای «مَعَ الله» دعای در عرض دعای خدا است، نه دعای در طول آن. بدیهی است دعای اصنام اگر آنگونه باشد که گفتیم، باز حرام است; زیرا خداوند آن را نهی کرده و دعای اصنام و بت ها، خلاف امر خدا و تکذیب پیامبران الهی است. مشرکان و بت پرستان،
________________________________________ ۸۶ ________________________________________
فرشتگان و جن را هم مانند خدا می دانستند و عیسی (علیه السلام) را شریک خدا و مؤثر در قدرت می شمردند.
ادعای ابن تیمیّه
ابن تیمیه و پیروانش مدعی هستند که هیچ یک از صحابه و تابعین، بلکه بعد از تابعین، کنار قبور انبیا، اولیا و صالحان دعا نخوانده و به آنان توسّل نجسته اند! روشن است که این، ادعایی است بی دلیل. آنان بدینوسیله جز این که قدر و ارزش انبیا و اولیا را پایین بیاورند، کار دیگری نکرده اند.
اکنون باید از آنان پرسید: مگر شما در تمام اعصار حضور داشته اید و در تمام جاهایی که انبیا و اولیا و صالحان دفن شده اند بوده اید و دیده اید که چنین ادعای بیجا و بی پایه ای را بر زبان می آورید؟!
در تاریخ نمونه های زیادی وجود دارد که این سخن ابن تیمیه را رد می کند; مانند:
۱ . مگر مالک بن انس امام دارالهجره نبود و مگر شافعی درباره اش نگفت: او حجت خدا بر خلق خدا است؟ مگر او از تابعین یا از تابعینِ تابعین نبود که منصور دوانیقی در همین مورد از او پرسید و پاسخ شنید؟
منصور از وی پرسید: وقتی به زیارت پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) می روم رو به قبله بایستم و دعا کنم یا رو به پیامبر؟ مالک
________________________________________ ۸۷ ________________________________________
در پاسخش گفت: چگونه روی از او بر می گردانی در حالی که او وسیله تو و وسیله پدرت آدم (علیه السلام) است تا روز قیامت؟! هنگام زیارت رو به روی آن حضرت بایست، نه رو به قبله.(۱)
وقتی مالک جواب منصور را اینگونه داد، آیا از علمای مدینه کسی منکر فتوای وی شد؟ با این که در آن روزگار، مدینه پر از تابعین و تابعینِ تابعین بود و همچنین علمای زیادی از بلاد اسلامی در آنجا حضور داشتند؟! آیا فضیلت محل دفن پیامبر عظیم الشأن اسلام (صلی الله علیه وآله) که سرور کائنات و اشرف فرزندان آدم است، نیازمند روایت و نصّ مخصوص است؟ وقتی فضیلت آن مکان مسلّم باشد، نماز در آن نیز مسلّم خواهد بود. لازم نیست فرشته ای برای ابن تیمیه و ابن عبدالوهاب نازل شود و خبر دهد که نماز در محل با فضیلت، افضل است از نماز در غیر آن! چگونه است که آقایان در اینجا به دنبال قطع و یقین می گردند ولی آنجا که می خواهند مسلمانان غیر وهابی را تکفیر کنند و مال و جانشان را حلال بشمارند، به هر ظنّ و وهمی بسنده می کنند و بدون هیچ دلیلی فتوا به قتل مسلمان ها می دهند؟!
۲ . احمد بن زینی دحلان، شیخ العلمای شافعی ها و مفتی آنان، در کتاب «خلاصة الکلام» و «الدرر السنیه»(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاءالوفا، ج۴، ص۱۳۷۶
۲ . کشف الارتیاب، ص۳۱۹
________________________________________ ۸۸ ________________________________________
نوشته است: ابن حجر در کتاب «خیرات الحسان» فصل بیست و پنجم، در مناقب و فضایل ابو حنیفه می نویسد: در مدتی که امام شافعی در بغداد زندگی می کرد، پیوسته به زیارت ابوحنیفه می رفت، کنار قبرش می ایستاد زیارت می کرد و به وسیله او متوسل به خدای تعالی می شد تا حاجاتش را روا کند.
۳ . وی افزوده است: این مسأله نیز مسلّم است که امام احمد (ابن حنبل) برای برآوردن حاجات خود، به شافعی متوسّل می شد. بعد از وی نیز به حدّی به او احترام می کرد که فرزندش عبدالله در شگفت شد و به او اعتراض کرده، گفت: تو خود نیز مانند شافعی امامی! چگونه در مقابل قبر او این همه اظهار خضوع و خشوع می کنی؟ احمد بن حنبل در پاسخ پسرش گفت: فرزندم! شافعی مانند خورشید است در میان مردم و مانند عافیت است برای بدن!
۴ . زینی دحلان همچنین نوشته است: وقتی به امام شافعی خبر دادند که مردم برای حاجات خود به امام مالک متوسل می شوند، چیزی نگفت و عمل آن ها را ردّ نکرد.
۵ . ابن حجر هیتمی(۱) نوشته است: احمدبن حنبل و ابو حنیفه و شافعی به اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و به دودمان او بسیار احترام می کردند تا آنجا که شافعی خود را شیعه و
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . الصواعق المحرقه، صص۱۴۸ و ۱۸۰
________________________________________ ۸۹ ________________________________________
پیرو آنان معرفی می کرد. وقتی به او ایراد گرفتند که چگونه خود را پیرو آنان می دانی؟ گفت:
یَا أَهْلَ بَیتِ رَسُولِ الله حُبُّکُم *** فرضٌ مِنَ اللهِ فی القرآنِ أنْزَلَهُ
کفاکم مِن عَظیم القَدرِ أَنَّکُم *** مَن لَم یُصَلِّ عَلَیکُمْ لاَ صلاة لَهُ
ای اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) محبت و دوستی شما چیزی است که خدا آن را در قرآن واجب کرده، در عظمت و بزرگواری شما همین بس است که هر کس در تشهد نماز، بر شما صلوات نفرستد نمازش درست نیست. سپس در جواب ایراد و اعتراض اعتراض کنندگان افزود:
آلُ النبیِّ ذَریعتی *** وَ هُمْ إلَیه وَسِیلَتی
أَرجُو بِهِم أُعطی غداً *** بیدیَ الیَمینِ صَحیفَتی
دودمان پیامبر (صلی الله علیه وآله) وسیله من در پیشگاه خدا هستند. امیدوارم فردای قیامت به وسیله آن ها نامه عملم را به دست راستم بدهند.
۶ . سمهودی (م ۹۱۱ق.) در کتاب وفاء الوفا، ص۱۳۷۶ ط بیروت دار احیاءالتراث العربی نوشته است: «ابو عبدالله محمد بن عبدالله بن الحسین السامری حنبلی در کتاب «المستوعب» در باب زیارت قبر پیامبر در ضمن آداب زیارت آن بزرگوار نوشته است: «... سپس نزدیک قبر می آید، کنار آن می ایستد بگونه ای که قبله را پشت سر، قبر
________________________________________ ۹۰ ________________________________________
را جلو روی خود و منبر را طرف چپ خود قرار دهد». آنگاه کیفیت خواندن دعا و زیارت را نقل کرده است که چگونه دعا بخواند.
۷ . ابو زکریا، محیی الدین نووی، شارح صحیح مسلم (م ۶۷۶) در کتاب «حلیة الأبرار و شعارالأخیار فی تلخیص الدعوات والأذکار»(۱) در آداب زیارت پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) می نویسد: «آنگاه که زائر نماز تحیّت مسجد را خواند، نزدیک قبر آن بزرگوار آمده، قبر را پیش رو و قبله را پشت سر خود قرار دهد و با فاصله حدود چهار ذراع بایستد و بی آن که صدایش را بلند کند، با صدای متوسط بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ...»
۸ . علامه محمد بن علان الصدیقی شافعی اشعری، در کتاب «الفتوحات الربانیّه علی الأذکار النواویه» در شرح جمله «قبله را پشت سر قرار دهد» می نویسد: «هَذَا مَذهَبُنا وَ مَذهب الْجُمهُور مِنَ الْعُلَمَاء»; «اینگونه ایستادن و پیامبر (صلی الله علیه وآله) را زیارت کردن، مذهب ما و مذهب جمهور علمای ما است.»
سپس می افزاید: ابوحنیفه نیز همین عقیده را داشته است; زیرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) زنده است. وقتی با او سخن می گویی، نباید پشت به آن حضرت کنی. پس آنگاه که استاد در مسجدالحرام برای تدریس می نشیند، تمام شاگردانش پشت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ص ۳۲ و ۳۳
________________________________________ ۹۱ ________________________________________
به کعبه و رو به استاد می نشینند، آیا پیامبر (صلی الله علیه وآله) شایسته تر از یک استاد معمولی نیست که پشت به او نکنند؟
۹ . ابو منصور کرمانیِ حنفی گفته است: اگر کسی به زائر توصیه کرد سلامش را به پیامبر (صلی الله علیه وآله) برساند و بگوید: «السَّلامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللهِ عَنْ فُلانِ بْنِ فُلان أَنَّهُ یَسْتَشْفِعُ بِکَ إلَی رَبِّکَ بِالرَّحْمَةِ وَالْمَغْفِرَةِ فَاشْفَعْ لَهُ».
این ها و بسیاری دیگر از علمای اهل سنت تصریح کرده اند که نماز خواندن، دعا کردن، توسل جستن و شفاعت خواستن از پیامبر (صلی الله علیه وآله) ، بعد از رحلت، و توسل به اهل بیت او بعد از فوت، سیره گذشتگان از صالحان، انبیا و اولیا، و مذهب جمهور علمای ما بوده و به آن عمل می کرده اند.
اکنون باید پرسید، چگونه است که ابن تیمیه و ابن عبدالوهّاب خلاف روش امام مالک، امام شافعی، ابوحنیفه و احمد که حتی بعد از فوت شافعی به او متوسل می شده، عمل می کنند و می گویند:
«هیچ یک از صحابه و تابعین، بلکه بعد از تابعین به هیچوجه کنار قبور انبیا، اولیا و صالحان دعا نخوانده و به آنان توسّل نجسته اند»؟!
آیا این ادعا کذب محض است و به خاطر رسیدن به اهداف سیاسی که داشته اند، آن را ساخته اند؟ یا پیشوایان چهارگانه علمای اهل سنت که برخلاف ادعای مزبور عمل
________________________________________ ۹۲ ________________________________________
می کرده اند، از عالمان و صالحان نبوده اند؟ در هر صورت جواب روشن است!
بوسه بر قبور و تبرک به آن چرا؟!
از اشکالات دیگری که وهابی ها بر شیعیان، بلکه بر تمام فرقه های مسلمان وارد کرده و آن ها را کافر و مشرک می خوانند، این است که چرا شیعیان قبور پیامبران، امامان، صالحان و اولیاءالله را می بوسند و به آن ها تبرّک می جویند، در صورتی که این عمل، مانند عمل اهل جاهلیت است که نسبت به اصنام و بت های خود انجام می دادند.
پاسخ
احترام قبور پیامبران و صالحان، بلکه همه مؤمنان ـ مرده و زنده ـ تا زمانی که از سوی شارع مقدس تصریح به حرمت نشده باشد، نه تنها اشکال ندارد بلکه در نظر عقل و شرع، رجحان نیز دارد; زیرا احترام به آن ها و به قبورشان، از مصادیق تعظیم شعائر دینی است که خداوند در موردش فرمود: { ...وَ مَنْ یُعَظِّمْ شَعائِرَ اللهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ} و چون دلیلی بر تحریمش وجود ندارد، داخل عموم اصالة الإباحه خواهد شد. علاوه بر اصالة الإباحه، عقل نیز احترام تمام کسانی را که به گونه ای قرب به خدای سبحان دارند،
________________________________________ ۹۳ ________________________________________
نیک و جایز می شمارد و به هیچوجه آن را عبادت آن ها نمی داند; زیرا هر تعظیم و احترامی عبادت نیست و نه تنها موجب کفر و شرک نمی گردد بلکه احترام به آن ها عین عبادت و اطاعت از خدای تعالی است; زیرا احترام گذاشتن به کسی که خدا به او احترام گذاشته، اطاعت و عبادت خود اوست همانگونه که از آیه ۸۰ سوره نساء استفاده می شود اطاعت از پیامبر (صلی الله علیه وآله) اطاعت از خودِ خدا است. احترام به او نیز احترام به خودِ خداوند خواهد بود; زیرا انبیا در پیشگاه خدا دارای احترام ویژه و شأن و شرف و فضیلتی برتر هستند که دیگران فاقد آن مقام و مرتبت می باشند. خداوند آن ها را به رسالت خود برگزیده و بر تمام آفریدگان خود برتری داده که امین دین و شریعت او باشند. صالحان نیز دوستداران خدا و مطیع اوامر و نواهی او هستند.
