نسخه آزمایشی

و آنگاه مرد حکیم گفت ۱۳۹۲/۴/۱۳ - ۲۵۴۹ بازدید

و آنگاه مرد حکیم گفت


 


 
 
 
و آنگاه مرد حکیم گفت


ترجمه نامه سى و یکم نهج البلاغه
(وصیت امام على علیه السلام به فرزندش امام حسن علیه السلام)

به اهتمام: فاطمه شهیدى

و آنگاه مرد حکیم گفت
ترجمه نامه سى و یکم نهج البلاغه ـ کتابهاى پرسمان ـ دفتر ششم
تنظیم و نظارت: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها
معاونت آموزش و تبلیغ ـ ماهنامه پرسمان
به اهتمام: فاطمه شهیدى
حروف چینى: واحد رایانه معاونت آموزش و تبلیغ
شابک: ۴-۱۴۷-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸
نوبت چاپ: اول ـ پاییز ۸۷
ناشر: دفتر نشر معارف
تیراژ: ۵۰۰۰ نسخه
قیمت: ۷۰۰ تومان
همه حقوق محفوظ است
مراکز پخش
۱. قم: بلوار امین ـ بلوار جمهورى ـ معاونت آموزش و تبلیغ، تلفن ۲۹۰۴۴۴۰
۲. مدیریت پخش نشر معارف: قم: خیابان شهدا، کوچه ۳۲، پلاک ۳، تلفن و نمابر: ۷۷۴۴۶۱۶
۳. فروشگاه شماره ۱: قم، خیابان شهدا، روبروى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن: ۷۷۳۵۴۵۱
۴. فروشگاه شماره ۲: تهران، خیابان انقلاب، چهارراه کالج، پلاک ۷۹۱، تلفن: ۸۸۹۱۱۲۱۲
نمابر: ۸۸۸۰۹۳۸۶
نشانى اینترنت:WWW.nashremaaref.ir
پست الکترونیک:
info@nashremaaref.ir


 
فهرست مندرجات
سفارش هاى پدرى که زندگى اش رو به پایان است··· ۷
آن که به بیراهه نمى رود··· ۱۳
همان که مى آفریند، مى میراند··· ۱۹
پیش از فرود، جاى فرودت را هموار کن··· ۲۵
به جایى دیگر باید رسید··· ۳۱
به سمت فرصت ها بشتاب!··· ۳۷
دین و دنیایت را به خدا مى سپارم··· ۴۳
 


مقدمه ناشر
پرسش حق دانشجو است و پرسمان، نخستین ماهنامه اى بود که براى مشاوره و پاسخ دهى به
نیازهاى فکرى نسل جوان شکل گرفت و استقبال بسیار دانشجویان ما را به تداوم این راه
تشویق کرد.
«کتاب هاى پرسمان» مجموعه اى است که تلاش دارد صفحات ثابت نویسندگان پرسمان را به
صورت مستقل منتشر کند؛ «و آنگاه مرد حکیم گفت» ششمین دفتر از این مجموعه است که
مخاطبان پرسمان، پیشتر آن را در صفحه «در مسیر» پى مى گرفتند. ضمن سپاس از خانم
فاطمه شهیدى، نویسنده محترم این دفتر، امید است که به لطف حضرت حق، دفترهاى بعدى را
نیز آماده و منتشر کنیم.

مدیر مسئول پرسمان


سفارش هاى پدرى که زندگى اش رو به پایان است
۱ این سفارش هاى پدرى است که مى رود؛
۲ پدرى که مى داند لحظه ها مى گذرند؛
۳ مى داند زندگى اش رو به پایان است؛
۴ پدرى تسلیم نظام روزگار، از دنیا بیزار؛
۵ ساکن خانه هاى گذشتگان که مى داند نوبت اوست که خانه ها را بگذارد و برود.
۶ این سفارش هاى پدرى است به فرزندش. فرزندان، آرزوهاى درازى دارند که به آنها نمى
رسند؛
۷ در راهى مى روند که به نابودى مى رسد.
۸ فرزندان انسان، نشانه گاه تیر دردها،
۹ اسیران روزگار،
۱۰ تیررس رنج ها،
۱۱ بندگان دنیا،
۱۲ معامله گران هیچ و پوچ
۱۳ و برنده هاى رقابت فنا و زوال اند.
۱۴ فرزندان انسان، در بند مرگ،
۱۵ ناگزیر از رنج،
۱۶ همدم اندوه،
۱۷ آماج بلا،
۱۸ شکست خورده شهوت
۱۹ و جانشین مردگان اند.
فرزندم!
۲۰ این روزها که مى بینم دنیا پشت کرده، روزگار سرکش از من مى گریزد
۲۱ و آخرت، نزدیک مى شود.
۲۲ از فکر و ذکر دیگران، رها شده ام.
۲۳ به بیرون از خود، اعتنایى ندارم.
۲۴ نگاهم از مردم، به درونم برگشته، به خود مى اندیشم.
۲۵ نزدیک شدن مرگ، از فکرها و خواهش ها هم مرا منصرف کرده،
۲۶ و حقیقت وجودم را عریان، پیش چشمم نهاده،
۲۷ مرا مشغول امورى جدى کرده که شوخى برنمى دارند
۲۸ و به حقایقى کشانده که عین واقعیت اند.
۲۹ (این روزها از فکر دیگران بیرون آمده ام؛
ولى به تو فکر مى کنم) چون تو پاره وجود منى،
۳۰ نه، بالاتر از این، تو، خود منى!
۳۱ رنجى به تو برسد، به من رسیده؛
۳۲ مرگ اگر سراغت بیاید، سراغ من آمده؛
۳۳ حال و احوال تو، حال و احوال من است
۳۴ به همین خاطر، این نامه را مى نویسم.
۳۵ مى نویسم تا پشت و پناه تو باشد؛ چه من زنده بمانم، چه نمانم.
پسرم!
۳۶ سفارشت مى کنم از خدا پروا کن و پیوسته به فرمان او باش
۳۷ و با پیاپى به خاطر آوردنش، دلت را آباد کن
۳۸ به ریسمان او بیاویز.
۳۹ کدام رشته، محکم تر از رشته بین تو و خداست؟
ـ اگر، اگر آن را بگیرى! ـ
۴۰ دلت را زنده نگه دار؛ با یادآورى،
۴۱ هوایش را بمیران؛ با پارسایى،
۴۲ توانایش کن؛ با باور،
۴۳ روشنایى اش ده؛ با اندیشه،
۴۴ حقیرش کن؛ با فکر مرگ،
۴۵ وادارش کن اقرار کند دنیا رفتنى است؛
۴۶ وادارش کن با چشم باز، ناگوارى هاى دنیا را ببیند؛
۴۷ وادارش کن واهمه کند از هیبت روزگار؛ از تغییر حال و احوال؛ از روزها و شب هاى
تلخى که شاید در راه باشند.
۴۸ داستان رفتگان را برایش بگو!
۴۹ بگو بر سر آنها که پیش از او بودند، چه آمده!
۵۰ دیار و یادگار رفتگان را نشان او بده!
۵۱ «ببین چه ها کردند؟
۵۲ از کجا کوچ کردند؟ بعد کجا فرود آمدند و ماندنى شدند؟
۵۳ از کنار رفیقان، به دیار ناآشنایى رفتند
۵۴ و همین امروز و فرداست که تو هم از آنها شوى»
فرزندم!
۵۵ آخر راه را آباد کن.
۵۶ آن دنیا را با این دنیا عوض نکن
۵۷ درباره آن چه نمى دانى، گفتگو نکن
و آن جا که لازم نیست حرفى بزنى، نزن
۵۸ اگر مى ترسى در راهى گم شوى، همان اول راه، پا، پس بکش؛
۵۹ چون در آستانه سرگردانى، بازایستادن و تأمل، بهتر است از این که بگذارى حوادث
هول ناک، تو را بر پشت خود بنشانند و هرجا ببرند.
۶۰ به خوبى ها بخوان و اهل خوبى باش!
۶۱ با دست و زبان، بدى را بران!
۶۲ تمام سعى ات را بکن تا از اهل بدى، دور بمانى!
۶۳ آن طور که شاید و باید، در راه خدا جهاد کن و نگذار تا ملامت هیچ ملامت گرى، تو
را نگه دارد.
۶۴ در جست وجوى حقیقت، هر جا که هست، در اعماق سختى ها و در انبوه حوادث، غوطه ور
شو.
۶۵ و پى فهم حقیقت دین باش!
۶۶ خودت را عادت بده به صبورى و تحمل ناگوارى ها!
۶۷ چه اخلاق خوبى است این صبورى و این شکیبایى در مسیر حق!
۶۸ در همه احوال، وجودت را به خدایت بسپار!
۶۹ پیش او باشى، پناهت امن است و نگهبانت قوى.
۷۰ هرچه مى خواهى، تنها از او بخواه
۷۱ که دادن و ندادن، دست اوست.
۷۲ مدام از او تقدیرهاى خوب بخواه!
۷۳ فرزندم، به این سفارش ها دقت کن و به این نامه، پشت نکن.
 


