چگونگی و فلسفه غسل میت ۱۳۹۳/۰۵/۲۹ - ۵۹۵۲ بازدید

چگونگی و فلسفه غسل میت

واجب است جسد مسلمان طبق آداب و شرایط خاصی غسل داده شود که به آن غسل میت می گویند. وجوب غسل میت و چگونگی آن در روایات متعددی از ائمه معصومین علیهم السلام توضیح داده شده است. شیخ حر عاملی در کتاب شریف وسائل الشیعه ، که بهترین روایات از نظر سندی را جمع آوری نموده است ، در سی چهار باب ، صد ها روایت از ائمه معصومین علیهم السلام را در مورد ، غسل میت و آداب و شرایط آن جمع آوری نموده است. چگونگی غسل میت مثل غسل جنابت است لکن واجب است میّت سه غسل داده شود اول با آب سدر سپس با آب کافور و بعد از آن با آب خالص.
حکمت غسل میت:
در مورد فلسفه این حکم الهی این نکته قابل ذکر است که ،فلسفه قسمتى از احکام فرعى اسلام براى ماروشن نیست؛ ولى با گذشت زمان و تکامل عقل بشر و پیشرفت علوم، فلسفه قسمت هاى مهمى روشن شده و در آینده نیز ممکن است اسرار قسمت هاى دیگر واضح و روشن گردد. در برخی از روایات حکمت های ظاهری و باطنی برای این امر شمارش شده است.
الف. طهارت روحی و معنوی میت:
همان گونه که در فلسفه طهارت گوشزد کردیم حکمت اصلی غسل و وضو ، طهارت معنوی و باطنی است. از نـظر اسلام مرگ پایان زندگى نیست، بلکه دروازه اى نسبت به جهان و زندگى دیگر و نزول در جوار رحمت الهى است، از این جهت دستور مى دهد که بایستى مردگان را تطهیر نمود و با لباسى ساده و پاک به خاک سپارند. این عمل رمز بقاى حیات حقیقى و امتداد زندگى معنوی و طهارت روح و باطن وی باشد.
امام رضا (ع) در روایتی بعد از اینکه طهارت را حکمت اصلی غسل میت معرفی می کند به بهداشت ظاهری به عنوان یکی دیگر از حکمت های غسل میت اشاره می فرمایند : « عِلَّةُ غُسْلِ الْمَیِّتِ أَنَّهُ یُغَسَّلُ لِأَنَّهُ یُطَهَّرُ- وَ یُنَظَّفُ مِنْ أَدْنَاسِ أَمْرَاضِهِ- وَ مَا أَصَابَهُ مِنْ صُنُوفِ عِلَلِهِ ؛ علت غسل دادن میت این است که بدین وسیله طاهر شده و از آلودگی های امراض و آنچه در هنگام بیماری به او رسیده پاکیزه می گردد».
این روایت نشان می دهد که یکی از حکمت های اصلی غسل میت تاثیر معنوی آن بر روح میت است. روحی که به لقاء فرشتگان و اهل آخرت ملحق می شود، از این رو امام رضا در ادامه می فرماید: «لِأَنَّهُ یَلْقَى الْمَلَائِکَةَ وَ یُبَاشِرُ أَهْلَ الْآخِرَةِ- فَیُسْتَحَبُّ إِذَا وَرَدَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ لَقِیَ أَهْلَ الطَّهَارَةِ وَ یُمَاسُّونَهُ وَ یُمَاسُّهُمْ- أَنْ یَکُونَ طَاهِراً نَظِیفاً مُوَجَّهاً بِهِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- لِیُطْلَبَ (وَجْهُهُ وَ لِیُشَفَّعَ) لَهُ؛، چه آن که انسان بعد از مرگ با فرشتگان و اهل آخرت ملاقات می کند لذا شایسته است وقتی بر خدای عزوجل و اهل طهارت وارد می گردد و آنها وی را مس نموده و او نیز با آنها تماس پیدا می کند طاهر و نظیف بوده و به واسطه طهارت توجه و التفات به حق عزوجل نماید و از حضرتش خواسته خود را خواسته و بخواهد که شفاعت شفعاء را درحق او بپذیرد».