بنابراین، کسی در واجب الاحترام بودن آن ها; چه در حال حیات و چه پس از مرگ، تردید ندارد و احترام به آن ها را عین احترام به خدا می داند. بنابراین، احترامی که پیامبران، صالحان و عالمان در زمان حیات دارند، به هیچوجه با ارتحال و فوت از بین نمی رود به همین جهت امام مالک در بحثی که با منصور دوانیقی داشتند، به او گفت: «حرمة النبیّ (صلّی الله علیه و سلّم) میّتاً کَحُرمَته حیّاً»; «احترام پیامبر (صلی الله علیه وآله) در حیات و مماتش یکسان است.»
بنابر این، چون شرافت و احترام هر مکان، بستگی دارد
________________________________________ ۹۴ ________________________________________
به احترام و شرافت کسی که در آنجا مدفون است; از این رو، محلّ دفن پیامبران، صالحان، عالمان و اولیای خدا نیز به خاطر احترام مدفونین در آن مکان، دارای همان احترام و شرافتی خواهند شد که خود صاحب قبر دارد; همانگونه که خود صاحب قبر واجب الاحترام است و باید در مقابلش خضوع کرد، در مقابل قبرش نیز باید تواضع و خضوع نمود; زیرا گفته اند: «شرفُ المکانِ بالمکین». چنانکه پوست حیوان مذبوح، آنگاه که جلد قرآن شود، شایسته اکرام و احترام و مایه برکت است و در این صورت، احترامش واجب و اهانت و بی اعتنایی به آن حرام خواهد بود. بنابراین، همانگونه که احترام به جلد قرآن احترام به خود قرآن می باشد، احترام به قبور اولیاءالله نیز احترام به خود آن ها خواهد بود. پس احترام به این قبور و خضوع و خشوع نمودن در برابر آن ها، به امر و دستور خود باری تعالی است که آن ها را محترم و معظم قرار داده; زیرا این ها قبور انبیا و پیامبرانی هستند که خداوند امر به اکرام و احترام آن ها نموده و هر اطاعتی که به واسطه امر پروردگار باشد در واقع اطاعت و عبادت خود او خواهد بود مانند: احترام کردن به برادر دینی. احترام به پدر و مادر و اظهار خضوع و فرود آوردن جناح ذل در مقابل آن ها. احترام به مسجد و نماز تحیت در آن. احترام به کعبه و طواف به دور آن. احترام به حرم و مرتکب نشدن محرّمات آن. احترام به
________________________________________ ۹۵ ________________________________________
مقام ابراهیم و نماز طواف پشت آن خواندن. احترام به حِجر اسماعیل و خواندن نماز در آنجا. احترام حجرالأسود و تقبیل و استلام نمودن آن، و بسیاری موارد دیگر که خداوند احترام آن را واجب کرده و احترام کردن به آن ها که به خاطر امر خدای تعالی صورت می گیرد اطاعت و عبادت خود خدا خواهد بود. احترام گذاشتن به پیامبر (صلی الله علیه وآله) نیز از این قبیل است. خداوند تعالی احترام آن بزرگوار را تا آنجا واجب شمرده که فرمود:
{ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ بَعْضِکُمْ لِبَعْض...} .
«ای کسانی که ایمان آورده اید، صدای خود را از صدای پیامبر فراتر نبرید و در برابر او صدایتان را بلند نکنید، آنگونه که برخی از شما در برابر بعضی بلند سخن می گویید.»
توجه
از آنچه گفته شد، دانستیم که اگر احترام به قبور انبیا و صالحان، عبادت آن ها و شرک به خدا محسوب شود، باید احترام به کعبه، طواف در پیرامون آن، بوسیدن و استلام حجرالأسود، احترام حِجر اسماعیل، مقام ابراهیم، محترم شمردن مساجد و مشاعر اسلامی; مانند عرفات، مشعر و
________________________________________ ۹۶ ________________________________________
منا، احترام به پدر و مادر و تواضع و فروتنی در برابر آنان، فرود آوردن صدا در حضور پیامبر، تواضع پیامبر در برابر مؤمنان، سجده کردن فرشتگان بر آدم (علیه السلام) و سجده برادران یوسف و پدر و مادرش بر وی، تعظیم و احترام ارتشیان در برابر امیران و مافوق خود، احترام صحابه به پیامبر و خلفا، احترام پیامبران بر پدر و مادر و خضوع و فروتنی کامل در برابر آن ها، و بالأخره احترام خودِ وهابی ها به ابن سعود و... کفر و شرک باشد، می پذیرید که در این صورت، هیچ انسانی; حتی پیامبران و اولیا، از شرک و کفر سالم نخواهند ماند; زیرا وقتی معتقد شدید که هر تعظیم و احترامی، عبادت و هر عبادتی برای غیر خدا شرک است، پس باید تمام موارد یاد شده و مانند آن، کفر و شرک باشد و باید ملتزم شویم که خداوند سبحان امر به شرک و کفر کرده است! روشن است که چنین ملازمه ای از نگاه عقل و شرع باطل و نادرست است. خداوند فرموده است: { إِنَّ اللهَ لاَ یَغْفِرُ أَنْ یُشْرَکَ بِهِ...} ; یعنی خداوند هرگز شرک را نمی آمرزد. چیزی که تا این اندازه مبغوض خدا است، چگونه به آن امر می کند؟ و اگر به فرض محال، امری نیز بر آن واقع شود، به هیچوجه آن را از شرک بودن تغییر نمی دهد و رفع شرک از آن نمی شود; زیرا چیزی که قبل از صدور امر، شرک بود با امر به آن تغییر ماهیت نمی دهد و هرگز تبدیل به توحید نمی شود; زیرا هیچ حکمی نمی تواند
________________________________________ ۹۷ ________________________________________
موضوعی را تغییر دهد. چه رسد به این که ادله عقلی و نقلی نیز بر لزوم احترام قبور انبیا و اولیا وجود دارد.
چگونه ممکن است خداوند احترام به یک سنگ را، به خاطر این که حضرت ابراهیم هنگام ساختن خانه کعبه پای خود را روی آن گذاشته، واجب می کند و آن را کفر و شرک نمی داند، اما قبری را که بدن شریف خلیلش در آنجا دفن شده، همچنین قبری را که بدن اشرف کائنات و سرور فرزندان آدم در آنجا به خاک سپرده شده، آن را کفر و شرک می داند؟! اگر قبور دارای احترام و فضیلت نبودند، چرا خلیفه اول و دوم وصیت کردند آن ها را در جوار قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) دفن کنند؟ و چرا پیروانشان آن را بزرگترین منقبت و فضیلت می دانند که در جوار قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) دفن شده اند؟ اگر قبور دارای احترام نبودند و امید خیر و برکتی از آن ها نبود، چرا وقتی که بنی هاشم می خواستند جنازه امام حسن مجتبی را به عنوان تجدید عهد، کنار قبر جدش پیامبر (صلی الله علیه وآله) ببرند، بنی امیه به گمان این که می خواهند جنازه را در آنجا دفن کنند، لباس رزم پوشیده، مانع شدند و گفتند: چرا باید عثمان در دورترین نقطه بقیع دفن شود اما امام حسن (علیه السلام) در کنار قبر جدش؟! اگر قبر دارای احترام و فضیلت و برکت نبود، چرا بنی هاشم طبق وصیت امام مجتبی می خواستند جنازه اش را برای تجدید عهد نزد جدش ببرند؟! آیا این عمل عین توسل و تبرّک به پیامبر (صلی الله علیه وآله)
________________________________________ ۹۸ ________________________________________
و قبر او نیست؟ چرا وهابی ها آن را شرک می شمارند؟! آیا امام حسن (علیه السلام) و تمام بنی هاشم با این عمل مشرک شدند و وهابی ها معنای توحید را بهتر از آنان فهمیدند؟
اگر قبور انبیا دارای احترام و ارزش نبود، چرا بنی امیه از این که عثمان در کنار قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) دفن نشده و در دورترین نقطه بقیع مدفون گردیده، تأسف می خورند؟ تمام این ها دلالت بر فضیلت و برتری بقعه نبوی دارد و همه مسلمانان محل دفن پیامبر را محترم می شمارند و برای به دست آوردن شرافت و فضیلت آن، حاضرند جان فدا کنند!
بنابراین، وهابی ها که احترام به قبور انبیا و صالحان را با احترام اصنام و اوثان قیاس می کنند، قیاسی است مع الفارق و فاسد که حاکی از نابخردی و جهل مرکب آنان است; زیرا خدای سبحان احترام به قبور انبیا و اولیا را لازم دانسته و احترام به اصنام و اوثان را حرام شمرده است وتفاوت میان این دو، آشکار است.
تبرّک به قبور انبیا و ...
تبرک به قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و دیگر انبیا و اولیا، مانند بوسیدن، استلام و گشتن پیرامون آن، هیچ اشکالی ندارد و اگر بعضی از علمای اهل سنت فتوا به کراهت داده اند، از این باب بوده است که گمان کرده اند فاصله گرفتن از قبر شریف به ادب نزدیکتر است. اخبار و روایات نیز مؤید جواز است، برای
________________________________________ ۹۹ ________________________________________
نمونه، به موارد زیر توجه کنید:
۱ . سمهودی(۱) از ابوالحسین، یحیی بن حسین بن جعفر، در کتاب اخبارالمدینه، از عمربن خالد، از ابی نباته، از کثیربن زید، از مطّلب بن عبدالله بن حنطب روایت کرده که: روزی مروان بن حکم وارد مسجد پیامبر (صلی الله علیه وآله) شد، دید مردی خودش را روی قبر آن حضرت انداخته و می بوسد. او که به پندار خود، این عمل را ناروا می دانست، پشت گردن آن شخص را گرفته، بلند کرد و با اعتراض شدید، وی را از این عمل منع کرده، گفت: می فهمی چه می کنی؟ تو با بوسیدن سنگ و آجر قبر، مرتکب شرک شدی؟!
آن مرد در پاسخ مروان گفت: آری، می دانم چه می کنم، من نه سنگ را و نه آجر را، که پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) را زیارت می کنم. بارها از حضرت شنیده ام که می فرمود: هرگاه متولّیان و مسؤولان امر دین، افراد شایسته و اهل باشند، نسبت به آن نگران نباشید لیکن هرگاه افراد نا اهلی متولّی و متصدّی دین شدند، در آن صورت بر احوال دین بگریید.»
مطّلب بن عبدالله افزود: آن مرد، ابو ایّوب انصاری، صحابیِ خاص پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) بود.(۲)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاء الوفا، ج۴ ، ص۱۴۰۴
۲ . همچنین نکـ : مستدرک حاکم نیشابوری (متوفای ۴۰۵ ق.) ج۴، ص۵۱۵ ; مسند احمد حنبل، ج ۵ ، ص۴۲۲ ; شفاء السقام، ص۱۱۳
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۱۰۰ ________________________________________
۲ . سمهودی در جای دیگر از کتابش می نویسد: همین روایت را احمد با سند حسن، از عبدالملک بن عمر بن کثیر بن زید، از داود بن ابی صالح نقل کرده لیکن واژه «آجر» را نیاورده است. همچنین طبرانی در کتاب «الکبیر» و «الأوسط» آن را نقل کرده است.