پى نوشت:
مِنَ الْوَالِدِ الْفَانِ (۱) الْمُقِرِّ لِلزَّمَانِ (۲) الْمُدْبِرِ الْعُمُرِ
(۳) الْمُسْتَسْلِمِ لِلدُّنْیَا (۴) السَّاکِنِ مَسَاکِنَ الْمَوْتَى وَ
الظَّاعِنِ عَنْهَا غَداً (۵) إِلَى الْمَوْلُودِ الْمُو?مِّلِ مَا لَا یُدْرِکُ
(۶) السَّالِکِ سَبِیلَ مَنْ قَدْ هَلَکَ (۷) غَرَضِ الْأَسْقَامِ (۸) وَ رَهِینَةِ
الْأَیَّامِ (۹) وَ رَمِیَّةِ الْمَصَائِبِ (۱۰) وَ عَبْدِ الدُّنْیَا (۱۱) وَ
تَاجِرِ الْغُرُورِ (۱۲) وَ غَرِیمِ الْمَنَایَا (۱۳) وَ أَسِیرِ الْمَوْتِ (۱۴) وَ
حَلِیفِ الْهُمُومِ (۱۵) وَ قَرِینِ الْأَحْزَانِ (۱۶) وَ نُصُبِ الْآفَاتِ (۱۷) وَ
صَرِیعِ الشَّهَوَاتِ (۱۸) وَ خَلِیفَةِ الْأَمْوَاتِ(۱۹).
أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ فِیمَا تَبَیَّنْتُ مِنْ إِدْبَارِ الدُّنْیَا عَنِّی وَ
جُمُوحِ الدَّهْرِ عَلَیَّ (۲۰) وَ إِقْبَالِ الْآخِرَةِ إِلَیَّ (۲۱) مَا
یَزَعُنِی عَنْ ذِکْرِ مَنْ سِوَایَ (۲۲) وَ الِاهْتِمَامِ بِمَا وَرَائِی (۲۳)
غَیْرَ أَنِّی حَیْثُ تَفَرَّدَ بِی دُونَ هُمُومِ النَّاسِ هَمُّ نَفْسِی (۲۴)
فَصَدَفَنِی رَأْیِی وَ صَرَفَنِی عَنْ هَوَایَ (۲۵) وَ صَرَّحَ لِی مَحْضُ أَمْرِی
(۲۶) فَأَفْضَى بِی إِلَى جِدٍّ لَا یَکُونُ فِیهِ لَعِبٌ (۲۷) وَ صِدْقٍ لَا
یَشُوبُهُ کَذِبٌ (۲۸) وَ وَجَدْتُکَ بَعْضِی (۲۹) بَلْ وَجَدْتُکَ کُلِّی(۳۰)
حَتَّى کَأَنَّ شَیْئاً لَوْ أَصَابَکَ أَصَابَنِی (۳۱) وَ کَأَنَّ الْمَوْتَ لَوْ
أَتَاکَ أَتَانِی (۳۲) فَعَنَانِی مِنْ أَمْرِکَ مَا یَعْنِینِی مِنْ أَمْرِ
نَفْسِی (۳۳) فَکَتَبْتُ إِلَیْکَ کِتَابِی (۳۴) مُسْتَظْهِراً بِهِ إِنْ أَنَا
بَقِیتُ لَکَ أَوْ فَنِیتُ (۳۵).
فَإِنِّی أُوصِیکَ بِتَقْوَى اللَّهِ أَیْ بُنَیَّ وَ لُزُومِ أَمْرِهِ (۳۶) وَ
عِمَارَةِ قَلْبِکَ بِذِکْرِهِ (۳۷) وَ الِاعْتِصَامِ بِحَبْلِهِ (۳۸) وَ أَیُّ
سَبَبٍ أَوْثَقُ مِنْ سَبَبٍ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ اللَّهِ إِنْ أَنْتَ أَخَذْتَ بِهِ
(۳۹) أَحْیِ قَلْبَکَ بِالْمَوْعِظَةِ (۴۰) وَ أَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ (۴۱) وَ
قَوِّهِ بِالْیَقِینِ (۴۲) وَ نَوِّرْهُ بِالْحِکْمَةِ (۴۳) وَ ذَلِّلْهُ بِذِکْرِ
الْمَوْتِ (۴۴) وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ (۴۵) وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْیَا
(۴۶) وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّیَالِی وَ
الْأَیَّامِ (۴۷) وَ اعْرِضْ عَلَیْهِ أَخْبَارَ الْمَاضِینَ (۴۸) وَ ذَکِّرْهُ
بِمَا أَصَابَ مَنْ کَانَ قَبْلَکَ مِنَ الْأَوَّلِینَ (۴۹) وَ سِرْ فِی
دِیَارِهِمْ وَ آثَارِهِمْ (۵۰) فَانْظُرْ فِیمَا فَعَلُوا (۵۱) وَ عَمَّا
انْتَقَلُوا وَ أَیْنَ حَلُّوا وَ نَزَلُوا (۵۲) فَإِنَّکَ تَجِدُهُمْ قَدِ
انْتَقَلُوا عَنِ الْأَحِبَّةِ وَ حَلُّوا دِیَارَ الْغُرْبَةِ (۵۳) وَ کَأَنَّکَ
عَنْ قَلِیلٍ قَدْ صِرْتَ کَأَحَدِهِمْ (۵۴).
فَأَصْلِحْ مَثْوَاکَ (۵۵) وَ لَا تَبِعْ آخِرَتَکَ بِدُنْیَاکَ (۵۶) وَ دَعِ
الْقَوْلَ فِیمَا لَا تَعْرِفُ وَ الْخِطَابَ فِیمَا لَمْ تُکَلَّفْ (۵۷) وَ
أَمْسِکْ عَنْ طَرِیقٍ إِذَا خِفْتَ ضَلَالَتَهُ (۵۸) فَإِنَّ الْکَفَّ عِنْدَ
حَیْرَةِ الضَّلَالِ خَیْرٌ مِنْ رُکُوبِ الْأَهْوَالِ (۵۹) وَ أْمُرْ
بِالْمَعْرُوفِ تَکُنْ مِنْ أَهْلِهِ (۶۰) وَ أَنْکِرِ الْمُنْکَرَ بِیَدِکَ وَ
لِسَانِکَ (۶۱) وَ بَایِنْ مَنْ فَعَلَهُ بِجُهْدِکَ (۶۲) وَ جَاهِدْ فِی اللَّهِ
حَقَّ جِهَادِهِ وَ لَا تَأْخُذْکَ فِی اللَّهِ لَوْمَةُ لَائِمٍ (۶۳) وَ خُضِ
الْغَمَرَاتِ لِلْحَقِّ حَیْثُ کَانَ (۶۴) وَ تَفَقَّهْ فِی الدِّینِ (۶۵) وَ
عَوِّدْ نَفْسَکَ التَّصَبُّرَ عَلَى الْمَکْرُوهِ (۶۶) وَ نِعْمَ الْخُلُقُ
التَّصَبُرُ فِی الْحَقِّ (۶۷) وَ أَلْجِئْ نَفْسَکَ فِی أُمُورِکَ کُلِّهَا إِلَى
إِلَهِکَ (۶۸) فَإِنَّکَ تُلْجِئُهَا إِلَى کَهْفٍ حَرِیزٍ وَ مَانِعٍ عَزِیزٍ (۶۹)
وَ أَخْلِصْ فِی الْمَسْأَلَةِ لِرَبِّکَ (۷۰) فَإِنَّ بِیَدِهِ الْعَطَاءَ وَ
الْحِرْمَانَ (۷۱) وَ أَکْثِرِ الِاسْتِخَارَةَ (۷۲) وَ تَفَهَّمْ وَصِیَّتِی وَ
لَا تَذْهَبَنَّ عَنْکَ صَفْحاً(۷۳) ...


آن که به بیراهه نمى رود
فرزندم!
۱ سن و سال من، بالا رفته و ناتوانى مرا فرا مى گیرد؛
۲ گفتم پیش از این که اجلم شتابان از راه رسد، این سفارش ها را بنویسم و این اوصاف
را براى تو ثبت کنم؛
۳ نکند دیگر نتوانم آن چه در درون دارم، به تو برسانم؛
۴ نکند جسمم که ناتوان مى شود، اندیشه و فکرم هم نقص پیدا کند؛
۵ نکند بعضى وسوسه هاى درون و برون، زودتر از من، به قلب تو برسند و دلت را سخت و
رمیده کنند.
۶ بى تردید، دل جوان، زمین خالى از کشت وکارى است که هر بذرى در آن بپاشند، مى
پذیرد و مى رویاند؛
۷ به همین خاطر، پیش از این که دلت سخت شود و فکرت مشغول هزارجا گردد، تربیت تو را
شروع کردم؛
۸ تا با اندیشه و اراده اى مصمم، سراغ حقایقى بیایى که اهل تجربه، پیش از تو، زحمت
گشتن و یافتن آنها را کشیده اند؛ حقایقى که لازم نیست براى جست و جوى آنها رنجى
ببرى و دوباره تجربه شان کنى.
۹ با دریافت این حقایق، به همان آثارى مى رسى که ما رسیدیم،
یا شاید نکاتى که براى ما نامعلوم و تاریک بود، برایت روشن شود.
فرزندم!
۱۰ من به اندازه همه پیشینیان عمر نکرده ام؛
۱۱ اما به آن چه کردند، دقت کردم.
۱۲ به حکایت هایى که از روز و روزگارشان مانده، فکر کردم.
۱۳ در نشانه ها و یادگارهایشان گشتم
۱۴ شدم مثل یکى از آنها
۱۵ حتى بالاتر. من از سرگذشت همه آنها خبر داشتم؛ گویى با همه آنها، از اولین تا
آخرین نفر، زندگى کرده ام.
۱۶ زلالى و تیرگى، سود و زیان امور را فهمیدم.
۱۷ بعد، از هر چیزى، براى تو، زلال و زیبایش را انتخاب کردم و مبهم و شبهه ناکش را
کنار زدم.
۱۸ مثل هر پدر دل سوزى، نگران تو بودم.
۱۹ تصمیم گرفتم (بر اساس این تجربه ها) تربیت تو را آغاز کنم؛
درست همین حالا، که تو در اوج زندگى هستى و در آستانه رویارویى با جهان؛
۲۰ همین حالا که نیتت سالم است و درونت صاف و پاک.
۲۱ تصمیم گرفتم تربیتت را با کتاب خدا و تفسیرش شروع کنم؛ با احکام اسلام و حلال و
حرام ها. خواستم چیزى غیر اینها نگویم.
۲۲ بعد ترسیدم مکتب ها و شبهاتى که براى مردم، به خاطر هواهاى نفسانى و اندیشه هاى
باطلشان پیش آمده، حقیقت را از چشم تو هم مثل همان مردم، بپوشاند؛
۲۳ پس برخلاف میل قلبى ام، تو را از اندیشه ها ى دیگر هم آگاه مى کنم؛ چون به یقین
رسیدنت را بیش از این دوست دارم که تسلیم امرى شوى که در آن، از مهلکه ها و شبهه ها
در امان نیستى.
۲۴ به این امیدم که در مسیر این تجربه ها، خدا، تو را به رشد برساند.
۲۵ و تا مسیر معتدل و راست، راه ببرد.
۲۶ اینک، این سفارش هاى من؛ از تو مى خواهم به آنها عمل کنى:
پسرم!
۲۷ بدان! خوشایندترین چیزى که دلم مى خواهد از وصیت من بگیرى، پرواى خداست؛
۲۸ اکتفا به هر چه مقرر اوست و راه افتادنت در همان مسیرى که پدران و نیکویان
خاندانت طى کردند؛
۲۹ چون آنها مدام دل و روحشان را مى پائیدند؛ همان جور که تو مى پائى.
۳۰ به خود فکر مى کردند؛ چون تو که اهل فکر و مراقبه اى.
۳۱ سرانجام، این مراقبه ها آنها را رساند به این که، باید به حقایقى که مى شناسند،
عمل کنند
۳۲ و هرچه تکلیفشان نیست، وا گذارند.
۳۳ اگر قلب تو، این دستاورد نیاکانت را نمى پذیرد،
اگر مى خواهد خودش حقیقت را بداند،
همان طور که آنها دانستند،
پس مراقب باش. خواستن و جست وجویت، براى دانستن و فهمیدن باشد؛
۳۴ نه غوطه در شبهه ها و تشدید جدل ها.
۳۵ قبل از آغاز جست وجو، از خدا کمک بخواه
۳۶ به او با شوق، رو کن تا توفیقت دهد.
۳۷ هرچه تو را به شبهه و دودلى مى اندازد، کنار بگذار!
۳۸ دلت که یک رنگ شد و سر فرود آورد،
۳۹ رأى و نظرت که از پریشانى درآمد و کامل شد،
۴۰ آن گاه، به حقایق این وصیت، دقت کن.
۴۱ اگر دلت یک رنگ نشد
۴۲ و فکر و خیالت، آرام و آسوده نشد،
۴۳ پس بدان! چون شترى شب کور به بیراهه مى روى،
۴۴ و در تاریکى ها، غوطه ور مى شوى.
۴۵ آن که در جست وجوى دین است، به بیراهه ها نمى رود و تاریکى و روشنى را به هم نمى
آمیزد.
۴۶ در این آمیختگى ها، ایستادن، بهتر از رفتن است.