ب. بهداشت و نظافت ظاهری از آلودگی ها
البته ، طهارت و تمیزی ظاهری نیز در روایت تصریح شده است. به هر حال مرگ عموما به خاطر برخی امراض و عفونت هایی است که در بدن شخص باقی می ماند و می تواند منشا مفاسد بهداشتی نیز باشد، خصوصا اینکه بعد از مرگ سیستم دفاعی بدن هم از کار می افتد و جسد را به منبع میکروب ها و عفونت ها تبدیل می کند. شستشو با سدر و کافور و آب خالص ، از نظر بهداشت ظاهری نقش ضد عفونی کنندگی برای جسد و امنیت محیط زیست از میکروب ها و عفونت های احتمالی را نیز دارد.
ج. خروج منی از میت
نکته دیگری که در روایت رضوی و روایات متعدد دیگری تذکر داده شده است و کیفیت دقیق آن بر ما معلوم نیست این نکته است که حضرت در ادامه حکمت ها می فرمایند: « وَ عِلَّةٌ أُخْرَى أَنَّهُ یَخْرُجُ مِنْهُ الْمَنِیُّ الَّذِی مِنْهُ خُلِقَ فَیُجْنِبُ فَیَکُونُ غُسْلُهُ لَهُ؛ حکمت دیگر غسل میت به خاطر این است که همان منی که منشا خلقت شخص مرده بوده است از جسد او خارج می شود و جنب شده و غسل بر او واجب می گردد».
د. احترام به اموات مسلمین و تاثیر روانی آن بر بازماندگان
یکى از اسرار و حکمت های غسل میت این است که تمام اقـوام و مـلـل همان طور که احترام زنده را لازم مى دانند، براى مردگان نیز احترام خاصى قائل مى شوند. گـرچه اسلام بسیارى از تشریفات ملل و اقوام گذشته را درباره مردگان که جنبه خرافى داشته حـذف کرده، ولى احترام ساده و بى آلایش را به صورت غسل و کفن و دفن براى مردگان لازم مى داند، از این رو غسل میت و سایر تشریفات مردگان، یک نوع احترام بى آلایش نسبت به مردگان است. بـه عـبـارت دیـگر: اسلام براى انسان ارزشى فوق العاده قائل است و ارزش او را باوسایل و بیانات گـوناگون بالا برده، حتى این موضوع شامل حال پس از مرگ هم مى شود. از نظر قوانین اسلام هیچ کس مجاز نیست به مرده مسلمانى و حتى به قبر او اهانت کند. مـوضـوع غسل و کفن و دفن مردگان نیز یک نوع احترام به مقام انسان است، احترامى که جنبه خرافى ندارد. ضمن اینکه باید توجه داشت ، با غسل میت ، از آنجا که ظاهر جسد از آلودگی ها تمیز و پاک می شود و جلوه ای روحانی و معنوی پیدا می کند ، تصویری خوشایند در ذهن بازماندگان مومن در ذهن ایجاد می شود که نوعی تعظیم فرد مسلم و مومن است.
ه. تقدیس روح الهی در انسان
در روایات و احکام شرعی تاکید شده است ، حتی غسل میت برای جنینی که چهار ماه آن تمام شده ، جاری می شود. «عَنْ أَبی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السِّقْطُ إِذَا تَمَّ لَهُ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ غُسِّلَ؛ جنین سقط شده اگر چهار ماه داشته باشد غسل داده می شود». این زمانی است که روح الهی در جنین دمیده می شود و به عنوان یک انسان ، خلق می گردد. این امر اشاره ای به این نکته لطیف است که انسانیت بشر و طهارت انسان ، به واسطه وجود روح الهی در این کالبد مادی است. انسان اگر از مقتضای استعدادهای الهی که در او به ودیعه نهاده شده است فاصله بگیرد، کالبد حیوانی خواهد بود که هیچ ارزشی ندارد.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
فلسفه اینکه میت را باید سه غسل داد چیست
پرسمان