۳ . سمهودی(۱) و علامه امینی(۲) از منابع معتبر آورده اند: وقتی بلال (مؤذن پیامبر) برای زیارت حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) از شام به مدینه آمد، کنار قبر آن حضرت نشست و بسیار گریست. صورتش را بر آن می مالید و می بوسید. این داستان پس از خوابی بود که پیامبر (صلی الله علیه وآله) در عالم رؤیا به او فرمود: ای بلال، این چه جفایی است که در حقّ ما روا داشته ای؟ آیا وقت آن نرسیده است که به زیارت ما بیایی؟!(۳)
۴ . از تحفه ابن عساکر نقل کرده که طاهربن یحیی حسینی گفت: پدرم از جدم، از حضرت جعفربن محمد(علیهما السلام)از پدرش، از علی (علیه السلام) روایت کرده گفت:
پس از آن که بدن پیامبر (صلی الله علیه وآله) را به خاک سپردند،
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاء الوفا، بیروت، چاپ چهارم، ج۴، ص۱۴۰۵
۲ . در الغدیر، ج ۵ ، ص۱۴۷
۳ . تاریخ ابن عساکر، ترجمه ابراهیم بن محمد الأنصاری و ترجمه بلال، ابن اثیر در اسدالغابه و...).
________________________________________ ۱۰۱ ________________________________________
حضرت زهرا (علیها السلام) نزد قبر پدر آمده خود را روی آن انداخت و مقداری از خاک قبر را برداشت و بر چشم های خود مالید و در حال گریه می گفت:
مَاذَا عَلی مَنْ شَمَّ تُرْبَةَ أَحْمَدَ *** أَنْ لاَ یَشُمَّ مَدَی الزَّمَانِ غَوَالِیَا
صُبَّتْ عَلَیَّ مَصَائِبُ لَوْ أَنَّهَا *** صُبَّتْ عَلَی الاَْیَّامِ عُدْنَ لَیَالِیَا(۱)
۵ . سمهودی در همین کتاب می نویسد: خطیب بن حَمَله روایت کرده است که ابن عمر هرگاه به زیارت پیامبر (صلی الله علیه وآله) می رفت، دست راست خود را روی قبر آن حضرت می گذاشت. بلال نیز دو طرف صورتش را بر آن می نهاد.
سمهودی سپس افزوده است: «تردیدی نیست که عشق و علاقه به آن حضرت اقتضا می کند اینگونه برخورد و اظهار احترام شود. بدیهی است مراتب معرفت مردم مختلف است، همانگونه که در حال حیات نیز مختلف
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . علامه امینی از کتاب «الوفا»ی ابن جوزی، «سیره نبوی» از سیدالناس، قسطلانی در «المواهب»، شبراوی در «الاتحاف»، سمهودی در «وفاء الوفا»، خالدی در «صلح الاخوان»، حمزاوی در «مشارق الأنوار»، زینی دحلان در «سیره نبویه»، عمر رضا کحاله در «اعلام النساء»، ابن حجر در «فتاوی الفقهیه»، خطیب شربینی در «تفسیر» خود، و...).
________________________________________ ۱۰۲ ________________________________________
بودند; برخی از آن ها کسانی هستند که وقتی او را مشاهده کنند، از خود بی خود می شوند و با بی صبری و بی تابی به سویش می دوند. بعضی دیگر دارای صبر و تحمل و بردباری اند. با حوصله و به آرامی به حضورش می رسند.
۶ . حافظ بن حجر گفته: بسیاری از بزرگان و صاحبان نظریه، از مشروعیت بوسیدن حجرالأسود استنباط کرده اند که بوسیدن هرکس یا هر چیزی که لازم الاحترام باشد جایز است; خواه آدم باشد یا غیر آدم. زیرا مناط و معیار در هر دو یکی است.
وقتی که از احمد حنبل می پرسند: بوسیدن منبر و قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) جایز است یا نه؟ به آن اشکالی وارد نمی کند. علاوه بر آن، ابن حجر از ابن ابی صیف یمانی، که یکی از علمای بزرگ شافعی در مکه بود، نقل کرده است که او نیز قائل به جواز بوسیدن مصحف و اجزای حدیث و قبور صالحان بوده است.
۷ . قاضی الطیب الناشری، از محبّ الدین طبری نقل کرده است که او بوسیدن و دست کشیدن بر قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) را جایز می دانست و می گفت: سیره و روش تمام علمای صالح و شایسته، همین بوده است. آنگاه برای تأیید سخن خود این شعر را می خواند:
لو رَأینا لسلیمی أثراً *** لسجدنا ألفَ ألف لِلأثر
«هر گاه از معشوق خود نشان و اثری بیابم، هزار
________________________________________ ۱۰۳ ________________________________________
هزار بار بر آن سجده خواهم کرد.»
مجنون لیلی در همین مورد اینگونه گفته است:
أَمُرُّ عَلَی الدِّیَارِ دِیَارِ لَیْلَی *** أُقَبِّلُ ذَا الْجِدَارَ وَذَا الْجِدَارَا
وَمَا حُبُّ الدِّیَارِ شَغَفْنَ قَلْبِی *** وَلَکِنْ حُبُّ مَنْ سَکَنَ الدِّیَارَا
«هرگاه گذارم به خانه ای که لیلی در آن جا ساکن است بیفتد، صاحب آن خانه و دیوارهایش را بوسه باران خواهم کرد.
این خانه نیست که مرا دیوانه خود ساخته، بلکه عشق و علاقه به صاحبِ خانه!»
۸ . ابو خَیثَمه (زهیر بن حرب، متوفای ۲۳۴ ق. که ثقه و مورد اعتماد اهل سنت است) از مصعب بن عبدالله، از اسماعیل بن یعقوب تیمی روایت کرده است که: ابن مُنکدر (ابوعبد الله مدنی، یکی از پیشوایان و بزرگان تابعین، متوفای ۱۳۰ ق.) با اصحاب جلسه می گذاشت و تدریس می کرد. بارها اتفاق می افتاد که به بیماری «صُمات» مبتلا می شد و زبانش بند می آمد; به گونه ای که نمی توانست حرف بزند. هنگام ابتلا به این مرض، کنار قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) می آمد و با همان حال صورتش را بر قبر می گذاشت و برمی گشت. گروهی بر این کارش سرزنش کردند در پاسخ آنان گفت: گاهی خطر بسیار بزرگی به سراغم می آید و مرا
________________________________________ ۱۰۴ ________________________________________
به شدّت تهدید به مرگ می کند! آنگاه که این حالت بر من عارض می شود، نزد قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) می آیم و از آن حضرت شفا و بهبودی طلب می کنم.
راوی (اسماعیل بن یعقوب) می افزاید: ابن منکدر، علاوه بر این که به قبر پیامبر اعظم تبرّک می جست و از آن حضرت شفا می خواست، در نقطه ای از صحن مسجد نیز روی خاک های آن غلط می خورد و از این پهلو به آن پهلو می شد تا تمام بدنش به خاک مسجد آغشته و متبرّک شود. سپس همانجا دراز می کشید! وقتی از او می پرسیدند: چرا چنین می کنی؟! می گفت: «در عالم رؤیا دیدم که پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) در اینجا نشسته بود.»
۹ . عزّ بن جماعه حمویِ شافعی (متوفای ۸۱۹ ق.) از کتاب «علل و سؤالات»، تألیف عبدالله بن احمد حنبل نقل کرده است که: عبدالله از پدرش در باره مردی پرسید که منبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) را لمس می کند و بدینوسیله به آن تبرّک می جوید و یا آن را می بوسد. در مورد قبر آن حضرت نیز چنین برخوردی دارد و قصدش از این عمل به دست آوردن ثواب خدای تبارک و تعالی است. آیا این عمل جایز است؟
پدرش پاسخ داد: «لاَ بَأْسَ بِهِ»; «اشکال ندارد.»(۱)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاء الوفا، ج۴ ، ص۱۴۰۴
________________________________________ ۱۰۵ ________________________________________
۱۰ . از امیر مؤمنان، علی (علیه السلام) روایت شده که فرمود: «پس از آن که پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) رحلت کرد، سه روز بعد از دفن آن حضرت، مردی از اعراب آمد و با حالت بی تابی و بی قراری خود را روی قبر انداخت. وی با دست خود، خاک قبر را برمی داشت و بر سر و صورتش می ریخت و می گفت:
ای پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) ، هر چه گفتی، اطاعت کردیم، احکام خدا را به ما رساندی، آن ها را حفظ کردیم; از احکامی که خداوند بر تو نازل کرد این بود که: «... مخالفان هنگامی که بر خود ستم می کردند، نزد تو آمده، از خداوند آمرزش می خواستند و پیامبر برای آن ها استغفار می کرد. خدا را توبه پذیر و مهربان می یافتند»(۱) به دنبال قرائت آیه، خطاب به پیامبر کرده، گفت: ای فرستاده خدا، من گناهکارم، آمده ام تا برایم از خدا طلب آمرزش کنی. وی همچنان با پیامبر (صلی الله علیه وآله) سخن می گفت که ناگهان ندایی از قبر برخاست و گفت: «قَدْ غَفَرَ لَکَ»; «خداوند تو را بخشید.»
این روایت را بسیاری از علمای بزرگ اهل سنت در کتاب های خود نقل کرده اند و ما برخی از آن ها را که علاّمه امینی در کتاب شریف الغدیر(۲) ذکر کرده، در اینجا می آوریم تا دروغ ابن تیمیه (یا حد اقل اشتباه او) که مدّعی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . نساء : ۶۴
۲ . ج۵ ، ص۱۴۸
________________________________________ ۱۰۶ ________________________________________
است هیچ یک از اصحاب و علمای سلف قائل به جواز اینگونه اعمال نبوده اند، فاش و آشکار شود.
۱ . حافظ ابوسعید عبدالکریم سمعانی، متوفای ۵۷۳
۲ . حافظ ابوعبد الله بن نعمان مالکی، متوفای ۶۸۳، در مصباح الظلام.
۳ . ابوالحسن علی بن ابراهیم بن عبدالله کرخی.
۴ . شیخ شعیب الحریفیش، متوفای ۸۰۱ ، در الروض الفائق، ج۲، ص۱۳۷
۵ . سید نورالدین سمهودی، متوفای ۹۱۱ ، در وفاء الوفا، ج۲، ص۴۱۲
۶ . ابوالعباس قسطلانی، متوفای ۹۲۲ ، در مواهب اللدنیه
۷ . شیخ داود خالدی، متوفای ۱۲۹۹ ، در صلح الاخوان، ص۵۴۰
۸ . شیخ حسن حمزاوی مالکی، متوفای ۱۳۰۳ ، در مشارق الأنوار، ص۵۷
با توجه به موارد یاد شده و موارد بسیار دیگر، به خوبی دانسته می شود:
آنچه ابن تیمیه و وهابی ها ادعا کرده اند که: هیچ یک از اصحاب و علمای اسلام، بوسیدن و تبرّک جستن به قبور انبیا و اولیا را جایز ندانسته اند، حرفی است گزاف و بی دلیل.
________________________________________ ۱۰۷ ________________________________________
به همین جهت قاضی القضاة تقی الدین ابوالحسن سُبکیِ شافعی، متوفای ۷۵۶ ق. در کتاب شفاءالسقام،(۱) که آن را در ردّ بر عقاید ابن تیمیه نوشته، گفته است:
«ولا دلیل له علی ذلک، بل نحن نقطع ببطلان کلامه فیه، وأنّ المعلوم من الدین و سیر السلف الصالحین التبرک ببعض الموتی من الصالحین، فکیف بالأنبیاء والمرسلین، ومن إدّعی أن قبور الأنبیاء وغیرهم من أموات المسلمین سواء فقد أتی أمراً عظیماً نقطع ببطلانه وخطئه فیه، وفیه حطٌّ لرتبة النبی ـ صلّی الله علیه ]و آله [وسلّم ـ إلی درجة من سواه من المسلمین وذلک کفر متیقَّنٌ. فإنّ من حط رتبة النبی ـ صلّی الله علیه ]و آله [وسلّم ـ عمّا یجب له فقد کفر».
« ابن تیمیه که تبرک به قبر پیامبر را منکر است، هیچ دلیلی برای اثبات مدعای خود ندارد، بلکه ما قطع و یقین داریم که سخن او باطل و گزاف و ناحق است; زیرا در گذشته سیره و روش مؤمنان صالح، و علما و بزرگان متدین این بوده که حتی به قبور مؤمنان و صالحان تبرّک می جستند تا چه رسد به قبور پیامبران و رسولان الهی. بنابراین، اگر کسی بگوید:
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ص۱۳۰، چاپ سوم، دائرة المعارف العثمانیه.