پى نوشت:
أَیْ بُنَیَّ إِنِّی لَمَّا رَأَیْتُنِی قَدْ بَلَغْتُ سِنّاً وَ رَأَیْتُنِی
أَزْدَادُ وَهْناً (۱) بَادَرْتُ بِوَصِیَّتِی إِلَیْکَ وَ أَوْرَدْتُ خِصَالًا
مِنْهَا قَبْلَ أَنْ یَعْجَلَ بِی أَجَلِی (۲) دُونَ أَنْ أُفْضِیَ إِلَیْکَ بِمَا
فِی نَفْسِی (۳) أَوْ أَنْ أُنْقَصَ فِی رَأْیِی کَمَا نُقِصْتُ فِی جِسْمِی (۴)
أَوْ یَسْبِقَنِی إِلَیْکَ بَعْضُ غَلَبَاتِ الْهَوَى وَ فِتَنِ الدُّنْیَا
فَتَکُونَ کَالصَّعْبِ النَّفُورِ (۵) وَ إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ کَالْأَرْضِ
الْخَالِیَةِ مَا أُلْقِیَ فِیهَا مِنْ شَیْءٍ قَبِلَتْهُ (۶) فَبَادَرْتُکَ
بِالْأَدَبِ قَبْلَ أَنْ یَقْسُوَ قَلْبُکَ وَ یَشْتَغِلَ لُبُّکَ (۷)
لِتَسْتَقْبِلَ بِجِدِّ رَأْیِکَ مِنَ الْأَمْرِ مَا قَدْ کَفَاکَ أَهْلُ
التَّجَارِبِ بُغْیَتَهُ وَ تَجْرِبَتَهُ فَتَکُونَ قَدْ کُفِیتَ مَئُونَةَ
الطَّلَبِ وَ عُوفِیتَ مِنْ عِلَاجِ التَّجْرِبَةِ (۸) فَأَتَاکَ مِنْ ذَلِکَ مَا
قَدْ کُنَّا نَأْتِیهِ وَ اسْتَبَانَ لَکَ مَا رُبَّمَا أَظْلَمَ عَلَیْنَا مِنْهُ
(۹).
أَیْ بُنَیَّ إِنِّی وَ إِنْ لَمْ أَکُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ کَانَ قَبْلِی (۱۰)
فَقَدْ نَظَرْتُ فِی أَعْمَالِهِمْ (۱۱) وَ فَکَّرْتُ فِی أَخْبَارِهِمْ (۱۲) وَ
سِرْتُ فِی آثَارِهِمْ (۱۳) حَتَّى عُدْتُ کَأَحَدِهِمْ (۱۴) بَلْ کَأَنِّی بِمَا
انْتَهَى إِلَیَّ مِنْ أُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ أَوَّلِهِمْ إِلَى
آخِرِهِمْ (۱۵) فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِکَ مِنْ کَدَرِهِ وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِهِ
(۱۶) فَاسْتَخْلَصْتُ لَکَ مِنْ کُلِّ أَمْرٍ نَخِیلَهُ وَ تَوَخَّیْتُ لَکَ
جَمِیلَهُ وَ صَرَفْتُ عَنْکَ مَجْهُولَهُ (۱۷) وَ رَأَیْتُ حَیْثُ عَنَانِی مِنْ
أَمْرِکَ مَا یَعْنِی الْوَالِدَ الشَّفِیقَ (۱۸) وَ أَجْمَعْتُ عَلَیْهِ مِنْ
أَدَبِکَ أَنْ یَکُونَ ذَلِکَ وَ أَنْتَ مُقْبِلُ الْعُمُرِ وَ مُقْتَبَلُ
الدَّهْرِ (۱۹) ذُو نِیَّةٍ سَلِیمَةٍ وَ نَفْسٍ صَافِیَةٍ (۲۰) وَ أَنْ
أَبْتَدِئَکَ بِتَعْلِیمِ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَأْوِیلِهِ وَ
شَرَائِعِ الْإِسْلَامِ وَ أَحْکَامِهِ وَ حَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ لَا أُجَاوِزُ
ذَلِکَ بِکَ إِلَى غَیْرِهِ (۲۱) ثُمَّ أَشْفَقْتُ أَنْ یَلْتَبِسَ عَلَیْکَ مَا
اخْتَلَفَ النَّاسُ فِیهِ مِنْ أَهْوَائِهِمْ وَ آرَائِهِمْ مِثْلَ الَّذِی
الْتَبَسَ عَلَیْهِمْ (۲۲) فَکَانَ إِحْکَامُ ذَلِکَ عَلَى مَا کَرِهْتُ مِنْ
تَنْبِیهِکَ لَهُ أَحَبَّ إِلَیَّ مِنْ إِسْلَامِکَ إِلَى أَمْرٍ لَا آمَنُ
عَلَیْکَ بِهِ الْهَلَکَةَ (۲۳) وَ رَجَوْتُ أَنْ یُوَفِّقَکَ اللَّهُ فِیهِ
لِرُشْدِکَ (۲۴) وَ أَنْ یَهْدِیَکَ لِقَصْدِکَ (۲۵) فَعَهِدْتُ إِلَیْکَ
وَصِیَّتِی هَذِهِ وَ اعْلَمْ (۲۶).
یَا بُنَیَّ أَنَّ أَحَبَّ مَا أَنْتَ آخِذٌ بِهِ إِلَیَّ مِنْ وَصِیَّتِی تَقْوَى
اللَّهِ (۲۷) وَ الِاقْتِصَارُ عَلَى مَا فَرَضَهُ اللَّهُ عَلَیْکَ وَ الْأَخْذُ
بِمَا مَضَى عَلَیْهِ الْأَوَّلُونَ مِنْ آبَائِکَ وَ الصَّالِحُونَ مِنْ أَهْلِ
بَیْتِکَ (۲۸) فَإِنَّهُمْ لَمْ یَدَعُوا أَنْ نَظَرُوا لِأَنْفُسِهِمْ کَمَا
أَنْتَ نَاظِرٌ (۲۹) وَ فَکَّرُوا کَمَا أَنْتَ مُفَکِّرٌ (۳۰) ثُمَّ رَدَّهُمْ
آخِرُ ذَلِکَ إِلَى الْأَخْذِ بِمَا عَرَفُوا (۳۱) وَ الْإِمْسَاکِ عَمَّا لَمْ
یُکَلَّفُوا (۳۲) فَإِنْ أَبَتْ نَفْسُکَ أَنْ تَقْبَلَ ذَلِکَ دُونَ أَنْ تَعْلَمَ
کَمَا عَلِمُوا فَلْیَکُنْ طَلَبُکَ ذَلِکَ بِتَفَهُّمٍ وَ تَعَلُّمٍ (۳۳) لَا
بِتَوَرُّطِ الشُّبُهَاتِ وَ عُلَقِ الْخُصُومَاتِ (۳۴) وَ ابْدَأْ قَبْلَ نَظَرِکَ
فِی ذَلِکَ بِالِاسْتِعَانَةِ بِإِلَهِکَ (۳۵) وَ الرَّغْبَةِ إِلَیْهِ فِی
تَوْفِیقِکَ (۳۶) وَ تَرْکِ کُلِّ شَائِبَةٍ أَوْلَجَتْکَ فِی شُبْهَةٍ أَوْ
أَسْلَمَتْکَ إِلَى ضَلَالَةٍ (۳۷) فَإِنْ أَیْقَنْتَ أَنْ قَدْ صَفَا قَلْبُکَ
فَخَشَعَ (۳۸) وَ تَمَّ رَأْیُکَ فَاجْتَمَعَ وَ کَانَ هَمُّکَ فِی ذَلِکَ هَمّاً
وَاحِداً (۳۹) فَانْظُرْ فِیمَا فَسَّرْتُ لَکَ (۴۰) وَ إِنْ لَمْ یَجْتَمِعْ لَکَ
مَا تُحِبُّ مِنْ نَفْسِکَ (۴۱) وَ فَرَاغِ نَظَرِکَ وَ فِکْرِکَ (۴۲) فَاعْلَمْ
أَنَّکَ إِنَّمَا تَخْبِطُ الْعَشْوَاءَ (۴۳) وَ تَتَوَرَّطُ الظَّلْمَاءَ (۴۴) وَ
لَیْسَ طَالِبُ الدِّینِ مَنْ خَبَطَ أَوْ خَلَطَ (۴۵) وَ الْإِمْسَاکُ عَنْ ذَلِکَ
أَمْثَلُ فَتَفَهَّمْ (۴۶).


همان که مى آفریند، مى میراند
پسرم!
۱ به وصیت من خوب فکر کن
۲ و بدان، مرگ در اختیار کسى است که زندگى در اختیار اوست؛
۳ همان که مى آفریند، مى میراند؛
۴ همان که نیست مى کند؛ باز مى گرداند؛
۵ همان که گرفتار مى کند، آسایش مى بخشد.
۶ بى تردید، دنیا، جز با نظام خداوندى، برقرار نمى ماند: نعمت ها، سختى ها، سزاى
روز جزا و امورى که قرار داده و ما درک نمى کنیم.
۷ درک بعضى سنت هاى خداوندى، اگر برایت مشکل شد، بگذار به حساب این که به حکمت هاى
آن نادانى؛
۸ چون تو در اول آفرینش، نادان بودى و بعد دانایت کردند.
۹ زیاد پیش آمده که چیزهایى را نمى دانى؛ امورى فکرت را سرگردان مى کنند و بصیرتت،
راهى براى فهم آنها نمى یابد؛ اما بعدها درکشان مى کنى؛
۱۰ پس به آن که تو را آفریده، روزى داده و خلقتى متعادل بخشیده، پناه ببر!
۱۱ بندگى ات براى او باشد؛ شوقت به او و هراست از او.
فرزندم، بدان!
۱۲ کسى از خدا خبرى نیاورده، آن جور که پیامبر خبر آورد؛
پس بگذار او پیشواى تو باشد.
۱۳ او تو را تا نجات، راه ببرد.
۱۴ من در نصیحت کردن تو، هیچ کوتاهى نکردم.
۱۵ تو بخواهى خودت را بشناسى، سعى هم بکنى، باز به آن حدى که من تو را مى شناسم و
درک مى کنم، نمى رسى.
فرزندم، بدان!
۱۶ اگر خدایت شریکى داشت، رسولان آن شریک، سراغت مى آمدند؛
۱۷ آثار پادشاهى او را مى دیدى؛
۱۸ از کارها و اوصافش باخبر مى شدى؛
۱۹ ولى او خداى یگانه اى است؛
همان جور که خودش، خودش را وصف مى کند.
۲۰ کسى با حکومتش در تضاد نیست؛
۲۱ بوده و نابود، نمى شود؛
۲۲ پیش از همه چیز است و آغاز و ابتدایى ندارد؛
۲۳ بعد از همه چیز است و آخر و انتهایى ندارد
۲۴ بزرگ تر از آن که دلى یا دیده اى، تمام ربوبیت او را دریابد.
۲۵ حالا که این حقیقت را دریافتى،
رفتارت، رفتار کسى باشد که شأنى حقیر دارد؛
۲۶ قدرتى ناچیز،
۲۷ ضعفى زیاد،
۲۸ و حجم بزرگى نیاز؛
۲۹ نیاز به توفیق فرمان برى، هراس از انتقام و ترس از خشم او؛
۳۰ چون که بى تردید، او جز به زیبایى ها، فرمان نداده
۳۱ و جز از زشتى ها دورتان نکرده.
پسرم!
۳۲ تو را از دنیا و حالتش، نیست شدن و دست به دست گشتن اش، خبر کردم؛
۳۳ از آخرت هم خبرت کردم؛ از آن چه که آن جا براى اهلش آماده کرده اند.
۳۴ براى هر دو جهان هم مثال هایى زدم؛ تا عبرت بگیرى و قدم هایت را با توجه به آن
بردارى.
۳۵ مردمى که دنیا را آزموده و شناخته اند، مثل مسافرانى اند که از منزل گاهى بى آب
و گیاه، عزم جایى را کرده اند، وسیع و آباد.
۳۶ آنان، رنج راه و دورى دوست، سختى سفر و غذاى ناگوار،
همه را تاب مى آورند؛
۳۷ تا به خانه وسیع و منزل گاه امن و آرامشان برسند.
۳۸ از این سختى ها، دردى احساس نمى کنند؛
۳۹ هزینه هاى سفر را ضرر حساب نمى کنند
۴۰ دوست داشتنى تر از آن چه به منزل و محله موعود، نزدیکشان مى کند، چیزى نیست
۴۱ و مردمى که دنیا فریبشان داده، مثل مسافرانى اند که از جایى وسیع و آباد، مى
روند به منزل گاهى بى آب و گیاه؛
۴۲ و برایشان ناخوشایندتر و دشوارتر از این کوچ، از این رفتن به جانب ناآباد، چیزى
نیست.