سلام علیکم، درپاسخ این سوال توجه به چند نکته حایز اهمیت است:۱. فلسفه غسل میت فلسفه قسمتى از احکام فرعى اسلام براى ماروشن نیست ; ولى با گذشت زمان و تکامل عقل بشر و پیشرفت علوم , فلسفه قسمتهاى مهمى روشن شده و در آینده نیز ممکن است اسرار قسمتهاى دیگر واضح و روشن گردد . دربـاره مطلب مورد سؤال مى توان گفت : یکى از اسرار لزوم غسل میت این است که تمام اقـوام و مـلـل همان طور که احترام زنده را لازم مى دانند , براى مردگان نیزاحترام خاصى قائل مى شوند . گـرچه اسلام بسیارى از تشریفات ملل و اقوام گذشته را درباره مردگان که جنبه خرافى داشته حـذف کرده , ولى احترام ساده و بى آلایش را به صورت غسل و کفن و دفن براى مردگان لازم مى داند ; روى این حساب , موضوع غسل میت و سایر تشریفات مردگان , یک نوع احترام بى آلایش نسبت به مردگان است . بـه عـبـارت دیـگر : اسلام براى انسان ارزشى فوق العاده قائل است و ارزش او را باوسایل و بیانات گـوناگون بالا برده , حتى این موضوع شامل حال پس از مرگ هم مى شود و از نظر قوانین اسلام هیچ کس مجاز نیست به مرده مسلمانى اهانت کند , حتى نمى تواند به قبر او نیز اهانت نماید . مـوضـوع غسل و کفن و دفن مردگان نیز یک نوع احترام به مقام انسان است ; احترامى که جنبه خرافى ندارد. علاوه بـر ایـن , چـون از نـظر اسلام مرگ پایان زندگى نیست , بلکه دروازه اى نسبت به جهان و زندگى دیگر و نزول در جوار رحمت الهى است , از این جهت دستور مى دهد که بایستى مردگان را نظیف و پاکیزه کنند و با لباسى ساده و پاک به خاک سپارند تااین عمل رمز بقاى حیات حقیقى و امتداد زندگى باشد . امام رضا (ع) فرمود: «علت غسل دادن میت این است که بدین وسیله طاهر و نظیف شده و از آلودگی های امراض و آن چه در هنگام بیماری به او رسیده پاکیزه می گردد، چه آن که انسان بعد از مرگ با فرشتگان و اهل آخرت ملاقات می کند لذا مستحب است وقتی بر خدای عزوجل و اهل طهارت وارد می گردد و آنها وی را مس نموده و او نیز با آنها تماس پیدا می کند طاهر و نظیف بوده و به واسطه طهارت توجه و التفات به حق عزوجل نماید و از حضرتش خواسته خود را خواسته و بخواهد که شفاعت شفعاء را درحق او بپذیرد» (علل الشرایع، شیخ صدوق، ترجمه محمد جواد ذهنی، ص ۹۴۳، ح ۳). و علت غسل کردن غاسل یا کسی که میت را لمس نموده آن است که از میت هنگام غسل بسا ذراتی به او ترشح نموده و به جسدش اصابت کرده لذا برای تطهیر از آن ذرات غسل نماید، چه آن که انسان وقتی روح از بدنش خارج شد و میت شد، بیشتر آلودگی ها و قذارات ناشی از بیماری و غیر آن در وی باقی می ماند و لذا او را تطهیر نموده و کسی هم که با او تماس پیدا می کند خود را باید تطهیر نماید. در روایت دیگری که از امام محمد باقر (ع) است آن حضرت یکی از علت های غسل میت را چنین فرموده است: «مرده را غسل می دهند چون او با فرشتگان ملاقات می کند، باید طاهر باشد و همچنین غسل دهنده نیز چون با مؤمنین ملاقات می کند لازم است غسل کند تا با طهارت با ایشان مواجه شود» (همان، ص ۹۴۳، ح ۲). از این روایات می توان فهمید غسل دادن میت و نیز غسل مس میت هم جنبه مادی و ظاهری دارد و هم جنبه معنوی. جنبه ظاهری این است که میت را با غسل دادن از انواع آلودگی ها پاک و تنظیف می نمایند. همچنین غسل دهنده باید غسل کند تا خودش از آلودگی های ناشی از تماس با میت پاک نماید و جنبه معنوی آن این است که با غسل، میت را در مواجهه با ملائک و لقای خداوند تطهیر می نمایند و نیز غسال هم با غسل مس میت از طهارت روح و آمادگی لازم برای روبرو شدن با مؤمنین برخوردار خواهد شد. بعلاوه این که غسل میت هم تکریم میت است و هم دور باشی است نسبت به دیگران تا این که از آلوگی ها و میکروب ها به دور باشند و با احتیاط و حساسیت بیشتری با این امور برخورد نمایند.