یاران امام حسین(علیه‌السلام) ۱۳۹۵/۰۷/۱۱ - ۲۱۳ بازدید

آیا در شب عاشورا کسى از یاران امام(علیه‌السلام) او را ترک کرد؟ اصلاً تعداد یاران امام(علیه‌السلام) در صحنه نبرد عاشورا چند نفر بودند؟

این سؤال دو بخش دارد که باید جداگانه به آنها پرداخت.

بخش یکم. وفادارى یاران

منابع تاریخى هنگام ذکر وقایع شب عاشورا، این نکته را متذکر شده اند که هنگام درخواست امام(علیه‌السلام) از اصحاب و خویشان خود مبنى بر ترک او و واگذاشتنش در مقابل دشمن، آنان بالاتفاق با سخنان حماسى و شورانگیز خویش مراتب جانفشانى خود در رکاب امام(علیه‌السلام) را یادآور شده و هیچ کدام حاضر به ترک او نشدند. در اینجا بود که امام(علیه‌السلام) جمله معروف خود را فرمود: «... فانى لا اعلم اصحابا اولى و لا خیرا من اصحابى و لااهل بیت ابرّ و لا اوصل من اهل بیتى»[ وقعة الطف، ص 197 و نیز ر.ک: طبقات ابن سعد، ج 5، ص 99؛ تاریخ طبرى، ج 5، ص 418؛ شیخ مفید، الارشاد، ص 442.]؛ «من یارانى برتر و بهتر از یاران خود نمى شناسم و همین طور خاندانى را نیکوکارتر و مفیدتر به صله رحم از خاندان خود نمى دانم».
از سوى دیگر در همین منابع از پراکنده شدن تعداد زیادى از یاران امام(علیه‌السلام) در منزل زَباله و هنگام شنیدن خبر شهادت برادر رضاعى آن حضرت (عبدالله بن یقطر) خبر مى دهند! پس از شنیدن خبرهاى ناامیدکننده، امام حسین(علیه‌السلام) طى نوشته اى ضمن اعلان خبر شهادت مسلم، هانى و عبدالله چنین فرموده بود: «... و قد خذلتنا شیعتنا فمن احبّ منکم الانصراف فلینصرف لیس علیه منا ذمام»[ وقعة الطف، ص 166.]؛ «شیعیان ما، خوارمان کردند! پس هر کس که دوست دارد، ما را ترک کند، چنین کند که ما بیعت خود را از شما برداشتیم».
در این هنگام بود که گروه گروه سپاهیان آن حضرت(علیه‌السلام) جدا شدند و در پایان تعداد اندکى با سیدالشهدا(علیه‌السلام) ماندند که این تعداد عمدتا همان هایى بودند که از مدینه با آن حضرت حرکت کرده بودند!
کسانى که امام(علیه‌السلام) را ترک کردند، اعرابى بودند که به خیال آنکه امام(علیه‌السلام) به شهرى آرام و آماده اطاعت مى رود و در آنجا حکومت خود را به راه مى اندازد، به دنبال آن حضرت به راه افتاده بودند.[ همان.] البته چنین جدایى طبیعى مى نمود.
در منابع معتبر از این منزل به بعد، سخنى از ترک یاران نیست؛ اما در نوشته هاى متأخّر، گزارشى از کتابى غیرمعتبر و مجهول به نام نورالعیون نقل شده که در آن از قول جناب سکینه دختر امام حسین علیهاالسلام سخن از ترک دسته جمعى سپاه به صورت دسته هاى ده تایى و بیست تایى به میان آمده است که در پایان نفرین سکینه را به دنبال دارد![ اکسیرالعبادات فى اسرار الشهادات، ج 2، ص 182.]
این روایت ضعیف و متأخّر نمى تواند در برابر آن همه گزارش هاى معتبر با ذکر سلسله اسناد مقاومت نماید؛ به ویژه آنکه این گزارش جعلى با سخنان اصحاب و خاندان امام(علیه‌السلام) در شب عاشورا و نیز عبارت مشهور آن حضرت در مدح آنان تنافى دارد.

بخش دوّم. تعداد یاران

منابع مختلف تعداد یاران امام(علیه‌السلام) در روز عاشورا متفاوت ذکر کرده اند.[ از اینجا تا پایان این پرسش، همه منابع را به نقل از کتاب «تاریخ امام حسین(علیه‌السلام) » ج 3، ص 242ـ250 نقل مى کنیم. این کتاب عظیم که تاکنون پنج جلد آن توسط انتشارات آموزش و پرورش به چاپ رسیده است، حاوى عبارات کتب عاشورانگارى از آغاز تا دوره معاصر درباره وقایع مختلف مربوط به امام(علیه‌السلام) است.] برخى مانند طبرى این تعداد را نزدیک صد نفر دانسته اند که در میان آنها پنج نفر از فرزندان امام على(علیه‌السلام)، شانزده نفر از بنى هاشم و تعدادى دیگر از قبایل مختلف دیده مى شود.[ تاریخ طبرى، ج 5، ص 393.]
برخى مانند ابن شهر آشوب این تعداد را 82 نفر ذکر کرده اند.[ المناقب، ج 4، ص 98.]
ابن نما از بزرگان شیعه در قرن ششم و هفتم، اصحاب امام(علیه‌السلام) را صد پیاده و
45 سواره مى داند.[ مثیرالاحزان، ص 27 و 28.] همین تعداد از سوى سبط ابن جوزى نیز مورد تأیید قرار گرفته است.[ تذکرة الخواص، ص 143.] روایتى از امام باقر(علیه‌السلام) نیز ـ که در جوامع روایى شیعه نقل شده ـ این قول را تأیید مى کند.[ بحارالانوار، ج 45، ص 4.]
عجیب تر از همه قول مسعودى است که تا هنگام نزول امام(علیه‌السلام) در کربلا، تعداد یاران آن حضرت(علیه‌السلام) را پانصد سواره و صد پیاده ذکر مى کند.[ مروج الذهب، ج 3، ص 70.]
اما قول مشهور ـ که هم اکنون نیز داراى شهرت است ـ آن است که تعداد یاران امام(علیه‌السلام) در کربلا 72 نفر بودند که به 32 سواره و چهل پیاده تقسیم مى شدند[ انساب الاشراف، ج 3، ص 187؛ دینورى، الاخبار الطوال، ص 254؛ ابن اعثم، الفتوح، ج 5، ص 183؛ بحارالانوار، ج 45، ص 4؛ فتّال نیشابورى، روضة الواعظین، ص 158 و ... .].[ براى آگاهى از نام هاى شهدا ر.ک:
1. بحارالانوار، ج 101، ص 269ـ274 زیارت ناحیه مقدسه که در آن اسامى تک تک شهدا آمده و بر آنها درود فرستاده شده است.
2. سماوى، شیخ محمد، ابصارالحسین فى انصار الحسین(علیه‌السلام)، که در آن نام 113 تن از یاران امام حسین(علیه‌السلام) و شرح حال آنها ذکر شده است.
3. فضیل بن زبیر، و تسمیة من قتل مع الحسین علیه السلام من اهله و اولاده و شیعته، که در مجلّه «تراثنا» شماره 2، سال 1406 ق چاپ شده است.]

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.