پى نوشت:
یَا بُنَیَّ وَصِیَّتِی (۱) وَ اعْلَمْ أَنَّ مَالِکَ الْمَوْتِ هُوَ مَالِکُ
الْحَیَاةِ (۲) وَ أَنَّ الْخَالِقَ هُوَ الْمُمِیتُ (۳) وَ أَنَّ الْمُفْنِیَ هُوَ
الْمُعِیدُ (۴) وَ أَنَّ الْمُبْتَلِیَ هُوَ الْمُعَافِی (۵) وَ أَنَّ الدُّنْیَا
لَمْ تَکُنْ لِتَسْتَقِرَّ إِلَّا عَلَى مَا جَعَلَهَا اللَّهُ عَلَیْهِ مِنَ
النَّعْمَاءِ وَ الِابْتِلَاءِ وَ الْجَزَاءِ فِی الْمَعَادِ أَوْ مَا شَاءَ مِمَّا
لَا تَعْلَمُ (۶) فَإِنْ أَشْکَلَ عَلَیْکَ شَیْءٌ مِنْ ذَلِکَ فَاحْمِلْهُ عَلَى
جَهَالَتِکَ (۷) فَإِنَّکَ أَوَّلُ مَا خُلِقْتَ بِهِ جَاهِلًا ثُمَّ عُلِّمْتَ (۸)
وَ مَا أَکْثَرَ مَا تَجْهَلُ مِنَ الْأَمْرِ وَ یَتَحَیَّرُ فِیهِ رَأْیُکَ وَ
یَضِلُّ فِیهِ بَصَرُکَ ثُمَّ تُبْصِرُهُ بَعْدَ ذَلِکَ (۹) فَاعْتَصِمْ بِالَّذِی
خَلَقَکَ وَ رَزَقَکَ وَ سَوَّاکَ (۱۰) وَ لْیَکُنْ لَهُ تَعَبُّدُکَ وَ إِلَیْهِ
رَغْبَتُکَ وَ مِنْهُ شَفَقَتُکَ (۱۱).
وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّ أَحَداً لَمْ یُنْبِئْ عَنِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ
کَمَا أَنْبَأَ عَنْهُ الرَّسُولُ علیه السلام فَارْضَ بِهِ رَائِداً (۱۲) وَ إِلَى
النَّجَاةِ قَائِداً (۱۳) فَإِنِّی لَمْ آلُکَ نَصِیحَةً (۱۴) وَ إِنَّکَ لَنْ
تَبْلُغَ فِی النَّظَرِ لِنَفْسِکَ وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ مَبْلَغَ نَظَرِی لَکَ
(۱۵).
وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّهُ لَوْ کَانَ لِرَبِّکَ شَرِیکٌ لَأَتَتْکَ رُسُلُهُ
(۱۶) وَ لَرَأَیْتَ آثَارَ مُلْکِهِ وَ سُلْطَانِهِ (۱۷) وَ لَعَرَفْتَ أَفْعَالَهُ
وَ صِفَاتِهِ (۱۸) وَ لَکِنَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ کَمَا وَصَفَ نَفْسَهُ (۱۹) لَا
یُضَادُّهُ فِی مُلْکِهِ أَحَدٌ (۲۰) وَ لَا یَزُولُ أَبَداً وَ لَمْ یَزَلْ (۲۱)
أَوَّلٌ قَبْلَ الْأَشْیَاءِ بِلَا أَوَّلِیَّةٍ (۲۲) وَ آخِرٌ بَعْدَ الْأَشْیَاءِ
بِلَا نِهَایَةٍ (۲۳) عَظُمَ عَنْ أَنْ تَثْبُتَ رُبُوبِیَّتُهُ بِإِحَاطَةِ قَلْبٍ
أَوْ بَصَرٍ (۲۴) فَإِذَا عَرَفْتَ ذَلِکَ فَافْعَلْ کَمَا یَنْبَغِی لِمِثْلِکَ
أَنْ یَفْعَلَهُ فِی صِغَرِ خَطَرِهِ (۲۵) وَ قِلَّةِ مَقْدِرَتِهِ (۲۶) وَ
کَثْرَةِ عَجْزِهِ (۲۷) و عَظِیمِ حَاجَتِهِ إِلَى رَبِّهِ (۲۸) فِی طَلَبِ
طَاعَتِهِ وَ الْخَشْیَةِ مِنْ عُقُوبَتِهِ وَ الشَّفَقَةِ مِنْ سُخْطِهِ (۲۹)
فَإِنَّهُ لَمْ یَأْمُرْکَ إِلَّا بِحَسَنٍ (۳۰) وَ لَمْ یَنْهَکَ إِلَّا عَنْ
قَبِیحٍ (۳۱).
یَا بُنَیَّ إِنِّی قَدْ أَنْبَأْتُکَ عَنِ الدُّنْیَا وَ حَالِهَا وَ زَوَالِهَا
وَ انْتِقَالِهَا (۳۲) وَ أَنْبَأْتُکَ عَنِ الْآخِرَةِ وَ مَا أُعِدَّ لِأَهْلِهَا
فِیهَا (۳۳) وَ ضَرَبْتُ لَکَ فِیهِمَا الْأَمْثَالَ لِتَعْتَبِرَ بِهَا وَ
تَحْذُوَ عَلَیْهَا (۳۴) إِنَّمَا مَثَلُ مَنْ خَبَرَ الدُّنْیَا کَمَثَلِ قَوْمٍ
سَفْرٍ نَبَا بِهِمْ مَنْزِلٌ جَدِیبٌ فَأَمُّوا مَنْزِلًا خَصِیباً وَ جَنَاباً
مَرِیعاً (۳۵) فَاحْتَمَلُوا وَعْثَاءَ الطَّرِیقِ وَ فِرَاقَ الصَّدِیقِ وَ
خُشُونَةَ السَّفَرِ وَ جُشُوبَةَ المَطْعَمِ (۳۶) لِیَأْتُوا سَعَةَ دَارِهِمْ وَ
مَنْزِلَ قَرَارِهِمْ (۳۷) فَلَیْسَ یَجِدُونَ لِشَیْءٍ مِنْ ذَلِکَ أَلَماً (۳۸)
وَ لَا یَرَوْنَ نَفَقَةً فِیهِ مَغْرَماً (۳۹) وَ لَا شَیْءَ أَحَبُّ إِلَیْهِمْ
مِمَّا قَرَّبَهُمْ مِنْ مَنْزِلِهِمْ وَ أَدْنَاهُمْ مِنْ مَحَلَّتِهِمْ (۴۰) وَ
مَثَلُ مَنِ اغْتَرَّ بِهَا کَمَثَلِ قَوْمٍ کَانُوا بِمَنْزِلٍ خَصِیبٍ فَنَبَا
بِهِمْ إِلَى مَنْزِلٍ جَدِیبٍ (۴۱) فَلَیْسَ شَیْءٌ أَکْرَهَ إِلَیْهِمْ وَ لَا
أَفْظَعَ عِنْدَهُمْ مِنْ مُفَارَقَةِ مَا کَانُوا فِیهِ إِلَى مَا یَهْجُمُونَ
عَلَیْهِ وَ یَصِیرُونَ إِلَیْهِ (۴۲).


پیش از فرود، جاى فرودت را هموار کن
پسرم!
۱ در رابطه با دیگران، دل خودت را میزان قرار بده؛
۲ هرچه براى خودت مى خواهى، براى آنها هم بخواه؛
۳ هرچه براى خودت نمى خواهى، براى آنها هم نخواه؛
۴ همان جور که خوش ندارى به تو ظلمى شود، ظلمى نکن.
۵ همان جور که دوست دارى به تو خوبى کنند، خوبى کن.
۶ هرچه فکر مى کنى مردم اگر بکنند بد است، براى خودت هم بد حساب کن.
۷ هر چه را براى خودت مى پسندى، براى آنها هم بپسند.
۸ هر چه نمى دانى، نگو؛ حتى اگر آن چه مى دانى کم است.
۹ هر چه نمى خواهى درباره ات بگویند، درباره کسى نگو.
۱۰ از خود راضى بودن، خلاف درستى و آفت اندیشه هاست.
۱۱ پس (به این که هستى، راضى نباش) و تمام سعى ات را بکن و ذخیره ساز دیگران نباش.
۱۲ به مقصد هم که رسیدى، بیشتر از همیشه، در برابر پروردگارت، خاشع باش.
بدان!
۱۳ بدان راهى طولانى و دشوار، پیش رو دارى
۱۴ قطعا به توشه کافى نیاز دارى؛ به سبک بارى،
و به این که قدم هایت درست و در مسیر باشند؛
۱۵ بیش از طاقتت، بار برندار
۱۶ که مبادا در راه، سنگینى بار، دست و پا گیرت شود.
۱۷ اگر بین نیازمندان، کسى را یافتى که توشه ات را برایت به قیامت ببرد و توشه را،
فرداى محشر، در لحظه احتیاج، به تو برگرداند،
وجودش را غنیمت بشمار(انفاق کن؛ انفاق کن)، بار را بگذار بر دوش او.
۱۸ تا مى توانى، بار و کوله اش را سنگین کن؛
۱۹ شاید بعدها، کسى را با این مشخصات، پیدا نکنى.
۲۰ هر کسى روز دارایى ات از تو وام مى خواهد، وجودش را غنیمت بشمار؛
۲۱ تا در آن روز تنگ دستى، روز گرفتارى، وام را به تو پس دهد.
بدان!
۲۲ گردنه و گذرگاهى دشوار، پیش رو دارى
۲۳ که حال و روز سبک باران، وقت عبور از آن، بهتر از اوضاع مردم سنگین بار است.
۲۴ هرکه کند و آهسته عبور مى کند، از آن که شتابان رد مى شود، حال بدترى دارد.
۲۵ بعد از این گذرگاه، ناگزیرى یا در بهشت فرود آیى یا در جهنم.
۲۶ پس، پیش از فرود، قاصدى بفرست تا برایت، جایى آماده کند.
۲۷ پیش از فرود، جاى فرودت را هموار کن
۲۸ که بعد از مرگ، نه مى توان خدا را راضى کرد و نه مى توان به دنیا برگشت.
بدان!
۲۹ کسى که گنجینه هاى آسمان و زمین به دست اوست، به تو اجازه خواستن، و اجازه دعا
داده،
۳۰ ضمانت کرده که خواهش هاى تو را جواب مى دهد،
۳۱ فرمان داده، که بخواهى، تا بدهد.
۳۲ پى مهرش باش، تا به تو مهر بورزد.
۳۳ بین تو و خودش، نگذاشته کسى حجاب و فاصله باشد.
۳۴ تو را به کسى دیگر حواله نداده، پس لازم نیست یکى بین او و تو واسطه باشد.
۳۵ وقتى بد مى کنى، راه بازگشتت را نمى بندد.
۳۶ در عذابت عجله نمى کند.
۳۷ وقتى توبه مى کنى و باز مى گردى، سرزنشت نمى کند.
۳۸ حتى اگر رسوایى حق توست، باز، رسوایت نمى کند.
۳۹ وقتى بازمى گردى، سخت نمى گیرد و مى پذیردت.
۴۰ وقتى بازمى گردى، با جریمه و جزا، آزارت نمى دهد
و از لطفش، ناامیدت نمى کند؛
۴۱ بلکه بازگشتت را، برایت ثواب حساب مى کند.
۴۲ هر گناهت را یکى و هر کار خوبت را ده تا حساب مى کند.
۴۳ برایت درِ بازگشت را باز گذاشته است.
۴۴ صدایش که مى کنى، صدایت را مى شنود.
۴۵ در دل، اگر با او نجوا کنى، نجوایت را مى فهمد.
۴۶ نیازت را مى برى پیش او.
۴۷ سفره دلت را پیش او وا مى کنى.
۴۸ از غم و غصه هایت، به او شکایت مى کنى.
۴۹ براى گرفتارى هایت، از او چاره مى خواهى.
۵۰ در کارهایت، از او کمک مى خواهى.
۵۱ چیزهایى از گنجینه هاى لطفش درخواست مى کنى که هیچ کس دیگر نمى تواند آنها را
بدهد؛
۵۲ مثل طول عمرها، سلامتى بدن ها و وسعت روزى ها.
۵۳ کلید همه گنجینه هایش را گذاشت در دو دست تو؛
وقتى به تو اجازه دعا و خواهش داد.
۵۴ حالا هر وقت بخواهى، با دعا، درهاى نعمتش را باز مى کنى
۵۵ و انبوه مهر و لطفش را به روى خودت، سرازیر مى کنى.
۵۶ دیر آمدن پاسخ دعاها، نا امیدت نکند... .
۵۷ خیلى وقت ها، دعایت را دیر اجابت مى کند؛ چون در این تأخیرها، پاداش دعا کننده و
عطایى که به امیدوار، مى دهند، بیشتر مى شود.
۵۸ خیلى وقت ها، چیزى مى خواهى، نمى دهند؛
۵۹ اما، در دنیا یا آخرت، بهتر از آن را به تو مى بخشند؛
۶۰ یا آن را نمى دهند؛ چون به صلاحت نیست.
۶۱ خیلى وقت ها، اگر چیزى که خواسته اى بدهند، دینت از بین مى رود.
۶۲ پس چیزى بخواه که زیبایى اش برایت بماند و رنج و سختى اش، از تو دور باشد؛
۶۳ که نه ثروت براى تو باقى مى ماند و نه تو براى ثروت باقى مى مانى.