________________________________________ ۱۰۸ ________________________________________
قبور پیامبران خدا با قبور دیگر مسلمانان فرقی ندارد، لافی است بیهوده و گزافی است نابخردانه که ما یقین به بطلان و اشتباه آن داریم. این سخن توهین و اهانت به مقام شامخ پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) و پایین آوردن مقام شامخ او است که خود این سخن موجب کفر قطعی خواهد شد; زیرا هرکس پیامبر (صلی الله علیه وآله) را از مقام و مرتبتی که خدا به او داده پایین تر آورد، به یقین کافر خواهد شد.»
۱۱ . قاضی عیاض مالکی در کتاب «الشفاء»، بعد از کلام مفصلی که در لزوم تعظیم و احترام قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) آورده، نوشته است:
«شایسته است تمام جای ها و اماکنی که مربوط به اسلام و نزول وحی است و همه جاهایی که فرشتگان خدا; مانند جبرئیل و میکائیل در آنجا نزول و عروج کرده اند و نیز در هر جا که تقدیس و تسبیح خدا می شود و خاکش منسوب به سیدالمرسلین می گردد، و از آنجا آثار دین و سنت پیامبر (صلی الله علیه وآله) منتشر می شود و نور نبوت از آنجا به دیگر مکان ها پخش می گردد و هر زمینی که با بدن پیامبر تماس داشته و پیامبر بر خاک آن نشسته، شایسته است مورد تعظیم و احترام قرار گیرد و به گونه ای شود که رایحه عطرآگینش تمام آن فضا را تغییر دهد،منزل و
________________________________________ ۱۰۹ ________________________________________
دیوارهایش بوسه باران شود.»
یَا دارَ خَیرِ المرسَلِین و مَن بِهِ *** هُدِیَ الأنامُ وخُصَّ بالآیاتِ
عندی لاَِجْلِکَ لَوْعةٌ وَ صَبابةٌ *** وتَشَوُّقٌ مُتوَقِّدُ الجمَرَاتِ!
وَعَلَیَّ عَهْدٌ إنْ مَلأتُ مَحاجِرِی *** مِن تِلکُمُ الْجُدُرانِ والعَرَصاتِ!
لأُعَفِّرَنَّ مَصُونَ شَیْبِی بینَها *** مِن کَثرةِ التقبِیلِ والرَّشَفاتِ!
لوَلاَ العَوادی وَالأَعَادِی زُرتُها *** أبداً وَلَو سَحْباً عَلَی الوَجَناتِ!
لَکِنْ سأُهْدِی مِن حَفِیلِ تحیَّتِی *** لِقَطِینِ تِلْکَ الدارِ والْحُجُراتِ
«ای خانه بهترین پیامبران و ای کسی که پرچم هدایت انسان ها به وسیله تو برافراشته شد و نزول آیات ویژه تو گشت.
آتشِ عشق تو پیوسته از اعماق دلم شعله می کشد و جانم را در فراقت می سوزاند.
سوگند یاد می کنم حتی اگر تمام موانع و عواملِ باز دارنده جلو من قرار گیرند.
باز آنقدر بوسه بر آن بیت می زنم و اشک می ریزم تا به وسیله آن سپیدی محاسنم تغییر کند.
________________________________________ ۱۱۰ ________________________________________
اگر شتران تندرو و کاروانی که باید با آن ها بروم و دشمنان متجاوز اجازه می دادند بمانم، در همینجا می ماندم و تا ابد آن بیت را زیارت می کردم، هر چند با صورت مرا به خاک می کشیدند، باز دست از آن بر نمی داشتم.
ولی چون چنین موقعیتی برایم مقدور نیست بهترین تحیات و درودها را برای ساکن آن دیار و جایگاه می فرستم.»
۱۲ . علامه امینی(رحمه الله) از محبّ الدین طبری نقل کرده است که وی در کتاب «ریاض النضره»(۱) ضمن حدیث مفصلی گفته است: وقتی عمربن خطّاب، با گروهی از اصحاب به مکه می رفتند، آنگاه که به «ابواء» رسیدند، پیرمردی نزد او آمد و استغاثه و درخواست کمک کرد. پس از آن که عمر از مکه برگشت، به همان محل که رسید، احوال آن پیرمرد را جویا شد. همین که فهمید مرده و از دنیا رفته است، بی درنگ و شتابان به سوی قبر آن مرد رفت. نخست بر او درود فرستاد و سپس قبر او را در بغل گرفت و برایش اشک می ریخت.
مرحوم علامه امینی پس از نقل این داستان، می افزاید:
«اگر عمل عمر، که خود را روی قبر یک فرد معمولی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۲، ص۵۴
________________________________________ ۱۱۱ ________________________________________
می اندازد و قبر او را در آغوش می گیرد و بر او گریه می کند، جایز باشد، چه مانعی دارد که امت پیامبر (صلی الله علیه وآله) نیز بتوانند کنار قبر پیامبر و فرزندان پاک او، بایستند و همانگونه قبر آن ها را در آغوش بگیرند و درد دل کنند؟! زیرا آن ها کسانی هستند که خداوند در موردشان فرمود:
{ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ هَدَی اللهُ فَبِهُدَاهُمْ اقْتَدِهِ} .
«آن ها کسانی هستند که خداوند هدایتشان کرده، پس به هدایت آنان اقتدا کن.»(۱)
۱۳ . از کتاب «فتح المتعال فی صفة النِّعال» نوشته احمدبن محمد المقری المالکی (متوفای ۱۰۴۱ ق.) نقل شده که: حافظ ابو سعید بن علا گفت:
«در یکی از نوشته های قدیمی احمد حنبل، که ابن ناصر (حافظ محمدبن ناصر بغدادی، متوفای ۵۵۰ ق.) و حفاظ دیگر بر آن تعلیقه هایی نوشته بودند، آمده است: از او درباره بوسیدن قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و منبر آن حضرت پرسیده بودند که آیا جایز است یا نه؟ در پاسخ نوشته بود: اشکال ندارد. ابو سعید بن علا (راوی این خبر) افزوده است: ما این نوشته را به «تقی بن تیمیه» نشان دادیم، بسیار تعجب کرد و گفت: آری، این سخن احمد است ولی من در شگفتم چگونه احمد این سخن را گفته است؟!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . انعام : ۹۰
________________________________________ ۱۱۲ ________________________________________
سپس خود راوی می گوید: هیچ تعجبی ندارد; زیرا وقتی امام احمد پیراهن شافعی را با دست خود می شوید و غساله و آب آن را به عنوان تبرّک و احترام به اهل علم می آشامد، به نظر شما چه اشکالی دارد که نسبت به صحابه پیامبر (صلی الله علیه وآله) و آثار باقی مانده از انبیا و پیامبران خدا، که درود خدا بر آن ها باد! ـ اینگونه عمل شود؟! و چه نیکو سروده است مجنون لیلی که:
أَمُرُّ عَلَی الدِّیَارِ دِیَارِ لَیْلَی *** أُقَبِّلُ ذَا الْجِدَارَ وَذَا الْجِدَارَا
وَمَا حُبُّ الدِّیَارِ شَغَفْنَ قَلْبِی *** وَلَکِنْ حُبُّ مَنْ سَکَنَ الدِّیَارَا
سنت و زیارت قبور مؤمنان
قرآن کریم خطاب به پیامبر (صلی الله علیه وآله) ، درباره منافقان می فرماید:
{ وَ لا تُصَلِّ عَلی أَحَد مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً وَ لا تَقُمْ عَلی قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ هُمْ فاسِقُونَ} (۱)
در روایات صحیح، که مورد اتفاق تمام فِرَق اسلامی است، امر شده که مسلمانان به زیارت اهل قبور بروند این
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . توبه : ۸۴
________________________________________ ۱۱۳ ________________________________________
مسأله تا آنجا مورد اهمیت و اهتمام علما بوده، که بعضی از علمای ظاهریه، به دلیل ظهور امر، آن را واجب شمرده اند.
اکنون برای دفع شبهه وهابی ها، که زیارت قبور را شرک و کفر می دانند، نمونه هایی از این روایات را، که علمای اهل سنت ذکر کرده اند، به ویژه روایاتی که در مورد زیارت زنان است (و وهابی ها آن را حرام می دانند) ذکر می کنیم:
۱ . مسلم وبخاری در صحیح، ترمذی ونسائی در سنن، حاکم در مستدرک(۱) و بسیاری دیگر از بزرگان اهل سنت روایت کرده اند که پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) فرمود:
«من پیش تر شما را از زیارت قبور منع کردم، ولی اکنون به شما می گویم: به زیارت اهل قبور بروید.» ترمذی در آخر آن افزوده است: «خداوند به پیامبر خود اجازه داد قبر مادرش را زیارت کند; «کُنْتُ نَهَیْتُکُمْ عَنْ زِیَارَةِ القُبُورِ، أَ لاَ فزُورُوهَا...» روایت فوق را بیش از بیست و پنج طریق نقل کرده و سند آن را صحیح دانسته اند.
۲ . بیهقی در سنن(۲) از عبدالله بن ابی ملیکه روایت کرده که: روزی عایشه از قبرستان می آمد. به او گفتم: امّ المؤمنین! از کجا می آیی؟ گفت: از زیارت قبر برادرم عبدالرحمان بر می گردم. گفتم: مگر پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) از
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۱، ص۳۷۴
۲ . ج۴، ص۷۸
________________________________________ ۱۱۴ ________________________________________
زیارت قبور نهی نکرد؟ گفت: پیش تر نهی کرده بود، لیکن پس از آن، فرمان به زیارت قبور داد.
۳ . در همان مدرک آمده است: «سلیمان بن داود از جعفر بن محمد، از پدرش، از علی بن حسین (علیهم السلام) از پدرش روایت کرده که: حضرت فاطمه (علیها السلام) دختر پیامبر (صلی الله علیه وآله) هر روز جمعه، به زیارت قبر عمویش حمزه می رفت و در آنجا به عبادت می پرداخت و گریه می کرد; «...أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ النَّبِیِّ ـ صلّی الله علیه ]و آله[وسلّم ـ کَانَتْ تَزُورُ قَبْرَ عَمِّهَا حَمْزَةَ کُلَّ جُمُعَة، فَتُصَلِّی وَتَبْکِی عِنْدَهُ»(۱)
۴ . محمدبن احمد ابوالفتح الأبشیهی شافعی (متوفای ۸۵۰ ق.)(۲) روایتی نقل کرده که در آن آمده است: ابوبکر از دنیا رفت و بدنش را دفن کردند، عایشه که در آنجا حضور داشت، از جای برخاست و کنار قبر آمد، پس از زیارت قبر، با پدرش که مرده بود، به تفصیل راز و نیاز کرد.
۵ . مسلم در صحیح، از پیامبر (صلی الله علیه وآله) روایت می کند که: جبرئیل فرود آمده، به من گفت: پروردگارت امر می کند به زیارت اهل بقیع بروید و برای ایشان درخواست آمرزش کنید. پیامبر (صلی الله علیه وآله) از رختخواب برخاست و به سوی بقیع رفت. عایشه نیز به دنبال پیامبر حرکت کرد و همراه او به بقیع
رفت. در آنجا از پیامبر پرسید: «چگونه اهل بقیع را زیارت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . مستدرک حاکم، ج۱، ص۳۷۷
۲ . مستطرف، ج۲، ص۵۸۱
________________________________________ ۱۱۵ ________________________________________
کنم؟». پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود: بگو سلام و درود بر اهالی این سرزمین از مؤمنان و مسلمانان، خداوند گذشتگان و آیندگان را رحمت کند.(۱)
خلاصه این که:
اگر زیارت اهل قبور حرام بود، چرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) به مسلمانان امر کرد به زیارت اهل قبور بروند: «زُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّهَا تُذکّرکم اْلآخِرَةَ»; «به زیارت اهل قبور بروید، زیرا این کار شما را به یاد آخرت می اندازد.»(۲) و در حدیث دیگر فرمود: «زُورُوا الْقُبُورَ فَإِنَّ لَکُم فِیهَا عِبْرَةٌ»; «به زیارت اهل قبور بروید، که در آن، برای شما درس عبرت است.»(۳) اگر زیارت قبور برای زنان حرام است، چرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) عایشه را از رفتن به بقیع نهی نکرد؟ نه تنها نهی نکرد که چگونه زیارت کردن را نیز به او آموخت. اگر زیارت اهل قبور، به ویژه برای زنان حرام است، چرا فاطمه زهرا (علیها السلام) هر جمعه به زیارت حضرت حمزه سیدالشهدا و دیگر شهدای احد می رفت و در کنار قبرشان نماز می خواند و گریه می کرد؟ و چرا وقتی عایشه به مکه آمد، به زیارت قبر برادرش عبدالرحمان رفت و بر سر مزارش نوحه سرایی کرد؟(۴)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . صحیح مسلم، با شرح نووی، ج۷، ص۴۴ کتاب الجنائز.