۲. کفن میتاز دیدگاه اسلام حتی اهمیت کفن کردن مرده به اندازه اهمیت لباس پوشیدن است و در دفن مرده هم دین اسلام اصول اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی را به طور کامل مراعات کرده است. جسد را در دو پارچه تمیز می پیچند و پس از آن در یک پارچه سراسری قرار می دهند و پارچه سراسری را از بالا و پایین می بندند تا بدن در پارچه متلاشی شود. پارچه ای که به عنوان کفن انتخاب می شوند سفید است زیرا رنگ سفید خاصیت فرار دهنده میکروب ها را دارد و اگر میکروب بخواهد از بدن خارج شود وقتی به پارچه سفید می رسد، به جای خودش بر می گردد. چند سال قبل در مصر وبا پیدا شد. ارسال مراسلات پستی به اروپا ممنوع شد. یکی از دانشمندان پاریس اعلام کرد که اگر پاکت ها سفید باشد اشکال پیش نمی آید و آلودگی به بار نمی آید. مستحب است مرده را در زمینی که تا حال در آن کاری انجام نشده دفن کنند تا نیروی میکروب کشی خاک آن بیشتر باشد. . قبر باید عمیق باشد تا به آسانی ورود و خروج حشرات صورت نگیرد. اگر قبر عمیق نباشد حشرات درون قبر به بیرون می آیند و آلودگی ایجاد می کنند و حشرات بیرونی به درون قبر می روند و آلودگی بیرون می آورند. . برای این که حشرات داخل قبر نتوانند بیرون بیایند مستحب است روی خاک قبر آب بپاشند تا سوراخ ها مسدود شود و علاوه بر این آب پاشی باعث می شود که گرد و غبار به وجود نیاید و در نتیجه مردم از طریق تنفس مبتلا به بیماری نمی شوند. بنابراین فلسفه آب پاشیدن می تواند همین باشد که خاک قبر محکم شود و حشرات نتوانند به داخل قبر نفوذ کنند و یا از داخل قبر به بیرون بیایند. قبرها همه مرتب و منظم و رو به یک جهت هستند تا علاوه بر رعایت نظم، زمین کمتری اشغال و آلوده شود. . قانون قبرسازی در اسلام چنین است که اول زمین را به اندازه قامت انسان می کنند. پس از آن در انتهای گودال رو به قبله به موازات قبر، قسمتی از خاک را بر می دارند تا مرده را کاملا در آنجا قرار بدهند و با چند خشت جانب حفر شده را مسدود می سازند تا آن مقدار زمین که در برابر جسد است سفت و محکم شود و زمین سست برابر سخت ترین اعضا یعنی پشت و ستون فقرات، قرار بگیرد و در این حال بدن فقط از یک طرف با زمین سست سر و کار دارد آن هم طرفی که کاملا مسدود و پوشیده شده است. بهتر است دو قطعه چوب تر هم با میت همراه بکنند. در درجه اول از خرما باشد چوب خرما اسانسی دارد که حشرات از آن گریزانند. در درجه دوم چوب انار است. در چوب درختان و به خصوص خرما و انار موادی وجود دارد که در برابر تاریکی محفوظ می ماند و این دستور یک نوع ضد عفونی کردن فضای قبر است. قبر را با همان خاکی که از قبر بیرون آورده اند پر می کنند و همین مستحب است چون این خاک احتمال آلودگی ندارد و دست نخورده است. داخل قبر را سفید کردن و قیراندود کردن ممنوع است و بدن باید با خاک در تماس باشد نه با موادی که آتش دیده و قدرت دفاعی خود را از دست داده است. نبش قبر ممنوع است چون احتمال آلودگی زیاد است جز در موارد ضروری. باید مرده پاک و تمیز در قبر دفن شود و اگر پس از غسل ها و کفن کردن، جایی از بدن یا کفن آلوده شود باید شستشو داده شود. کسی که با بدن مرده تماس دارد باید خودش هم غسل مس میت بکند تا خطر آلودگی برطرف شود. از آنچه گذشت معلوم شد که فلسفه پاشیدن آب روی قبر مرده مسدود ساختن سوراخ ها و سفت کردن خاک است و فلسفه گذاشتن چوب تر این است که میکروب های بدن مرده توسط حشرات به جاهای دیگر برده نشود چون حشرات از اسانس موجود در خرما می گریزند و وقتی که میکروب های مفید بدن مرده بر میکروب های مضر غلبه یافتند از آن به بعد، خطر برطرف می گردد V}( اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، ج ۱۱، دکتر پاک نژاد، ص ۳۱ - ۴۲ و نیز در جلد دوم این کتاب در زمینه این مسائل بحث کرده است).پاسخ به پرسشهاى مذهبى، مکارم شیرازى - ناصر و جعفر سبحانى به نقل از سایت تبیان

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.