پى نوشت:
یَا بُنَیَّ اجْعَلْ نَفْسَکَ مِیزَاناً فِیمَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَ غَیْرِکَ (۱)
فَأَحْبِبْ لِغَیْرِکَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِکَ (۲) وَ اکْرَهْ لَهُ مَا تَکْرَهُ
لَهَا (۳) وَ لَا تَظْلِمْ کَمَا لَا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ (۴) وَ أَحْسِنْ کَمَا
تُحِبُّ أَنْ یُحْسَنَ إِلَیْکَ (۵) وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِکَ مَا
تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَیْرِکَ (۶) وَ ارْضَ مِنَ النَّاسِ بِمَا تَرْضَاهُ لَهُمْ
مِنْ نَفْسِکَ (۷) وَ لَا تَقُلْ مَا لَا تَعْلَمُ وَ إِنْ قَلَّ مَا تَعْلَمُ (۸)
وَ لَا تَقُلْ مَا لَا تُحِبُّ أَنْ یُقَالَ لَکَ (۹) وَ اعْلَمْ أَنَّ
الْإِعْجَابَ ضِدُّ الصَّوَابِ وَ آفَةُ الْأَلْبَابِ (۱۰) فَاسْعَ فِی کَدْحِکَ وَ
لَا تَکُنْ خَازِناً لِغَیْرِکَ (۱۱) وَ إِذَا أَنْتَ هُدِیتَ لِقَصْدِکَ فَکُنْ
أَخْشَعَ مَا تَکُونُ لِرَبِّکَ (۱۲).
وَ اعْلَمْ أَنَّ أَمَامَکَ طَرِیقاً ذَا مَسَافَةٍ بَعِیدَةٍ وَ مَشَقَّةٍ
شَدِیدَةٍ (۱۳) وَ أَنَّهُ لَا غِنَى بِکَ فِیهِ عَنْ حُسْنِ الِارْتِیَادِ وَ
قَدْرِ بَلَاغِکَ مِنَ الزَّادِ مَعَ خِفَّةِ الظَّهْرِ (۱۴) فَلَا تَحْمِلَنَّ
عَلَى ظَهْرِکَ فَوْقَ طَاقَتِکَ (۱۵) فَیَکُونَ ثِقْلُ ذَلِکَ وَبَالًا عَلَیْکَ
(۱۶) وَ إِذَا وَجَدْتَ مِنْ أَهْلِ الْفَاقَةِ مَنْ یَحْمِلُ لَکَ زَادَکَ إِلَى
یَوْمِ الْقِیَامَةِ فَیُوَافِیکَ بِهِ غَداً حَیْثُ تَحْتَاجُ إِلَیْهِ
فَاغْتَنِمْهُ وَ حَمِّلْهُ إِیَّاهُ (۱۷) وَ أَکْثِرْ مِنْ تَزْوِیدِهِ وَ أَنْتَ
قَادِرٌ عَلَیْهِ (۱۸) فَلَعَلَّکَ تَطْلُبُهُ فَلَا تَجِدُهُ (۱۹) وَ اغْتَنِمْ
مَنِ اسْتَقْرَضَکَ فِی حَالِ غِنَاکَ (۲۰) لِیَجْعَلَ قَضَاءَهُ لَکَ فِی یَوْمِ
عُسْرَتِکَ (۲۱).
وَ اعْلَمْ أَنَّ أَمَامَکَ عَقَبَةً کَئُوداً (۲۲) الْمُخِفُّ فِیهَا أَحْسَنُ
حَالًا مِنَ الْمُثْقِلِ (۲۳) وَ الْمُبْطِئُ عَلَیْهَا أَقْبَحُ حَالًا مِنَ
الْمُسْرِعِ (۲۴) وَ أَنَّ مَهْبِطَکَ بِهَا لَا مَحَالَةَ إِمَّا عَلَى جَنَّةٍ
أَوْ عَلَى نَارٍ (۲۵) فَارْتَدْ لِنَفْسِکَ قَبْلَ نُزُولِکَ (۲۶) وَ وَطِّئِ
الْمَنْزِلَ قَبْلَ حُلُولِکَ (۲۷) فَلَیْسَ بَعْدَ الْمَوْتِ مُسْتَعْتَبٌ وَ لَا
إِلَى الدُّنْیَا مُنْصَرَفٌ (۲۸).
وَ اعْلَمْ أَنَّ الَّذِی بِیَدِهِ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قَدْ
أَذِنَ لَکَ فِی الدُّعَاءِ (۲۹) وَ تَکَفَّلَ لَکَ بِالْإِجَابَةِ (۳۰) وَ
أَمَرَکَ أَنْ تَسْأَلَهُ لِیُعْطِیَکَ (۳۱) وَ تَسْتَرْحِمَهُ لِیَرْحَمَکَ (۳۲)
وَ لَمْ یَجْعَلْ بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ مَنْ یَحْجُبُکَ عَنْهُ (۳۳) وَ لَمْ
یُلْجِئْکَ إِلَى مَنْ یَشْفَعُ لَکَ إِلَیْهِ (۳۴) وَ لَمْ یَمْنَعْکَ إِنْ
أَسَأْتَ مِنَ التَّوْبَةِ (۳۵) وَ لَمْ یُعَاجِلْکَ بِالنِّقْمَةِ (۳۶) وَ لَمْ
یُعَیِّرْکَ بِالْإِنَابَةِ (۳۷) وَ لَمْ یَفْضَحْکَ حَیْثُ الْفَضِیحَةُ بِکَ
أَوْلَى (۳۸) وَ لَمْ یُشَدِّدْ عَلَیْکَ فِی قَبُولِ الْإِنَابَةِ (۳۹) وَ لَمْ
یُنَاقِشْکَ بِالْجَرِیمَةِ وَ لَمْ یُو?یِسْکَ مِنَ الرَّحْمَةِ (۴۰) بَلْ جَعَلَ
نُزُوعَکَ عَنِ الذَّنْبِ حَسَنَةً (۴۱) وَ حَسَبَ سَیِّئَتَکَ وَاحِدَةً وَ حَسَبَ
حَسَنَتَکَ عَشْراً (۴۲) وَ فَتَحَ لَکَ بَابَ الْمَتَابِ وَ بَابَ الِاسْتِعْتَابِ
(۴۳) فَإِذَا نَادَیْتَهُ سَمِعَ نِدَاکَ (۴۴) وَ إِذَا نَاجَیْتَهُ عَلِمَ
نَجْوَاکَ (۴۵) فَأَفْضَیْتَ إِلَیْهِ بِحَاجَتِکَ (۴۶) وَ أَبْثَثْتَهُ ذَاتَ
نَفْسِکَ (۴۷) وَ شَکَوْتَ إِلَیْهِ هُمُومَکَ (۴۸) وَ اسْتَکْشَفْتَهُ کُرُوبَکَ
(۴۹) وَ اسْتَعَنْتَهُ عَلَى أُمُورِکَ (۵۰) وَ سَأَلْتَهُ مِنْ خَزَائِنِ
رَحْمَتِهِ مَا لَا یَقْدِرُ عَلَى إِعْطَائِهِ غَیْرُهُ (۵۱) مِنْ زِیَادَةِ
الْأَعْمَارِ وَ صِحَّةِ الْأَبْدَانِ وَ سَعَةِ الْأَرْزَاقِ (۵۲) ثُمَّ جَعَلَ
فِی یَدَیْکَ مَفَاتِیحَ خَزَائِنِهِ بِمَا أَذِنَ لَکَ فِیهِ مِنْ مَسْأَلَتِهِ
(۵۳) فَمَتَى شِئْتَ اسْتَفْتَحْتَ بِالدُّعَاءِ أَبْوَابَ نِعْمَتِهِ (۵۴) وَ
اسْتَمْطَرْتَ شَآبِیبَ رَحْمَتِهِ (۵۵) فَلَا یُقَنِّطَنَّکَ إِبْطَاءُ
إِجَابَتِهِ ... (۵۶) وَ رُبَّمَا أُخِّرَتْ عَنْکَ الْإِجَابَةُ لِیَکُونَ ذَلِکَ
أَعْظَمَ لِأَجْرِ السَّائِلِ وَ أَجْزَلَ لِعَطَاءِ الْآمِلِ (۵۷) وَ رُبَّمَا
سَأَلْتَ الشَّیْءَ فَلَا تُو?تَاهُ (۵۸) وَ أُوتِیتَ خَیْراً مِنْهُ عَاجِلًا أَوْ
آجِلًا (۵۹) أَوْ صُرِفَ عَنْکَ لِمَا هُوَ خَیْرٌ لَکَ (۶۰) فَلَرُبَّ أَمْرٍ قَدْ
طَلَبْتَهُ فِیهِ هَلَاکُ دِینِکَ لَوْ أُوتِیتَهُ (۶۱) فَلْتَکُنْ مَسْأَلَتُکَ
فِیمَا یَبْقَى لَکَ جَمَالُهُ وَ یُنْفَى عَنْکَ وَبَالُهُ (۶۲) فَالْمَالُ لَا
یَبْقَى لَکَ وَ لَا تَبْقَى لَهُ (۶۳).