۲ . سنن ابن ماجه، ج۱، ص۵۰۰ ، حدیث۱۵۶۹
۳ . کنزالعمال، ج۱۵، ص۶۴۷، حدیث ۴۲۵۵۸
۴ . سنن ترمذی چاپ بیروت، ج۳، ص۳۷۱، حدیث ۱۰۵۵، کتاب الجنائز.
________________________________________ ۱۱۶ ________________________________________
فتاوی علمای اهل سنت و قبور
۱ . ابن الحاجّ، ابو عبدالله عبدری مالکی (متوفای ۷۳۷ ق.) در کتاب «المدخل»(۱) چگونگی سلام بر اموات را ذکر کرده و آنگاه گفته است: غیر از این عبارات نیز هرچه بخواهی کم کنی یا بر آن بیافزایی مانعی ندارد... در ادامه آن می نویسد: همچنین هنگامی که بلا یا مصیبتی بر او یا بر مسلمانان وارد شد، نزد این قبور برود و در پیشگاه خدا تضرّع و زاری نماید و از او بخواهد که آن بلا را برطرف سازد. آنچه گفتیم، مربوط به تمام اهل قبور است. اما اگر صاحب قبر از کسانی باشد که صاحب کرامت و برکت باشد به وسیله او به خدای تعالی توسل جوید; زیرا بخاری از انس(رضی الله عنه) روایت کرده: «در مواقعی که مردم دچار قحطی و خشکسالی می شدند، عمربن خطاب متوسّل به عباس عموی پیامبر (صلی الله علیه وآله) می شد و می گفت:
«اللَّهُمَّ إنَّا کُنَّا نَتَوَسَّلُ إلَیْکَ بِنَبِیِّکَ ـ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ ]و آله[ وَسَلَّمَ ـ فَتَسْقِینَا وَإِنَّا نَتَوَسَّلُ إلَیْکَ بِعَمِّ نَبِیِّکَ فَاسْقِنَا فَیُسْقَوْنَ».
وقتی اینگونه متوسل می شد، خداوند دعایش را مستجاب می کرد...
در ادامه سخن، آنجا که بحث از توسل به قبور صالحان
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۱، ص۲۵۴
________________________________________ ۱۱۷ ________________________________________
و مؤمنان می کند، می گوید: هرکس هر حاجتی دارد، نزد آن ها رفته واسطه میان خود و خدایشان قرار دهد... که روش علما و بزرگان دین، در شرق و غرب عالم اسلام، چنین بوده است. بزرگان دین، با زیارت قبور مؤمنان، از آن تبرّک می جستند و به مراد خود می رسیدند. آنگاه از کتاب «سفینة النجاء لأهل الالتجاء» نوشته امام ابوعبدالله بن نعمان این عبارات را نقل می کند: «در نزد صاحبان بینش و دانش مسلم است که زیارت قبور صالحان به قصد تبرّک، از هر جهت مطلوب و دوست داشتنی است; زیرا برکت از ناحیه صالحان، هرگز قطع نمی شود; همانگونه که وجودشان در حال حیات دارای برکت بود، بعد از مردن نیز دارای برکت هستند...»(۱)
۲ . عزالدین شیخ یوسف اردبیلی شافعی (متوفای ۷۷۶ ق.) در کتاب «الأنوار لأعمال الأبرار» زیارت قبور را مستحب دانسته و افزوده است که: مستحب است نزدیک قبر رود و رو به روی آن دعا بخواند و...
۳ . شیخ زین الدین (متوفای ۹۶۹ یا ۹۷۰) که حنفی مذهب و معروف به ابن نجیم مصری است، در کتاب «البحر الرائق فی شرح کنز الدقائق» نوشته امام نسفی نوشته است:
«زیارت قبور و دعا برای اموات هیچ مانعی ندارد;
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . الغدیر، ج۵ ، ص۱۷۳ با تلخیص.
________________________________________ ۱۱۸ ________________________________________
زیرا پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) پس از نهی از آن، بار دیگر آن را مجاز دانسته، بلکه به آن امر کرد.
دیگر این که سیره عملی تمام امت اسلامی از زمان پیامبر (صلی الله علیه وآله) تا امروز اینگونه بوده و هست...»
۴ . ابن حجر هیتمی (متوفای ۹۷۳) در کتاب الفتاوی الکبری(۱) ، در پاسخ این پرسش که: «آیا زیارت قبور اولیا در زمان های معین و مسافرت به قصد زیارت ایشان جایز است؟ با توجه به این که در کنار آن ها کارهای خلاف شرعِ بسیاری; مانند اختلاط زن و مرد و... صورت می گیرد؟!» نوشت:
«زِیَارَةُ قُبُورِ الاَْوْلِیَاءِ قُرْبَةٌ مُسْتَحَبَّةٌ وَکَذَا الرِّحْلَةُ إلَیْهَا».
«زیارت قبور اولیاء الله موجب تقرّب به خدا بوده و عملی مستحبی است. همچنین سفر کردن برای زیارت قبور آنان، موجب تقرّب به خدا و مستحب می باشد... و این پندار که: زیارت قبور بدعت است و در زمان سلف سابقه ای نداشته خیالی بیش نیست...».
۵ . ملا علی القاری حنفی (متوفای ۱۰۱۴ ق.) در کتاب «مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح»(۲) در مورد زیارت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۲، ص۲۴
۲ . ج۲، ص۴۰۴
________________________________________ ۱۱۹ ________________________________________
قبور می نویسد:
«الأمرُ لُلرخصة أو للاستحباب وعلیه الجمهور بل ادعی بعضهم الإجماع بل حکی ابن عبد البر عن بعضهم وجوبها».
«امری که از طرف پیامبرخدا (صلی الله علیه وآله) در مورد زیارت اهل قبور رسیده، یا برای رخصت است، که صرفاً دلیل بر جواز آن است و یا دلیل بر استحباب می باشد که جمهور از فقها، بر این عقیده اند. بلکه برخی از علما بر استحباب آن ادعای اجماع کرده اند. بالاتر از آن، ابن عبدالبر از بعضی از علما نقل کرده که معتقد به وجوب زیارت اهل قبور بوده اند.»
۶ . منصور علی ناصف در کتاب تاج الجامع(۱) نوشته است:
«الامرُ فی زیارةِ القُبورِ لِلنّدب عند الجمهور و للوجوب عند ابن حزم ولو مرّةً واحدةً فی العمرِ».
«امری که در مورد زیارت اهل قبور از سوی پیامبر (صلی الله علیه وآله) صادر شده به عقیده جمهور علما دلالت بر ندب و استحباب می کند ولی ابن حزم اندلسی آن را واجب می داند، گر چه در طول عمر تنها یک بار باشد.»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۱، ص۴۱۸
________________________________________ ۱۲۰ ________________________________________
۷ . فقهای مذاهب چهارگانه اهل سنت، که کتاب «الفقه علی المذاهب الاربعة» را نوشته اند، در جلد یکم صفحه ۴۲۴ اینگونه آورده اند: «زیارت جهت موعظه شدن و یاد آخرت افتادن مستحب است به ویژه روز جمعه و روزهای قبل و بعد از آن، مستحب مؤکد می باشد...»
۸ . همچنین بسیاری از علمای دیگر، که نام آن ها خارج از حد شمارش و خارج از حد این مختصر است، در کتاب های مناسک خود نوشته اند: «بر زائر مستحب است پس از زیارت خانه خدا، به زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) برود و در حضور او بگوید: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ فِی کِتَابِکَ»، «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوکَ...».
۹ . از همه مهم تر این که شما خود بهتر از هر کسی می دانید که مالک بن انس امام دارالهجره (مدینه) بود. شافعی که از تابعین است، او را «حجة الله علی خلقه» می نامید و مادام که او در مدینه زنده بود، خود را در مقام افتا قرار نداد و رساله عملیه ننوشت. این شخصیت برجسته در پاسخ منصور دوانیقی که از او پرسید:
«وقتی که به زیارت پیامبر (صلی الله علیه وآله) می روم، آیا رو به قبله بایستم و دعا بخوانم یا رو به روی قبر حضرت رسول؟» مالک در پاسخ گفت: «چرا از پیامبری که تا روز قیامت وسیله تو، و وسیله پدرت آدم است روی بر می گردانی؟ حتماً روبه روی او بایست و از او درخواست شفاعت کن.»
________________________________________ ۱۲۱ ________________________________________
برداشت ها از پرسش ها و پاسخ هایی که گذشت:
* همانگونه که اشاره شد، مالک بن انس فرد معمولی و گمنام نبود; زیرا وی افزون بر این که از تابعین بود، از علمای برجسته اهل سنت و امام دارالهجره و حجة الله علی خلقه نیز بود، که خلیفه وقت، مسأله خود را از او می پرسد و او نیز پاسخ استدلالی و همراه با برهان می دهد.
* اصل زیارت قبر حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) و جواز دعا و درخواست شفاعت در کنار قبر آن حضرت، برای امت اسلامی از قطعیات و مسلّمات بوده; به گونه ای که هیچ شک و تردیدی در جواز آن نداشتند. آنچه که در نزد ایشان مورد شک و تردید بوده، تنها چگونه خواندن دعا و درخواست شفاعت بوده است. آنان نمی دانستند که آیا در حال دعا و درخواست شفاعت، باید رو به قبله بایستند و دعا بخوانند یا رو به قبر پیامبر؟ لذا منصور از اصل زیارت قبر پیامبر و از اصل دعا و درخواست شفاعت چیزی نمی پرسد. بلکه از چگونگی آن پرسیده و جناب مالک نیز پاسخی همراه با سرزنش و استدلال به او داده و گفته است:
پیامبری که وسیله پدرت آدم بوده و به وسیله او آمرزیده شده و تا روز قیامت وسیله خودت خواهد بود، چگونه از او روی بر می تابی و به او روی نمی آوری؟ بلکه رو به قبر شریف آن حضرت بایست و از او درخواست کن تا در پیشگاه خدای
________________________________________ ۱۲۲ ________________________________________
تعالی تو را شفاعت کند; زیرا خداوند فرموده است: { وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ...} .
* وقتی مالک پاسخ خلیفه را داد، بسیاری از علما و تابعین و تابعینِ تابعین در مدینه و نواحی آن به سر می بردند; بگونه ای که شهر مدینه آکنده از آن ها بود. هیچ کدام از آن ها کوچک ترین ایراد بر فتوای وی نگرفته و اعتراض نکردند!
حتی نه تنها علمای مدینه اعتراضی نداشتند، بلکه علمای سایر بلاد نیز هیچگونه ایرادی بر فتوای او نگرفتند.
بنابراین، ادعای ابن تیمیه و دوستانش که می گویند: هیچ یک از صحابه و تابعین و علمای اسلام از پیامبر و اولیاءالله درخواست شفاعت نکرده و نزد قبورشان طلب حاجت ننموده اند، دروغی است که بر هیچ آگاهی پوشیده نیست.
کسانی که می خواهند در این مورد، مطالب و آگاهی های بیشتری به دست آورند، می توانند دست کم به کتاب «وفاء الوفا»(۱) نوشته عالم مدینه، سمهودی شافعی مراجعه نمایند و ببینند چگونه توضیح داده و نوشته است: «استغاثه به پیامبر اعظم (صلی الله علیه وآله) کار همه پیامبران و سیره و روش تمام صالحان سلف بوده است.»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ج۴، ص۱۳۷۱، فصل سوم، چاپ بیروت.
________________________________________ ۱۲۳ ________________________________________
مغلطه کاری مخالفان
ابن تیمیه و پیروانش براین باورند که: «درخواست کمک از غیر خدا موجب شرک و کفر است و از غیر خدا; یعنی از پیامبران و صالحان درگاه خدا نباید استعانت و درخواست دعا کرد.» برای اثبات این ادعا دست به مغلطه ای زده، می گویند: «اگر شما می دانید خداوند از همه کس داناتر و تواناتر و نسبت به بندگان از همه کس مهربان تر است، پس چرا حاجات خود را از خودِ او نمی خواهید و از دیگران درخواست حاجت می کنید؟ موحد کسی است که حاجات خود را تنها از خدا طلب کند نه از غیر خدا.»
در پاسخ این مغلطه و اشتباه اندازی باید گفت:
اولاً: در مقام دعا و درخواست حاجت، کسی از خدا عدول نمی کند و به جای خداوند از غیر او طلب حاجت نمی کند. تمام کسانی که دعا و طلب حاجت می کنند، در واقع از خود خدا حاجت می خواهند; همانگونه که پیش تر توضیح داده شد، طلب دعا از پیامبران و اولیاءالله، به امر خدای تبارک و تعالی است که این مقام و عزّت را به آن ها داده است.
ثانیاً: اگر درخواست دعا، از غیر خدا شرک است و کفر، چرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) با این که می دانست خداوند نسبت به او داناتر، تواناتر و مهربان تر از جناب عمر است، در عین حال وقتی عمر می خواست از مدینه برای عمره به زیارت خانه
________________________________________ ۱۲۴ ________________________________________
خدا برود، به او فرمود: «لاَ تَنْسَنَا مِنْ دُعَائِکَ یَا أَخِی»; «ما را از دعای خود فراموش نکن، برادر!»(۱)
آیا پیامبر (صلی الله علیه وآله) می دانست که درخواست دعا از غیر خدا کفر و شرک است یا نمی دانست؟ پاسخ این پرسش، نفیاً و اثباتاً، دارای محظورات زیادی است که هیچ مسلمانی لوازم آن را نمی پذیرد; زیرا:
* اگر بگوییم: پیامبر (صلی الله علیه وآله) با این که می دانست سؤال از غیر خدا موجب کفر و شرک است، در عین حال اقدام به چنین سوالی کرد. در این صورت، باید گفت تمام مردم روی زمین (نعوذبالله) حتی خود پیامبر کافر و مشرک اند، جز ابن تیمیه و پیروان او!
* و اگر گفته شود: پیامبر این مسأله را نمی دانست و از عمر درخواست دعا کرد، در این صورت نیز نسبت جهل به پیامبر دادن و گفتن این که پیامبر (صلی الله علیه وآله) خودش احکام اسلام را نمی دانست، چه معنا و مفهومی پیدا خواهد کرد؟ آیا معنای سخن مزبور این نیست که ابن تیمیه و طرفدارانش اسلام و احکام آن را از خود پیامبر بهتر می فهمیده اند؟! و آیا معنای این سخن این نیست که بگوییم پیامبر باید برای آموختن احکام اسلام، نزد ابن تیمیه و ابن عبدالوهاب برود و در نزد آن ها تلّمذ کند؟!
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . ابن ماجه، مناسک، باب۵ ، روایت ۲۸۹۴ و ترمذی، دعوات، باب۱۱۰
















کتابخانه تخصصی حج > اعتقادات و پاسخ به شبهات > وهابیت کیست ؟ و چه میگوید ؟




________________________________________ ۱۲۵ ________________________________________
* وقتی عمر درخواست پیامبر را شنید، آن را ردّ کرد یا پذیرفت؟ اگر پذیرفت، پس جناب عمر نیز باید مشرک یا کافر شده باشد و اگر درخواست آن حضرت را نپذیرفت، در این صورت باید گفت: وی پیامبر را به پیامبری قبول نداشته و مطیع او نبوده است.
وهابی ها کدام یک از این لوازم زیر را می پذیرند:
ـ پیامبر (صلی الله علیه وآله) عمر را دعوت به شرک و کفر کرد.
ـ عمر با پذیرفتن درخواست پیامبر و یا با رد کردن آن، از دین اسلام برگشت و مرتدّ شد.
ـ درخواست دعا از انسان های وارسته به هیچوجه موجب کفر و شرک نیست.
* با توجه به این که پیامبر (صلی الله علیه وآله) می دانست خداوند از همه کس داناتر، تواناتر و مهربان تر است، چرا تمام حاجات خود را از خودِ خدا نمی خواست و به مسلمان ها می فرمود: برایم دعا کنید و از او برایم طلب وسیله نمایید؟!(۱)
آقایان وهابی ها که درخواست دعا از غیر خدا را شرک و کفر می دانند، این روایت را، که صحاح و مسانید خودشان نوشته و آن را صحیح دانسته اند، چگونه توجیه و تفسیر می کنند؟ آیا می توانند بگویند: پیامبر (صلی الله علیه وآله) این مسأله را نمی دانست؟ یا می توانند بگویند: (نعوذبالله) پیامبر (صلی الله علیه وآله)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . به صفحه ۷۹ و ۸۰ همین نوشتار مراجعه شود.
________________________________________ ۱۲۶ ________________________________________
توحیدش کامل نبود؟ اگر پاسخ مثبت باشد، در این صورت معارف دین و احکام آن را از چه کسی باید فرا گرفت؟ شما که تمام مسلمان های غیر وهابی را کافر و مشرک می دانید.
بنابراین، شخص رسول الله (صلی الله علیه وآله) و تمام اولیاءالله، صالحان، علما و همه مسلمان های دنیا باید در حضور ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب زانو بزنند تا احکام و معارف اسلام را از مکتب او بیاموزند!
* اگر درخواست دعا از غیر خدا (التماس دعا گفتن) شرک و کفر است، چرا پیامبر (صلی الله علیه وآله) به عمر فرمود: از اویس قَرن درخواست کن برایت استغفار نماید.(۱)
* اگر مغلطه شما درست است، چرا ابوبکر نزد عمر آمد و از او خواست برایش طلب آمرزش نماید؟! آیا ابوبکر عمر را داناتر، تواناتر و مهربان تر از خدا می دانست که او را واسطه قرار داد و به طور مستقیم از خدا درخواست آمرزش نکرد؟ آیا با مراجعه ابوبکر به عمر و واسطه قرار دادن او برای دعا، هر دو کافر شدند یا هیچ کدام؟ اگر هیچ کدام کافر نشدند، بر مبنای وهابیت، این روایت را که صحیح می دانند، چگونه باید توجیه کرد؟
آیا غیر از این راهی وجود دارد که بگوییم:
وهابی ها هم باید هم آهنگ با تمام مسلمانان دنیا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . به ص ۸۰ ـ ۸۱ مراجعه شود.
________________________________________ ۱۲۷ ________________________________________
بگویند: نه تنها التماس دعا از غیر خدا کفر نیست، بلکه براساس همین شیوه باید گفت درخواست دعای از غیر خدا مطلوب و مستحب نیز هست. بلکه بالاتر از آن، حتی مانعی ندارد انسان های والا مقام از افراد مادون خود نیز چنین تقاضایی را بنمایند; همانگونه که شخص پیامبر (صلی الله علیه وآله) از امت خود التماس دعا می کرد و شخص عمر از اویس قرن و ابوبکر از عمر طلب آمرزش کردند که از دیدگاه اهل سنت، عمر از اویس و ابوبکر از عمر والاتر بوده اند.
* وقتی مردم گرفتار قحطی و خشک سالی شدند، چرا نزد پیامبر (صلی الله علیه وآله) آمدند و از آن حضرت خواستند برایشان طلب باران کند و چرا خودشان به طور مستقیم از خداوند طلب باران نکردند، با این که خداوند تبارک و تعالی تواناتر و مهربان تر و آگاه تر از پیامبر به حال آنان بود؟!
با این که تمام این روایات را خود ابن تیمیه نقل کرده و پیروانش نیز آن ها را قبول دارند، چگونه است که می گویند: نباید به جای خدا از غیر خدا درخواست دعا کرد.
اگر می خواهید با این مغلطه کاری بگویید: مسلمان ها غیر خدا را قادر، مختار و فعّال مایشاء می دانند، این ادعا کذب محض و تهمت بر مسلمان ها است; زیرا پیش از این، در بحث شفاعت نیز گفتیم که: پیامبران و صالحان درگاه خدا، قادر بر هر کاری هستند، به این شرط که از طرف خدا
________________________________________ ۱۲۸ ________________________________________
مجاز باشند. قدرت بر همه کاری دارند اما نه قدرت استقلالی. قدرت آنان قدرتی است که خداوند به آن ها داده و سپس به بندگان خود فرموده است: از طریق آن ها و به وسیله آن ها حاجات خود را طلب کنند; همانگونه که آدم و دیگر پیامبران به وسیله محمد و آل محمد در پیشگاه خدا عرض حاجت می کردند.
توسل به انبیا و اولیاء
وهابی ها هرگونه توسلی را حرام و شرک می دانند; توسل به پیامبران باشد یا صالحان و اولیاءالله. چنانکه محمد بن عبد الوهاب در کتاب توحید، در تفسیر آیه: { أُولئِکَ الَّذِینَ یَدْعُونَ یَبْتَغُونَ إِلی رَبِّهِمُ الْوَسِیلَةَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ...}(۱)عمل مشرکان را، که به صالحان توسل می جستند، رد کرده و در آن افزوده است: توسل به صالحان شرک اکبر است.
صنعانی نیز در کتاب «تطهیر الاعتقاد» در باب دوم می نویسد:
«مَن تَوسَّلَ بِمَخلوق فقد أشرکَ مَع اللهِ غَیرَهُ، و اعتَقَد ما لا یحلُّ اعتقادُهُ، کما اعتقد المشرکون فی الأوثانِ...».
* * *
این ادعای وهابی ها، برخلاف نص قرآن و روایات
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . اسراء : ۵۷ ، کسانی را که مشرکان می خوانند خودشان وسیله ای برای تقرب به پروردگارشان می جویند وسیله ای هر چه نزدیکتر...
________________________________________ ۱۲۹ ________________________________________
معتبر است. قرآن کریم می فرماید: «... و وسیله ای برای تقرّب به خدا بجویید»(۱) «وسیله»ای که در این آیه آمده، شامل هر نوع توسّلی است که نزد خداوند محترم باشد; توسل به انبیا باشد یا افراد صالح دیگر.
اما روایاتی که دلالت دارند بر جواز توسل، بسیار و در حد تواتر است که به برخی از آن ها در بحث شفاعت اشاره شد. پیامبر (صلی الله علیه وآله) فرمود:
«اِسألوا من عباداللهِ لِیَ الوسیلة فَإنّها درجَة فی الجنّة، لاینبَغی أن تکونَ إلاّ بعبد من عبادِاللهِ و أرجو أَن أکون ذَلِکَ العبد».
«برای من وسیله ای برای تقرّب به خدا درخواست کنید; زیرا این وسیله تقرب به خدا مقامی است در بهشت که جز برای بنده ای از بندگان خدا نخواهد بود. آرزو دارم آن بنده مقرّبِ خدا من باشم.»
مراد از «وسیله» در این روایت، درجه و مقام و منزلت نزد خدای تعالی است که به وسیله آن، به خدا متوسّل می شوند. توسل به افرادی که در نزد خدا دارای مقام و منزلت باشند، شیوه پیامبران و راه و روش صالحان بوده که به زنده و مرده آن ها متوسّل می شدند; به گونه ای که حتی
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . مائده : ۳۵
________________________________________ ۱۳۰ ________________________________________
در امت های گذشته نیز سابقه داشته است. لذا قسطلانی در «شرح صحیح بخاری» از کعب الأحبار روایت کرده که در بنی اسرائیل رسم بود هرگاه به قحطی و خشکسالی برخورد می کردند، برای طلب باران به اهل بیت پیامبرشان متوسل می شدند.