به جایى دیگر باید رسید
بدان، فرزندم!
۱ بى تردید، تو را براى آخرت آفریده اند؛ نه براى دنیا
۲ براى فنا، نه براى بقا؛
۳ براى مرگ؛ نه براى زندگى.
۴ جایى فرود آمده اى که از آن جا باید رفت؛
به جایى دیگر باید رسید.
۵ تو در جاده آخرتى!
۶ تو شکار فرارى مرگى و فرارى از مرگ، نجات نمى یابد.
۷ مرگ، شکار خودش را پیدا مى کند
۸ و بى برو برگرد، آن را مى گیرد.
۹ بترس از این که مرگ، موقعى سراغت بیاید که دارى گناه مى کنى ۱۰ و با خودت هم مى
گویى که از این گناه توبه مى کنم.
۱۱ بترس از این که مرگ، بین تو و توبه موعودت، فاصله بیندازد، اگر این طور شود،
خودت را تباه کرده اى.
فرزندم!
۱۲ زیاد، یاد مرگ کن؛
۱۳ یاد جایى که ناگهان در آن فرو مى افتى
۱۴ و بعد مردن، به آن مى رسى؛
۱۵ تا وقتى سراغت آمد، آماده باشى؛ کمربسته و مهیا؛
۱۶ نکند ناگهانى غافلگیرت کند و مغلوب شوى؛
۱۷ نکند رنگ و لعاب مردمى که خیال برشان داشته، در دنیا مى مانند،
مردمى که مثل سگ، دنیا را از هم مى دزدند، تو را گول بزند.
۱۸ خدا که از احوال این روزگار پست، تو را خبر کرده،
۱۹ خود دنیا هم به تو، خودش را معرفى کرده،
۲۰ و زشتى هایش را نشانت داده.
۲۱ مردمى که پى دنیایند، سگ هاى عوعوزن و درندگان شکارى اند؛
۲۲ به هم چنگ و دندان نشان مى دهند؛
۲۳ زورمندهاشان، بى زورها را مى خورند
۲۴ بزرگ هاشان، کوچک ترها را تحت سلطه مى گیرند.
۲۵ بعضى هاشان، چهارپاى رام و زانوبند دارند؛
۲۶ بعضى ها رها شده
۲۷ و زانوبندهاشان را گم کرده اند
۲۸ و به تاخت، سَمْتِ بیراهه مى روند.
۲۹ در شنزارى بى گیاه و علف (و پر از) رنج وآفت مى چرند؛
۳۰ بى چوپانى که مواظبشان باشد،
۳۱ و بى گله بانى که آنها را (در مرتعى سالم) بچراند.
۳۲ دنیا آنها را برد به راهى تاریک
۳۳ چشم هایشان را هم گرفت؛ تا علائم و نشانه هاى راه روشن را نبینند.
۳۴ آنان در سرگردانى هاى دنیا گم شدند؛
۳۵ در نعمت هایش فرو رفتند
۳۶ و دنیا شد خدایشان.
۳۷ بعد، دنیا با آنها بازى کرد
آنها هم با دنیا بازى کردند
۳۸ و هرچه فراسوى آن بود، از یاد بردند.
۳۹ اگر صبر کنى، تاریکى کنار مى رود.
۴۰ کجاوه هاى سفر، رسیده و آماده، ایستاده اند.
۴۱ هر که تند و سریع رود، به کاروان مى رسد.
پسرم، بدان!
۴۲ آدمى که بر مرکب زمان سوار است، بر مرکب روزها و شب ها، حتى وقتى خودش خیال مى
کند ایستاده است، مرکب زمان، دارد او را پیش مى برد،
۴۳ همان وقتى که خیال مى کند جایى ساکن شده و استراحت مى کند، دارد رو به پایان،
جلو مى رود.
۴۴ پس مطمئن باش که به آرزویت نمى رسى و بیش از اندازه مقرر، عمر نمى کنى.
۴۵ که تو در همان جاده اى هستى که آدم هاى پیش از تو رفته اند.
۴۶ پس در جست وجوى مال و منال دنیا، آرام و بى حرص باش و
وقت خرج کردنش هم سنجیده و زیبا عمل کن.
۴۷ خیلى پیش آمده که افزون طلبى ها، همه مال را بر باد داده است.
۴۸ این طور نیست که هر که بیفتد پى مال و منال، به آن برسد
۴۹ یا هر کس خیلى پى آن نباشد، محروم بماند.
۵۰ روحت را بالاتر از این بدان که آلوده پستى و فرومایگى شود؛
حتى اگر از این مسیر، به آرزوهایت برسى (کرامت روحت را معامله نکن).
۵۱ هیچ کالایى، هم قیمت با آن چه از روح و وجود تو کم مى شود، نیست.
۵۲ بنده کس دیگرى نباش که خدا تو را آزاد آفریده است.
(آرزوهایت فقط با پستى و فرومایگى به دست مى آیند؟)
۵۳ چه جور خیرى است؛ خیرى که فقط از مسیر شر مى شود به آن رسید؟
۵۴ چه جور آسایشى است؛ آسایشى که فقط از مسیرى سخت مى شود به آن رسید؟
۵۵ نکند مرکب هاى طمع، تند و شتابان، تو را تا چشمه هاى هلاکت ببرند.
۵۶ اگر مى توانى، نگذار یکى که نعمتى در اختیار دارد، بین تو و خدا قرار گیرد.
(نعمت را به جاى این که از او بخواهى، مستقیم از خود خدا بخواه).
۵۷ به هر حال، همان قسمت و سهم مقررت را مى گیرى؛
۵۸ ولى کم و اندکى که خود خداى پاک به آدم بدهد، بزرگ تر و با ارزش تر از زیاد و
بسیارى است که آفریدگانش بدهند؛ با این که همه و هر نعمتى از اوست.
۵۹ جبران ضررى که از سکوت به تو مى رسد، آسان تر از جبران حرف هاى نابجاست.
۶۰ بندهاى ظرف را اگر خوب و محکم ببندى، هرچه در ظرف است، سالم مى ماند.
۶۱ من بیشتر دوست دارم که هرچه دارى، درست نگه دارى؛ تا این که بیفتى پى آن چه
دیگران دارند.
۶۲ تلخى یأس، بهتر از خواستن از مردم است.
۶۳ کار کم درآمد با پاکدامنى، بهتر از توان گرى با گناه است.
۶۴ آدم، راز خودش را بهتر از هر کس دیگر نگه مى دارد.
۶۵ خیلى ها در راهى سعى مى کنند که به ضرر خودشان تمام مى شود.
۶۶ پرحرف، هرزه گو مى شود
۶۷ و آن که مى اندیشد، بینایى مى یابد.

پى نوشت:
وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّکَ إِنَّمَا خُلِقْتَ لِلْآخِرَةِ لَا لِلدُّنْیَا (۱)
وَ لِلْفَنَاءِ لَا لِلْبَقَاءِ (۲) وَ لِلْمَوْتِ لَا لِلْحَیَاةِ (۳) وَ أَنَّکَ
فِی قُلْعَةٍ وَ دَارِ بُلْغَةٍ (۴) وَ طَرِیقٍ إِلَى الْآخِرَةِ (۵) وَ أَنَّکَ
طَرِیدُ الْمَوْتِ الَّذِی لَا یَنْجُو مِنْهُ هَارِبُهُ (۶) وَ لَا یَفُوتُهُ
طَالِبُهُ (۷) وَ لَا بُدَّ أَنَّهُ مُدْرِکُهُ (۸) فَکُنْ مِنْهُ عَلَى حَذَرِ
أَنْ یُدْرِکَکَ وَ أَنْتَ عَلَى حَالٍ سَیِّئَةٍ (۹) قَدْ کُنْتَ تُحَدِّثُ
نَفْسَکَ مِنْهَا بِالتَّوْبَةِ (۱۰) فَیَحُولَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ ذَلِکَ فَإِذَا
أَنْتَ قَدْ أَهْلَکْتَ نَفْسَکَ (۱۱).
یَا بُنَیَّ أَکْثِرْ مِنْ ذِکْرِ الْمَوْتِ (۱۲) وَ ذِکْرِ مَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ
(۱۳) وَ تُفْضِی بَعْدَ الْمَوْتِ إِلَیْهِ (۱۴) حَتَّى یَأْتِیَکَ وَ قَدْ
أَخَذْتَ مِنْهُ حِذْرَکَ وَ شَدَدْتَ لَهُ أَزْرَکَ (۱۵) وَ لَا یَأْتِیَکَ
بَغْتَةً فَیَبْهَرَکَ (۱۶) وَ إِیَّاکَ أَنْ تَغْتَرَّ بِمَا تَرَى مِنْ إِخْلَادِ
أَهْلِ الدُّنْیَا إِلَیْهَا وَ تَکَالُبِهِمْ عَلَیْهَا (۱۷) فَقَدْ نَبَّأَکَ
اللَّهُ عَنْهَا (۱۸) وَ نَعَتْ هِیَ لَکَ عَنْ نَفْسِهَا (۱۹) وَ تَکَشَّفَتْ لَکَ
عَنْ مَسَاوِیهَا (۲۰) فَإِنَّمَا أَهْلُهَا کِلَابٌ عَاوِیَةٌ وَ سِبَاعٌ
ضَارِیَةٌ (۲۱) یَهِرُّ بَعْضُهَا عَلَى بَعْضٍ (۲۲) وَ یَأْکُلُ عَزِیزُهَا
ذَلِیلَهَا (۲۳) وَ یَقْهَرُ کَبِیرُهَا صَغِیرَهَا (۲۴) نَعَمٌ مُعَقَّلَةٌ (۲۵)
وَ أُخْرَى مُهْمَلَةٌ (۲۶) قَدْ أَضَلَّتْ عُقُولَهَا (۲۷) وَ رَکِبَتْ
مَجْهُولَهَا (۲۸) سُرُوحُ عَاهَةٍ بِوَادٍ وَعْثٍ (۲۹) لَیْسَ لَهَا رَاعٍ
یُقِیمُهَا (۳۰) وَ لَا مُسِیمٌ یُسِیمُهَا (۳۱) سَلَکَتْ بِهِمُ الدُّنْیَا
طَرِیقَ الْعَمَى (۳۲) وَ أَخَذَتْ بِأَبْصَارِهِمْ عَنْ مَنَارِ الْهُدَى (۳۳)
فَتَاهُوا فِی حَیْرَتِهَا (۳۴) وَ غَرِقُوا فِی نِعْمَتِهَا (۳۵) وَ اتَّخَذُوهَا
رَبّاً (۳۶) فَلَعِبَتْ بِهِمْ وَ لَعِبُوا بِهَا (۳۷) وَ نَسُوا مَا وَرَاءَهَا
(۳۸) رُوَیْداً یُسْفِرُ الظَّلَامُ (۳۹) کَأَنْ قَدْ وَرَدَتِ الْأَظْعَانُ (۴۰)
یُوشِکُ مَنْ أَسْرَعَ أَنْ یَلْحَقَ (۴۱).
وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّ مَنْ کَانَتْ مَطِیَّتُهُ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ
فَإِنَّهُ یُسَارُ بِهِ وَ إِنْ کَانَ وَاقِفاً (۴۲) وَ یَقْطَعُ الْمَسَافَةَ وَ
إِنْ کَانَ مُقِیماً وَادِعاً (۴۳) وَ اعْلَمْ یَقِیناً أَنَّکَ لَنْ تَبْلُغَ
أَمَلَکَ وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَکَ (۴۴) وَ أَنَّکَ فِی سَبِیلِ مَنْ کَانَ
قَبْلَکَ (۴۵) فَخَفِّضْ فِی الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ فِی الْمُکْتَسَبِ (۴۶)
فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إِلَى حَرَبٍ (۴۷) وَ لَیْسَ کُلُّ طَالِبٍ
بِمَرْزُوقٍ (۴۸) وَ لَا کُلُّ مُجْمِلٍ بِمَحْرُومٍ (۴۹) وَ أَکْرِمْ نَفْسَکَ
عَنْ کُلِّ دَنِیَّةٍ وَ إِنْ سَاقَتْکَ إِلَى الرَّغَائِبِ (۵۰) فَإِنَّکَ لَنْ
تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِکَ عِوَضاً (۵۱) وَ لَا تَکُنْ عَبْدَ
غَیْرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّاً (۵۲) وَ مَا خَیْرُ خَیْرٍ لَا یُنَالُ
إِلَّا بِشَرٍّ (۵۳) وَ یُسْرٍ لَا یُنَالُ إِلَّا بِعُسْرٍ (۵۴) وَ إِیَّاکَ أَنْ
تُوجِفَ بِکَ مَطَایَا الطَّمَعِ فَتُورِدَکَ مَنَاهِلَ الْهَلَکَةِ (۵۵) وَ إِنِ
اسْتَطَعْتَ أَلَّا یَکُونَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ اللَّهِ ذُو نِعْمَةٍ فَافْعَلْ
(۵۶) فَإِنَّکَ مُدْرِکٌ قَسْمَکَ وَ آخِذٌ سَهْمَکَ (۵۷) وَ إِنَّ الْیَسِیرَ مِنَ
اللَّهِ سُبْحَانَهُ أَعْظَمُ وَ أَکْرَمُ مِنَ الْکَثِیرِ مِنْ خَلْقِهِ وَ إِنْ
کَانَ کُلٌّ مِنْهُ (۵۸) وَ تَلَافِیکَ مَا فَرَطَ مِنْ صَمْتِکَ أَیْسَرُ مِنْ
إِدْرَاکِکَ مَا فَاتَ مِنْ مَنْطِقِکَ (۵۹) وَ حِفْظُ مَا فِی الْوِعَاءِ بِشَدِّ
الْوِکَاءِ (۶۰) وَ حِفْظُ مَا فِی یَدَیْکَ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ طَلَبِ مَا فِی
یَدَیْ غَیْرِکَ (۶۱) وَ مَرَارَةُ الْیَأْسِ خَیْرٌ مِنَ الطَّلَبِ إِلَى النَّاسِ
(۶۲) وَ الْحِرْفَةُ مَعَ الْعِفَّةِ خَیْرٌ مِنَ الْغِنَى مَعَ الْفُجُورِ (۶۳) وَ
الْمَرْءُ أَحْفَظُ لِسِرِّهِ (۶۴) وَ رُبَّ سَاعٍ فِیمَا یَضُرُّهُ (۶۵) مَنْ
أَکْثَرَ أَهْجَرَ (۶۶) وَ مَنْ تَفَکَّرَ أَبْصَرَ(۶۷).