این روایت دلالت می کند که توسل به غیر خدا شرک نیست و چون طبق این روایت، توسل به افراد زنده جایز است و خود وهابی ها نیز آن را قبول کرده و شرک نمی دانند. پس توسل به مرده نیز شرک نخواهد بود; زیرا اگر توسل به افراد زنده به خاطر مقام و منزلتی است که نزد خدا داشته اند، این مقام و منزلت با مرگ از بین نمی رود، بلکه همچنان به حال خود باقی می ماند. بنابراین، ابن تیمیه و پیروان او، که توسل به پیامبر عظیم الشأن اسلام، بعد از رحلت آن بزرگوار را جایز نمی دانند، می خواهند چه کنند؟ آیا می خواهند بگویند: احترامی که پیامبر در حال حیات داشت با رحلت و فوت، احترامش تمام شده و دیگر هیچ احترامی ندارد؟! اگر چنین است، چرا شبانه روز پنج بار در مئذنه ها نام او را با صدای بلند ذکر می کنند؟ چرا بالای منابر، در نمازها; اعم از واجب و مستحب، نام او را همراه با نام خدا می آورند؟ و چرا هنگام بردن نام او باید صلوات فرستاد؟! از اینجا دانسته می شود که احترام او پس از رحلت، با احترامش در حال حیات، هیچ تفاوتی نکرده و
________________________________________ ۱۳۱ ________________________________________
همان مقام و مرتبتی که در حال حیات، در نزد خدای تعالی داشت بعد از رحلت نیز همان را دارد.
بنابراین، وقتی توسل بعد از مرگ شرک باشد، باید در حال حیات نیز شرک به حساب آید.
چرا توسل در حال حیات را عبادت و توحید می دانید ولی در حال ممات را شرک و کفر تلقی می کنید؟! چیزی که شرک شد، چگونه می تواند توحید باشد و چیزی که توحید باشد چگونه تغییر ماهیت داده، ناگهان شرک می گردد؟!
نبود فرق در روایات:
علاوه بر مطالبی که گذشت، باید گفت: از نظر روایات نیز فرقی میان جواز توسل به زنده و مرده نیست; بلکه میان موجود و غیر موجود و عاقل و غیر عاقل (مانند اعمال) نمی گذارند.
صحابه حضرت رسول (صلی الله علیه وآله) به قبر او متوسّل می شدند:
۱ . حاکم نیشابوری با اسناد خود، که آن را صحیح دانسته، از عمربن خطاب روایت کرده که گفت: پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) فرمودند: آنگاه که آدم گرفتار ترک اولی شد، برای جبران آن و تقرّب به خدا، به حضرت محمد (صلی الله علیه وآله) متوسّل شد و عرض کرد: «یَا رَبِّ أَسْأَلُکَ بِحَقِّ مُحَمَّد لَمَّا غَفَرْتَ
________________________________________ ۱۳۲ ________________________________________
لِیَ...»; «پروردگارا به حق محمد، از تو می خواهم مرا ببخشی.» خداوند فرمود: ای آدم! تو محمد را چگونه شناختی، با این که هنوز او را نیافریده ام؟ آدم گفت: پروردگارا! آنگاه که مرا با دست خود آفریدی و از روح خود در بدنم دمیدی، سرم را به سوی آسمان بلند کردم، دیدم بر پایه های عرش نوشته شده: «لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ» از این جمله فهمیدم که تو، غیر از محبوب ترین خلق را کنار خودت ذکر نخواهی کرد. خداوند متعال استدلال آدم را تأیید کرد و فرمود:
«...إنّه لأَحبُّ الخَلقِ إلیَّ إذَا سَأَلْتَنِی بِحَقِّهِ فَقَدْ غَفَرتُ لَکَ وَ لَولاَ مُحَمَّدٌ لَمَا خَلَقْتُکَ».
«آری، محمد (صلی الله علیه وآله) محبوب ترین آفریدگان در نزد من است. هرگاه مرا به حق او بخوانی، تو را خواهم آمرزید و اگر به خاطر محمد نبود تو را نمی آفریدم.»(۱)
روایت یاد شده را، علاوه بر حاکم نیشابوری، طبرانی و نیز بیهقی در کتاب «دلائل النبوه» نقل کرده اند. ذهبی درباره «دلائل النبوه» می گوید: آن، کتابی است که تمامش هدایت و نور است و نباید از آن غفلت کرد.
روایت فوق صراحت دارد قبل از آن که پیامبر (صلی الله علیه وآله) به دنیا
بیاید، حضرت آدم (علیه السلام) برای جبران ترک اولای خود و
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . سبل الهدی والرشاد فی سیر خیر العباد، الصالحی الشامی، ج۱۲، ص۴۰۳
________________________________________ ۱۳۳ ________________________________________
تقرّب به خدای سبحان، به او متوسّل شد.
۲ . به شهادت آلوسی، برخی از مفسّران، همچنین سیوطی در «الدرّالمنثور» ذیل آیه { ...فَتَلَقَّی آدَمُ مِنْ رَبِّهِ کَلِمَات فَتَابَ عَلَیْهِ...} گفته است:
منظور از کلماتی که آدم به آن ها توسل جست، نام «محمد» بود.
۳ . سمهودی(۱) می نویسد: عیاض درکتاب شفاء، با سند جیَّد روایت کرده است که: ابوجعفر، منصور دوانیقی، در مسجد پیامبر (صلی الله علیه وآله) با امام مالک مناظره کردند، مالک به وی گفت: صدایت را در این مسجد بلند نکن; زیرا خداوند مردمی را که صدایشان را در اینجا بلند می کردند، ادب کرد و فرمود: { ...لاَ تَرْفَعُوا أَصْوَاتَکُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ...} و کسانی را که آهسته و باادب سخن می گفتند، ستایش کرده، فرمود: { إِنَّ الَّذِینَ یَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ...} و آنان را که از ورای حجرات، پیامبر را ندا می کردند، نکوهش کرد و فرمود: { إِنَّ الَّذِینَ یُنَادُونَکَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ...} . این مطالب را خداوند به آن جهت فرمود که احترام حضرت رسول، در حال ممات، مانند همان احترام در حال حیات او است و هیچ تفاوتی نمی کند.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاء الوفا، ج۴، ص۱۳۷۶
________________________________________ ۱۳۴ ________________________________________
ابوجعفر که این سخنان را از زبان مالک شنید، تواضع کرده، از وی پرسید:
«ای ابو عبدالله، آنگاه که می خواهم در حضور پیامبر (صلی الله علیه وآله) دعا کنم، آیا رو به قبله بایستم یا رو به حضرت رسول؟ مالک گفت:
«وَلِمَ تَصْرِفُ وَجْهَکَ عَنْهُ وَهُوَ وَسِیلَتُکَ وَوَسِیلَةُ أَبِیکَ آدَمَ قَبْلَکَ بَلْ اسْتَقْبِلْهُ وَاسْتَشْفِعْ بِهِ...».
«چگونه روی از او برخواهی گرداند، در صورتی که او وسیله تو و وسیله پدرت آدم تا روز قیامت خواهد بود؟ حتماً رو به او بایست و از او طلب شفاعت کن...»
این روایت نیز علاوه بر طلب شفاعت از آن بزرگوار، صراحت دارد که حضرت آدم قبل از به دنیا آمدن پیامبر (صلی الله علیه وآله) به او متوسل شده است. بنابراین، مسأله جواز زیارت آن بزرگوار، توسل به آن حضرت، روبه روی او ایستادن، در حرم او کمال ادب را رعایت کردن، فرق میان حیات و ممات او نگذاشتن، از او درخواست شفاعت کردن و تضمین قبول شفاعت از طرف آن حضرت، به دلیل آیه: { ...وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمْ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً} که به عموم آن استناد کرد، از مسائلی هستند که در این روایت تصریح شده است که امام مالک در حضور خودِ منصور، خلیفه
________________________________________ ۱۳۵ ________________________________________
عباسی مطرح نمود و منصور خلیفه وقت با سمت امیر المؤمنینی که داشت و با کمال قدرت به سر می برد، در مقابل او خضوع کرد و تمام آن ها را با کمال تواضع پذیرفت و هیچ یک از علما و تابعین و تابعینِ تابعین به استدلال و نظریات او ایراد نگرفت. با این وصف، چگونه ابن تیمیه و پیروانش به گزاف می گویند: توسل به پیامبر بعد از موت جایز نبوده و مستحب نیست و مسلمانان و تابعین چنین عملی را انجام نداده اند! کسی نپندارد که این عمل، تنها مخصوص امام مالک و پیروان او است. بلکه تمام فرق چهارگانه اهل سنت همین اعتقاد را دارند. (تنها وهابی ها هستند که خودشان را مانند خوارج از تمام فِرق اسلامی جدا کرده و نغمه جدیدی در طنبور سر داده اند).
در تأیید این سخن، سمهودیِ شافعی(۱) روایت می کند:
۴ . محمد بن عبدالله بن حسین سامریِ حنبلی در کتاب «المستوعب»، در باب زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) ، که آداب زیارت را نقل کرده، می گوید:
«... و یجعلُ القَبرَ تِلقاءَ وَجهِهِ، والقِبلةَ خَلفَ ظَهره، والمِنبَرَ عن یِساره...»
«هنگامی که زائر می خواهد قبر پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) را زیارت کند، باید رو به قبر و پشت به قبله بایستد; به گونه ای که منبر در طرف چپ او قرار گیرد.»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . وفاء الوفا، ج۴، ص۱۳۷۶
________________________________________ ۱۳۶ ________________________________________
سپس چگونه سلام کردن بر آن حضرت و چگونه دعا کردن را مطرح می کند و می گوید: در ضمن دعایش این را بخواند:
«اللَّهُمَّ إنَّکَ قُلْتَ وَقَوْلُکَ الْحَقُّ : { وَلَوْ أَنَّهُمْ إذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِیمًا} وَقَدْ أَتَیْتُکَ مُسْتَغْفِرًا مِنْ ذُنُوبِی مُسْتَشْفِعًا بِکَ إلَی رَبِّی فَأَسْأَلُکَ یَا رَبِّ أَنْ تُوجِبَ لِیَ الْمَغْفِرَةَ کَمَا أَوْجَبْتهَا لِمَنْ أَتَاهُ فِی حَیَاتِهِ، اللَّهُمَّ إِنِّی أَتَوَجَّهُ إِلَیْکَ بِنَبِیِّکَ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ ]وَ آلِهِ[ وَ سَلَّم...»(۱)
۵ . سمهودی در همان کتاب از ابو منصور کرمانی نقل می کند که او از عقیده حنفی ها خبر داده و گفته است:
«إِنْ کَانَ أَحَدٌ أوصَاکَ بِتَبلِیغِ التسلِیمِ تَقُولُ: السَّلامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ فُلانِ بْنِ فُلان یَستَشفَعُ ربَّکَ بِالرّحمَةِ و المغفِرَة فاشفع لهُ».
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . «خداوندا! تو در قرآن به پیامبرت فرموده ای: «و اگر آن ها که به خود ستم کردند، نزد تو می آمدند و از خدا طلب آمرزش می کردند و پیامبر نیز برای آن ها طلب آمرزش می کرد، خدا آنان را قبول می کرد» و اکنون من توبه کنان نزد پیامبرت آمده ام. تقاضا دارم مرا بیامرزی همانگونه که کسانی را که در حال حیات نزد او می آمدند می آمرزیدی...»
________________________________________ ۱۳۷ ________________________________________
«اگر کسی سفارش کرد سلام او را به پیامبر (صلی الله علیه وآله) برسانی، به او بگو: سلام بر تو ای پیامبر خدا، از طرف فلان پسر فلان. وی از تو تقاضای شفاعت کرده، شفاعتش را پذیرا باش.»
در این روایت نیز تصریح شده است که حنفی ها مانند دیگر فِرَق اهل سنت، زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) و طلب شفاعت از او را، بعد از مرگ جایز می دانند، حتی زیارت به نیابت از کسی که خودش موفق نشده به زیارت برود، را جایز شمرده اند.
این ها نمونه ای بود از آرا و نظریات مالکی ها، حنبلی ها، شافعی ها و حنفی ها، که توسّل به پیامبر و طلب شفاعت از آن حضرت را، حتی در حال ممات، نیک و مستحب دانسته اند که وهابی ها به گزاف می گویند: «لَم یَذکُر أحد مِن العُلَماءِ أنَّهُ یَشرَعُ التّوسُّلُ بِالنبیِّ وَ الصَّالِحِ بَعدَ مَوتِهِ»; «هیچ یک از علما نگفته اند توسل به پیامبر و افراد صالح، بعد از موتشان جایز است!»
جای بسی شگفتی است که چگونه وهابی ها چنین سخنی را بر زبان یا قلم می آورند. اگر کسی چنین نگفته، پس مطالبی که در باره بزرگان، از کتب معتبر شما نقل کردیم، چه می کنید؟!
امام مالک و دیگران پیشوایان و علمای شما، تصریح به جواز بلکه استحباب داشتند و حتی ظاهریه از شما قائل به
________________________________________ ۱۳۸ ________________________________________
وجوب شده اند؟ شما این همه روایاتی را که در این موضوع وارد شده چگونه منکر می شوید و می گویید در هیچ روایتی به جواز آن اشاره نشده است!
امام تقی الدین سبکیِ شافعی (متوفای ۷۵۶ ق.) می گوید: «والأَحَادِیثُ وَالآثَارُ فِی ذَلِکَ أَکثَرُ مِن أَن تُحصی وَ لَو تَتَبَّعْتُها لَوَجَدتُ مِنهَا أُلُوفاً» ; «اخبار و احادیث در این مورد به قدری زیاد است که بیرون از شمارش می باشد. اگر بخواهم آن ها را جمع آوری کنم، به هزاران مورد دست خواهم یافت!»
با این وصف، آقایان چگونه چنین ادعایی می کنند؟ آیا این بزرگان را، جزو علمای خود نمی دانند؟ یا این کتاب ها از آن ها نیست؟ و یا این که به این روایات برخورد نکرده اند؟! و شاید اینان را مزدور دیگران به حساب می آورند!
البته اگر هیچ روایتی هم نرسیده باشد، عموم آیه مبارکه: { ...وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ جَاءُوکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللهَ تَوَّاباً رَحِیماً} که صریح در جواز و بلکه صریح در ترغیب توسل به رسول الله است، برای اثبات آن کفایت می کند، چه رسد به قول جناب سبکی که هزاران روایت و اثر در جواز و استحباب آن وارد شده و هرکس مناسکی نوشته، استحباب زیارت پیامبر و آداب آن را بیان کرده است.
________________________________________ ۱۳۹ ________________________________________
توسل به صالحان
در فصل های گذشته روشن شد که توسل به انبیا و اولیا، و توسل به پیامبر عظیم الشأن اسلام، چیزی نیست که مخصوص شیعه باشد، بلکه مسأله ای است که تمام امامان چهارگانه اهل سنت، علما و معاریف آن ها نیز آن را بیان کرده و مستحب دانسته اند و فرقی هم میان حیات و ممات نگذاشته اند. آنان، نه تنها توسّل به پیامبر اسلام را جایز شمرده، بلکه توسّل به تمام کسانی که به نحوی منسوب به او هستند را نیز جایز دانسته اند.
اکنون به نمونه هایی از آن توجه فرمایید:
۱ . در روایات اهل سنت آمده است: در عصر عمربن خطّاب، در مدینه قحطی و خشکسالی شد. مردم از شدّت گرسنگی و قحطی، نزد وی رفته، تقاضای دعای باران کردند. او نزد عباس بن عبدالمطّلب، عموی پیامبر آمد و با توسل به او، دعا می کرد و چنین می گفت:
«اللهمَّ إنَّا کُنّا إذَا قَحَطنَا تَوَسَّلنَا إِلَیکَ بِنَبِیِّنَا فَتَسقینا، و إِنَّا نَتَوَسَّلُ إِلَیکَ بِعَمِّ نَبِیِّنَا مُحَمَّد (صلی الله علیه وآله) فَاسْقِنَا».
«خداوندا! هرگاه گرفتار قحطی می شدیم، برای رفع آن، متوسل به پیامبرمان می شدیم. او را میان خود و تو واسطه قرار می دادیم و تو ما را
________________________________________ ۱۴۰ ________________________________________
سیراب می کردی. اکنون که پیامبر در میان ما نیست، به عمویش عباس متوسّل می شویم. خداوندا! باران رحمتت را بر ما فرو فرست و سیرابمان کن.»(۱)
از این روایت می توان استفاده کرد که شیوه و سیره مسلمانان بر این بوده است که هنگام دعا و تضرّع در پیشگاه خدا، به کسی که آبرومند درگاهش می دانستند، متوسل می شدند چنانکه خلیفه دوم، در دعای باران گفت: «پیامبر را واسطه قرار می دادیم» و چنانکه مردم مسلمان به جناب عمر، که او را آبرومند درگاه خدا می دانستند متوسّل می شدند و چنانکه خود عمر نیز به عباس عموی پیامبر به خاطر نسبتی که با پیامبر داشت و در نزد خدا محترم بود، متوسل شد و خداوند به آبروی او، دعایش را مستجاب کرد. لذا عباس بن عتبة بن ابو لهب افتخار می کرد و می گفت:
بِعمّی سَقی اللهُ الحِجازَ و أهلَهُ *** عشیّةً یَستَسقی بشیبَتِهِ عُمَرُ
«به آبروی عمویم بود که خداوند سرزمین حجازو مردم آن را سیراب کرد. آنگاه که عمر برای طلب باران به او متوسل شد.»
۲ . در روایت صحیح آمده است که عبدالله بن عمر در زمان رسول الله، هنگام دعای باران، متوسل به شعر شاعر
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . صحیح بخاری، کتاب استسقاء، باب ۳ ; کتاب فضائل اصحاب النبی، باب۱۱
________________________________________ ۱۴۱ ________________________________________
(ابوطالب) شده وچنین می گفته است:
وَ أَبْیَضُ یُسْتَسْقَی الْغَمَامُ بِوَجْهِهِ *** ثِمَالُ الْیَتَامَی عِصْمَةٌ لِلاَْرَامِل(۱)
۳ . ابن حجر در کتاب «فتح الباری»، در ذیل داستان عباس عموی پیامبر (صلی الله علیه وآله) گفته است: داستان درخواست شفاعتِ عمر از عباس، دلالت بر استحباب طلب شفاعت از اهل خیر و صلاح و اهل بیت نبوت دارد.(۲)
آری، سخن ابن حجر چیزی است که هیچ مسلمانی آن را منکر نیست بلکه هیچ فرد خردمندی، از هر ملّت و مذهبی که باشد، آن را انکار نمی کند.
۴ . یکی از نواده های عباس بن عبدالمطّلب، به نام حمزة بن القاسم الهاشمی البغدادی که چند فاصله با عباس بن عبدالمطّلب داشت، هنگام دعای باران متوسّل به جدش عباس می شد و می گفت: «اللهمّ إنّی أنا مِن وُلدِ ذَلکَ الرَّجُل الّذی استسقی بشیبته عمر بن الخطّاب(رض) فَسُقُوا»; «خداوندا! من از فرزندان همان مردی هستم که عمربن خطاب برای دعای باران به او متوسّل شد و تو، به احترام او دعایش را مستجاب کردی.» و پیوسته به او متوسل
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . صحیح بخاری، ج۱، ص۳۴۲، باب ۳، باب سؤال الناس ; سنن بیهقی، ج۳، ص۳۵۲
۲ . سنن بیهقی، ج۳، ص۳۵۲، چاپ بیروت.
________________________________________ ۱۴۲ ________________________________________
می شد تا این که دعایش مستجاب می گردید.(۱)
۵ . دریکی از سال ها، که اهل مدینه دچار قحطی وخشکسالی شدید شدند، نزد عایشه رفته به او متوسّل شدند. عایشه به آن ها گفت: از بالای قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) روزنه ای باز کنید، به گونه ای که میان قبر و آسمان سقفی باقی نماند. پس از آن، خداوند به اندازه ای برایشان باران فرستاد که تمام بیابان ها سبز و خرم شد. حیوانات چاق گردیدند; به گونه ای که از فرط چاقی باد کردند و به همین مناسبت آن سال را «عام الفتق» نامیدند.
بنابراین، جای هیچ شک و تردید باقی نمی ماند که وقتی توسل به عباس عموی پیامبر جایز باشد (آن هم از طرف خلیفه دوم عمر بن خطاب)، و آنگاه که توسّل به شعر ابوطالب اشکال شرعی نداشته باشد، آن هم بهوسیله پسر عمربن خطاب، وقتی توسل به جناب عایشه جایز باشد و او نیز متوسّل به قبر رسول الله (صلی الله علیه وآله) شود و آن را بی اشکال بداند، چرا توسّل به فرزندان پیامبر که فرمود: «الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّة» جایز نباشد؟ چرا توسل به پدر بزرگوارشان، که پیغمبر درباره اش فرمود: «وَ أَبُوهُمَا خَیْرٌ مِنْهُمَا» جایز نباشد؟! وقتی که حمزة بن قاسم هاشمی عباسی، با آن همه سوابق سوء که عباسی ها در تاریخ دارند،
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . شفاء السقام، ص۱۷۲ طبع حیدر آباد هند.
________________________________________ ۱۴۳ ________________________________________
به جدّ اعلای خود افتخار کند و در دعای طلب باران به او متوسل شود، چرا توسل به اهل بیت پیامبر، با آن همه سوابق نیکو و حسن که در تاریخ دارند و روایات فریقین آکنده از فضایل و مناقب آن ها است، جایز نباشد؟!
وقتی امام شافعی در بغداد به ضریح و قبر ابوحنیفه متوسل می شود و با توسل به او از خدا طلب حاجت می کند،(۱) وقتی امام احمد به امام شافعی متوسل می شود و او را مانند خورشید در میان مردم و عافیت برای بدن می داند، وقتی مردم مغرب به امام مالک متوسل می شوند و امام شافعی آن ها را نهی نمی کند چرا توسل به امامان هدایت و اهل بیت رسالت، که آیه تطهیر درباره شان وارد شده و در روایات صحاح از آنان به امامان قریش تعبیر گردیده، جایز نباشد؟
آیا این نوعی مخالفت با اهل بیت و اظهار عناد به آنان نیست؟ چرا در همه جا و برای همه کس توسل به افراد مورد احترامشان جایز و مشروع است ولی توسل به اهل بیت پیامبر نامشروع می گردد؟!
اگر وهابی ها با اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و با پیروان آن ها عناد و لجاج ندارند، چرا دیگران را که نام بردیم، کافر و مشرک
نمی شمارند؟! اگر با شیعیان اهل بیت خصومت ندارند، چرا
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱ . کشف الارتیاب، به نقل از خلاصة الکلام و در السنیه احمد بن زینی دحلان که از کتاب خیرات الحسان ابن حجر نقل کرده است.
________________________________________ ۱۴۴ ________________________________________
یک بار از این همه مشرک و ملحد که در دنیا وجود دارد، اسمی به میان نمی آورند و آن ها را مشرک و واجب القتل نمی دانند؟! آیا ملحدان ضدّ خدا، که در شرق و غرب عالم و در بسیاری از قاره ها به سر می برند، مشرک و واجب القتل نیستند؟ صهیونیست های بین المللی، که ملت مسلمان فلسطین و دیگر نقاط مسلمان نشین را غارت کرده، به خاک و خون می کشند و شما با سکوت خود، آن ها را تأیید می کنید و... محقون الدم اند ولی شیعیان، که هم نوا با مسلمانان اند و در دعاها و عبادات، هم سو و هم عقیده با امامان اهل سنت عمل می کنند، کافر و مشرک اند؟ اگر بنا باشد که شیعه و پیروان اهل بیت (علیهم السلام) کافر و مشرک باشند، پس چه کسی مسلمان است؟! ولی بدانید که:
کفر چو منی گزاف و آسان نبود *** محکم تر از ایمان من ایمان نبود
در دهر چو من یکی و آنهم کافر *** پس در همه دهر یک مسلمان نبود
وَالسَّلاَمُ عَلَی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَی.
قم ـ فهیم کرمانی










ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.