به سمت فرصت ها بشتاب!
فرزندم!
۱ دور و بر خوبان بگرد تا از آنان شوى
۲ از اهل شر فاصله بگیر، تا از آنان جدا باشى.
۳ مال حرام، بد لقمه اى است
۴ و زشت ترین ظلم، ظلم به ناتوان است... .
۵ خیلى داروها، خودشان دردند و خیلى دردها، دارو و مداوایند.
۶ خیلى وقت ها، یکى که انتظار ندارى ناصح و خیرخواه باشد، نصیحت خوبى مى کند؛
۷ ولى یکى که ناصح حسابش مى کنى، خیانت مى کند.
۸ نکند به آرزوها تکیه کنى که آرزو، سرمایه آدم هاى احمق است.
۹ عقل، حفظ و به خاطر سپردن تجربه هاست
۱۰ و بهترین آنها، تجربه اى است که تو را پندى مى دهد.
۱۱ به سمت فرصت ها بشتاب؛ قبل از این که از دست روند و به اندوه مبدل شوند.
۱۲ این طور نیست که هرکس چیزى مى خواهد، به آن برسد یا آن چه نیست، باز گردد.
۱۳ این که توشه ات را ضایع و آخرتت را خراب کنى، یک جور تبهکارى است.
۱۴ هر کارى، عاقبتى دارد.
۱۵ همین امروز و فرداست که تقدیر تو فرا برسد.
۱۶ بازرگان، در خطر است.
۱۷ خیلى دارایى هاى کم هستند که از دارایى بسیار هم برکت بیشترى دارند.
۱۸ یار و یاور پَست و دوست متهم، فایده اى به حال آدم ندارند.
۱۹ تا روزگار در برابرت رام است و از آن بهره مى برى، آسان بگیر
و به امید چیزهاى بیشتر، خطر نکن.
۲۰ نکند بگذارى مرکب لجاجتت چموشى کند و تو را با خود ببرد.
۲۱ با دوست، خودت را وادار که این گونه باشى:
۲۲ از تو برید، وصل باش.
۲۳ از تو رو گرداند، به او رو کن.
۲۴ با تو بخیل بود، بخشش کن.
۲۵ از تو دور شد، نزدیک برو.
۲۶ با تو تندى کرد، نرم باش.
۲۷ بدى کرد، عذرش را بپذیر.
۲۸ انگار بنده اویى و دوست، ولى نعمت توست.
۲۹ نکند این نرمى و وصل را در حق آن که شایسته نیست، یا جایى غیر جاى خودش، انجام
دهى.
۳۰ با دشمن دوستت، دوست نشو که این، دشمنى در حق دوست است.
۳۱ دوست در هر موردى که با تو مشورت مى کند، خوب یا بد، صادقانه خیر او را بخواه.
۳۲ جرعه جرعه، خشم خود را فرو ده. من شربتى با پایانى این همه شیرین و ته مزه اى
این همه گوارا، ندیده ام.
۳۳ با آن کس که با تو تندى مى کند، نرمى کن که خیلى زود، با تو نرم خواهد شد.
۳۴ نسبت به دشمن، با گذشت و فضیلت رفتار کن
که این، از هر دو نوع پیروزى، شیرین تر است.
۳۵ اگر از دوستت جدا مى شوى، رشته اى از دوستى را بگذار بماند؛ تا اگر روزى خواست،
با همان رشته، به دوستى برگردد.
۳۶ اگر کسى به تو خوش بین است، تو کارى کن تا واقعا خیالش درست از کار درآید.
۳۷ حق دوستت را روى حساب رفاقتى که بینتان است، ضایع نکن.
۳۸ کسى که حقش را ضایع مى کنى، دیگر دوستت حساب نمى شود.
۳۹ نباید به فامیل و خانواده ات، کمتر از آدم هاى دیگر توجه کنى.
۴۰ به کسى علاقه مند نشو که هیچ از تو خوشش نمى آید.
۴۱ جورى نباشد که هر اندازه دلت مى خواهد، دوستى ادامه پیدا کند؛ پیش از آن که
دوستت بخواهد دوستى تان تمام شود.
۴۲ جورى نباشد او در بدى کردن، تواناتر از تو در خوبى کردن باشد.
۴۳ ظلم هر که به تو ظلم مى کند، به نظرت بزرگ نیاید؛
۴۴ چون او دارد به سود تو و به ضرر خودش کار مى کند.
۴۵ پاداش یکى که تو را خوشحال کرده، بدى کردن نیست.

پى نوشت:
قَارِنْ أَهْلَ الْخَیْرِ تَکُنْ مِنْهُمْ (۱) وَ بَایِنْ أَهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ
عَنْهُمْ (۲) بِئْسَ الطَّعَامُ الْحَرَامُ (۳) وَ ظُلْمُ الضَّعِیفِ أَفْحَشُ
الظُّلْمِ (۴)... رُبَّمَا کَانَ الدَّوَاءُ دَاءً وَ الدَّاءُ دَوَاءً (۵) وَ
رُبَّمَا نَصَحَ غَیْرُ النَّاصِحِ (۶) وَ غَشَّ الْمُسْتَنْصَحُ (۷) وَ إِیَّاکَ
وَ الِاتِّکَالَ عَلَى الْمُنَى فَإِنَّهَا بَضَائِعُ النَّوْکَى (۸) وَ الْعَقْلُ
حِفْظُ التَّجَارِبِ (۹) وَ خَیْرُ مَا جَرَّبْتَ مَا وَعَظَکَ (۱۰) بَادِرِ
الْفُرْصَةَ قَبْلَ أَنْ تَکُونَ غُصَّةً (۱۱) لَیْسَ کُلُّ طَالِبٍ یُصِیبُ وَ لَا
کُلُّ غَائِبٍ یَئُوبُ (۱۲) وَ مِنَ الْفَسَادِ إِضَاعَةُ الزَّادِ وَ مَفْسَدَةُ
الْمَعَادِ (۱۳) وَ لِکُلِّ أَمْرٍ عَاقِبَةٌ (۱۴) سَوْفَ یَأْتِیکَ مَا قُدِّرَ
لَکَ (۱۵) التَّاجِرُ مُخَاطِرٌ (۱۶) وَ رُبَّ یَسِیرٍ أَنْمَى مِنْ کَثِیرٍ (۱۷)
لَا خَیْرَ فِی مُعِینٍ مَهِینٍ وَ لَا فِی صَدِیقٍ ظَنِینٍ (۱۸) سَاهِلِ الدَّهْرَ
مَا ذَلَّ لَکَ قَعُودُهُ وَ لَا تُخَاطِرْ بِشَیْءٍ رَجَاءَ أَکْثَرَ مِنْهُ (۱۹)
وَ إِیَّاکَ أَنْ تَجْمَحَ بِکَ مَطِیَّةُ اللَّجَاجِ (۲۰) احْمِلْ نَفْسَکَ مِنْ
أَخِیکَ (۲۱) عِنْدَ صَرْمِهِ عَلَى الصِّلَةِ (۲۲) وَ عِنْدَ صُدُودِهِ عَلَى
اللَّطَفِ وَ الْمُقَارَبَةِ (۲۳) وَ عِنْدَ جُمُودِهِ عَلَى الْبَذْلِ (۲۴) وَ
عِنْدَ تَبَاعُدِهِ عَلَى الدُّنُوِّ (۲۵) وَ عِنْدَ شِدَّتِهِ عَلَى اللِّینِ (۲۶)
وَ عِنْدَ جُرْمِهِ عَلَى الْعُذْرِ (۲۷) حَتَّى کَأَنَّکَ لَهُ عَبْدٌ وَ
کَأَنَّهُ ذُو نِعْمَةٍ عَلَیْکَ (۲۸) وَ إِیَّاکَ أَنْ تَضَعَ ذَلِکَ فِی غَیْرِ
مَوْضِعِهِ أَوْ أَنْ تَفْعَلَهُ بِغَیْرِ أَهْلِهِ (۲۹) لَا تَتَّخِذَنَّ عَدُوَّ
صَدِیقِکَ صَدِیقاً فَتُعَادِیَ صَدِیقَکَ (۳۰) وَ امْحَضْ أَخَاکَ النَّصِیحَةَ
حَسَنَةً کَانَتْ أَوْ قَبِیحَةً (۳۱) وَ تَجَرَّعِ الْغَیْظَ فَإِنِّی لَمْ أَرَ
جُرْعَةً أَحْلَى مِنْهَا عَاقِبَةً وَ لَا أَلَذَّ مَغَبَّةً (۳۲) وَ لِنْ لِمَنْ
غَالَظَکَ فَإِنَّهُ یُوشِکُ أَنْ یَلِینَ لَکَ (۳۳) وَ خُذْ عَلَى عَدُوِّکَ
بِالْفَضْلِ فَإِنَّهُ أَحْلَى الظَّفَرَیْنِ (۳۴) وَ إِنْ أَرَدْتَ قَطِیعَةَ
أَخِیکَ فَاسْتَبْقِ لَهُ مِنْ نَفْسِکَ بَقِیَّةً یَرْجِعُ إِلَیْهَا إِنْ بَدَا
لَهُ ذَلِکَ یَوْماً مَا (۳۵) وَ مَنْ ظَنَّ بِکَ خَیْراً فَصَدِّقْ ظَنَّهُ (۳۶)
وَ لَا تُضِیعَنَّ حَقَّ أَخِیکَ اتِّکَالًا عَلَى مَا بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ (۳۷)
فَإِنَّهُ لَیْسَ لَکَ بِأَخٍ مَنْ أَضَعْتَ حَقَّهُ (۳۸) وَ لَا یَکُنْ أَهْلُکَ
أَشْقَى الْخَلْقِ بِکَ (۳۹) وَ لَا تَرْغَبَنَّ فِیمَنْ زَهِدَ عَنْکَ (۴۰) وَ لَا
یَکُونَنَّ أَخُوکَ أَقْوَى عَلَى قَطِیعَتِکَ مِنْکَ عَلَى صِلَتِهِ (۴۱) وَ لَا
تَکُونَنَّ عَلَى الْإِسَاءَةِ أَقْوَى مِنْکَ عَلَى الْإِحْسَانِ (۴۲) وَ لَا
یَکْبُرَنَّ عَلَیْکَ ظُلْمُ مَنْ ظَلَمَکَ (۴۳) فَإِنَّهُ یَسْعَى فِی مَضَرَّتِهِ
وَ نَفْعِکَ (۴۴) وَ لَیْسَ جَزَاءُ مَنْ سَرَّکَ أَنْ تَسُوءَهُ (۴۵).


دین و دنیایت را به خدا مى سپارم
فرزندم، بدان!
۱ دو جور رزق و روزى داریم؛ یکى آن که تو دنبالش مى روى و یکى آن که مى آید دنبالت؛
مى آید سراغت؛ حتى اگر پى اش نباشى.
۲ چه زشت است روز نیازمندى، خود را کوچک و پست کردن و روز بى نیازى، ظلم و ستم
کردن!
۳ آن چیزى از دنیا واقعاَ مال توست که با آن، جایگاه ابدى ات را آباد کرده باشى.
۴ اگر براى آن چه از دستت رفته، ناله مى کنى،
۵ پس براى هر چه به دستت نرسیده هم ناله بزن.
۶ بگذار وقایع گذشته، دلیل و راهنماى تو در وقایع آینده و نیامده باشد که امور،
همیشه به هم شبیه اند.
۷ از مردمى نباش که موعظه سودى به حالشان ندارد؛
مگر این که سخت توبیخ و آزارشان کنند.
۸ خردمند، از تعلیم، پند مى گیرد،
۹ چهارپایانند که جز با ضرب تازیانه، ادب نمى شوند.
۱۰ امواج اندوه را با شکیبایى جدى و زیبایى یقین، از خود دور کن.
۱۱ هر که اعتدال را کنار بگذارد، منحرف مى شود.
۱۲ دوست خوب، مثل فامیل است.
۱۳ دوست واقعى، در غیاب دوست هم به دوستى اش وفادار است.
۱۴ هوا و هوس، شریک کوردلى اند.
۱۵ خیلى وقت ها، بیگانه اى، از فامیل به آدم نزدیک تر است
۱۶ و خویشاوندى، از بیگانه ها هم دورتر.
۱۷ غریب، آن آدمى است که دوستى ندارد.
۱۸ کسى که از مسیر حق منحرف شود، راهش باریک و دشوار مى شود.
۱۹ کسى که به قدر و ارزش خودش اکتفا کند، ارزش و مقامش باقى مى ماند.
۲۰ مطمئن ترین رشته اى که مى توانى بگیرى، رشته بین تو و خداست.
۲۱ کسى که به تو توجهى ندارد و به کمکت نمى آید، دشمن توست.
۲۲ گاهى که هوس «بیشتر داشتن»، هلاکت مى آورد، نا امیدى و به آرزو نرسیدن، از داشتن
و به دست آوردن، بهتر است.
۲۳ این طور نیست که هر عیب و اشکالى را واضح و روشن بشود دید و هر فرصتى، دوباره به
دست نمى آید.
۲۴ خیلى وقت ها، آدم بینا، راه را اشتباه مى رود و نابینایى به رشد و به مقصد مى
رسد.
۲۵ تا مى توانى، شر را به تأخیر بینداز که هر موقع بخواهى، مى توانى به سمت آن
بشتابى.
۲۶ بریدن از نادان، مثل پیوستن به داناست.
۲۷ آدمى که به روزگار اعتماد کند، روزگار به او خیانت مى کند.
و روزگار، پیش چشم هر که عزیز و بزرگ شود، همان روزگار، او را کوچک و خوار مى کند.
۲۸ این طور نیست که هر تیراندازى، به هدف بزند.
۲۹ وضع و رأى حاکم جامعه که تغییر مى کند، اوضاع و روزگار هم به کلى تغییر مى کند.
۳۰ درباره همسفر، پیش از سفر و درباره همسایه، پیش از خرید خانه، پرس وجو کن.
۳۱ هریک از زیردستانت را به کار معلومى بگمار و همان را از او بخواه؛ تا امور را به
هم واگذار نکنند.
۳۲ خویشانت را احترام کن که پر و بال تو، هنگام اوج اند،
۳۳ و ریشه هاى تواند که روزى به آن برمى گردى،
۳۴ و هنگام رویارویى، دست تواناى تواند.
۳۵ دین و دنیایت را به خدا مى سپارم،
۳۶ و نیکوترین سرنوشت را براى امروز و فردایت و دنیا و آخرتت، از او مى خواهم.

پى نوشت:
وَ اعْلَمْ یَا بُنَیَّ أَنَّ الرِّزْقَ رِزْقَانِ رِزْقٌ تَطْلُبُهُ وَ رِزْقٌ
یَطْلُبُکَ فَإِنْ أَنْتَ لَمْ تَأْتِهِ أَتَاکَ (۱) مَا أَقْبَحَ الْخُضُوعَ
عِنْدَ الْحَاجَةِ وَ الْجَفَاءَ عِنْدَ الْغِنَى (۲) إِنَّمَا لَکَ مِنْ دُنْیَاکَ
مَا أَصْلَحْتَ بِهِ مَثْوَاکَ (۳) وَ إِنْ کُنْتَ جَازِعاً عَلَى مَا تَفَلَّتَ
مِنْ یَدَیْکَ (۴) فَاجْزَعْ عَلَى کُلِّ مَا لَمْ یَصِلْ إِلَیْکَ (۵) اسْتَدِلَّ
عَلَى مَا لَمْ یَکُنْ بِمَا قَدْ کَانَ فَإِنَّ الْأُمُورَ أَشْبَاهٌ (۶) وَ لَا
تَکُونَنَّ مِمَّنْ لَا تَنْفَعُهُ الْعِظَةُ إِلَّا إِذَا بَالَغْتَ فِی
إِیلَامِهِ (۷) فَإِنَّ الْعَاقِلَ یَتَّعِظُ بِالْآدَابِ (۸) وَ الْبَهَائِمَ لَا
تَتَّعِظُ إِلَّا بِالضَّرْبِ (۹) اطْرَحْ عَنْکَ وَارِدَاتِ الْهُمُومِ
بِعَزَائِمِ الصَّبْرِ وَ حُسْنِ الْیَقِینِ (۱۰) مَنْ تَرَکَ الْقَصْدَ جَارَ (۱۱)
وَ الصَّاحِبُ مُنَاسِبٌ (۱۲) وَ الصَّدِیقُ مَنْ صَدَقَ غَیْبُهُ (۱۳) وَ الْهَوَى
شَرِیکُ الْعَمَى (۱۴) وَ رُبَّ بَعِیدٍ أَقْرَبُ مِنْ قَرِیبٍ (۱۵) وَ قَرِیبٍ
أَبْعَدُ مِنْ بَعِیدٍ (۱۶) وَ الْغَرِیبُ مَنْ لَمْ یَکُنْ لَهُ حَبِیبٌ (۱۷) مَنْ
تَعَدَّى الْحَقَّ ضَاقَ مَذْهَبُهُ (۱۸) وَ مَنِ اقْتَصَرَ عَلَى قَدْرِهِ کَانَ
أَبْقَى لَهُ (۱۹) وَ أَوْثَقُ سَبَبٍ أَخَذْتَ بِهِ سَبَبٌ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ
اللَّهِ سُبْحَانَهُ (۲۰) وَ مَنْ لَمْ یُبَالِکَ فَهُوَ عَدُوُّکَ (۲۱) قَدْ
یَکُونُ الْیَأْسُ إِدْرَاکاً إِذَا کَانَ الطَّمَعُ هَلَاکاً (۲۲) لَیْسَ کُلُّ
عَوْرَةٍ تَظْهَرُ وَ لَا کُلُّ فُرْصَةٍ تُصَابُ (۲۳) وَ رُبَّمَا أَخْطَأَ
الْبَصِیرُ قَصْدَهُ وَ أَصَابَ الْأَعْمَى رُشْدَهُ (۲۴) أَخِّرِ الشَّرَّ
فَإِنَّکَ إِذَا شِئْتَ تَعَجَّلْتَهُ (۲۵) وَ قَطِیعَةُ الْجَاهِلِ تَعْدِلُ
صِلَةَ الْعَاقِلِ (۲۶) مَنْ أَمِنَ الزَّمَانَ خَانَهُ وَ مَنْ أَعْظَمَهُ
أَهَانَهُ (۲۷) لَیْسَ کُلُّ مَنْ رَمَى أَصَابَ (۲۸) إِذَا تَغَیَّرَ السُّلْطَانُ
تَغَیَّرَ الزَّمَانُ (۲۹) سَلْ عَنِ الرَّفِیقِ قَبْلَ الطَّرِیقِ وَ عَنِ
الْجَارِ قَبْلَ الدَّارِ (۳۰) وَ اجْعَلْ لِکُلِّ إِنْسَانٍ مِنْ خَدَمِکَ عَمَلًا
تَأْخُذُهُ بِهِ فَإِنَّهُ أَحْرَى أَلَّا یَتَوَاکَلُوا فِی خِدْمَتِکَ (۳۱) وَ
أَکْرِمْ عَشِیرَتَکَ فَإِنَّهُمْ جَنَاحُکَ الَّذِی بِهِ تَطِیرُ (۳۲) وَ أَصْلُکَ
الَّذِی إِلَیْهِ تَصِیرُ (۳۳) وَ یَدُکَ الَّتِی بِهَا تَصُولُ (۳۴) اسْتَوْدِع
اللّه دِینَکَ وَ دُنْیَاکَ (۳۵) وَ اسْأَلْهُ خَیْرَ الْقَضَاءِ لَکَ فِی
الْعَاجِلَةِ وَ الآْجِلَةِ وَ الدُّنْیَا وَ الآْخِرَةِ (۳۶).
 


منابع:
۱. نهج البلاغه، ترجمه فیض السلام.
۲. نهج البلاغه، ترجمه على اصغر فقیهى.
۳. نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدى.
۴. نهج البلاغه، ترجمه عبدالمحمد آیتى.
۵. نهج البلاغه، ترجمه علامه جعفرى.
۶. نهج البلاغه، ترجمه حسین انصاریان.
۷. نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتى.
 

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.