چگونگی و فلسفه غسل میت ۱۳۹۳/۵/۲۹ - ۱۸۳۰ بازدید

واجب است جسد مسلمان طبق آداب و شرایط خاصی غسل داده شود که به آن غسل میت می گویند. وجوب غسل میت و چگونگی آن در روایات متعددی از ائمه معصومین علیهم السلام توضیح داده شده است. شیخ حر عاملی در کتاب شریف وسائل الشیعه ، که بهترین روایات از نظر سندی را جمع آوری نموده است ، در سی چهار باب ، صد ها روایت از ائمه معصومین علیهم السلام را در مورد ، غسل میت و آداب و شرایط آن جمع آوری نموده است.
چگونگی غسل میت مثل غسل جنابت است لکن واجب است میّت سه غسل داده شود اول با آب سدر سپس با آب کافور و بعد از آن با آب خالص.
حکمت غسل میت:

واجب است جسد مسلمان طبق آداب و شرایط خاصی غسل داده شود که به آن غسل میت می گویند. وجوب غسل میت و چگونگی آن در روایات متعددی از ائمه معصومین علیهم السلام توضیح داده شده است. شیخ حر عاملی در کتاب شریف وسائل الشیعه ، که بهترین روایات از نظر سندی را جمع آوری نموده است ، در سی چهار باب ، صد ها روایت از ائمه معصومین علیهم السلام را در مورد ، غسل میت و آداب و شرایط آن جمع آوری نموده است.
چگونگی غسل میت مثل غسل جنابت است لکن واجب است میّت سه غسل داده شود اول با آب سدر سپس با آب کافور و بعد از آن با آب خالص.
حکمت غسل میت:
در مورد فلسفه این حکم الهی این نکته قابل ذکر است که ،فلسفه قسمتى از احکام فرعى اسلام براى ماروشن نیست؛ ولى با گذشت زمان و تکامل عقل بشر و پیشرفت علوم، فلسفه قسمت هاى مهمى روشن شده و در آینده نیز ممکن است اسرار قسمت هاى دیگر واضح و روشن گردد. در برخی از روایات حکمت های ظاهری و باطنی برای این امر شمارش شده است.
الف. طهارت روحی و معنوی میت:
همان گونه که در فلسفه طهارت گوشزد کردیم حکمت اصلی غسل و وضو ، طهارت معنوی و باطنی است. از نـظر اسلام مرگ پایان زندگى نیست، بلکه دروازه اى نسبت به جهان و زندگى دیگر و نزول در جوار رحمت الهى است، از این جهت دستور مى دهد که بایستى مردگان را تطهیر نمود و با لباسى ساده و پاک به خاک سپارند. این عمل رمز بقاى حیات حقیقى و امتداد زندگى معنوی و طهارت روح و باطن وی باشد.
امام رضا (ع) در روایتی بعد از اینکه طهارت را حکمت اصلی غسل میت معرفی می کند به بهداشت ظاهری به عنوان یکی دیگر از حکمت های غسل میت اشاره می فرمایند : « عِلَّةُ غُسْلِ الْمَیِّتِ أَنَّهُ یُغَسَّلُ لِأَنَّهُ یُطَهَّرُ- وَ یُنَظَّفُ مِنْ أَدْنَاسِ أَمْرَاضِهِ- وَ مَا أَصَابَهُ مِنْ صُنُوفِ عِلَلِهِ ؛ علت غسل دادن میت این است که بدین وسیله طاهر شده و از آلودگی های امراض و آنچه در هنگام بیماری به او رسیده پاکیزه می گردد».
این روایت نشان می دهد که یکی از حکمت های اصلی غسل میت تاثیر معنوی آن بر روح میت است. روحی که به لقاء فرشتگان و اهل آخرت ملحق می شود، از این رو امام رضا در ادامه می فرماید: «لِأَنَّهُ یَلْقَى الْمَلَائِکَةَ وَ یُبَاشِرُ أَهْلَ الْآخِرَةِ- فَیُسْتَحَبُّ إِذَا وَرَدَ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ لَقِیَ أَهْلَ الطَّهَارَةِ وَ یُمَاسُّونَهُ وَ یُمَاسُّهُمْ- أَنْ یَکُونَ طَاهِراً نَظِیفاً مُوَجَّهاً بِهِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- لِیُطْلَبَ (وَجْهُهُ وَ لِیُشَفَّعَ) لَهُ؛، چه آن که انسان بعد از مرگ با فرشتگان و اهل آخرت ملاقات می کند لذا شایسته است وقتی بر خدای عزوجل و اهل طهارت وارد می گردد و آنها وی را مس نموده و او نیز با آنها تماس پیدا می کند طاهر و نظیف بوده و به واسطه طهارت توجه و التفات به حق عزوجل نماید و از حضرتش خواسته خود را خواسته و بخواهد که شفاعت شفعاء را درحق او بپذیرد».
ب. بهداشت و نظافت ظاهری از آلودگی ها
البته ، طهارت و تمیزی ظاهری نیز در روایت تصریح شده است. به هر حال مرگ عموما به خاطر برخی امراض و عفونت هایی است که در بدن شخص باقی می ماند و می تواند منشا مفاسد بهداشتی نیز باشد، خصوصا اینکه بعد از مرگ سیستم دفاعی بدن هم از کار می افتد و جسد را به منبع میکروب ها و عفونت ها تبدیل می کند. شستشو با سدر و کافور و آب خالص ، از نظر بهداشت ظاهری نقش ضد عفونی کنندگی برای جسد و امنیت محیط زیست از میکروب ها و عفونت های احتمالی را نیز دارد.
ج. خروج منی از میت
نکته دیگری که در روایت رضوی و روایات متعدد دیگری تذکر داده شده است و کیفیت دقیق آن بر ما معلوم نیست این نکته است که حضرت در ادامه حکمت ها می فرمایند: « وَ عِلَّةٌ أُخْرَى أَنَّهُ یَخْرُجُ مِنْهُ الْمَنِیُّ الَّذِی مِنْهُ خُلِقَ فَیُجْنِبُ فَیَکُونُ غُسْلُهُ لَهُ؛ حکمت دیگر غسل میت به خاطر این است که همان منی که منشا خلقت شخص مرده بوده است از جسد او خارج می شود و جنب شده و غسل بر او واجب می گردد».
د. احترام به اموات مسلمین و تاثیر روانی آن بر بازماندگان
یکى از اسرار و حکمت های غسل میت این است که تمام اقـوام و مـلـل همان طور که احترام زنده را لازم مى دانند، براى مردگان نیز احترام خاصى قائل مى شوند. گـرچه اسلام بسیارى از تشریفات ملل و اقوام گذشته را درباره مردگان که جنبه خرافى داشته حـذف کرده، ولى احترام ساده و بى آلایش را به صورت غسل و کفن و دفن براى مردگان لازم مى داند، از این رو غسل میت و سایر تشریفات مردگان، یک نوع احترام بى آلایش نسبت به مردگان است. بـه عـبـارت دیـگر: اسلام براى انسان ارزشى فوق العاده قائل است و ارزش او را باوسایل و بیانات گـوناگون بالا برده، حتى این موضوع شامل حال پس از مرگ هم مى شود. از نظر قوانین اسلام هیچ کس مجاز نیست به مرده مسلمانى و حتى به قبر او اهانت کند. مـوضـوع غسل و کفن و دفن مردگان نیز یک نوع احترام به مقام انسان است، احترامى که جنبه خرافى ندارد. ضمن اینکه باید توجه داشت ، با غسل میت ، از آنجا که ظاهر جسد از آلودگی ها تمیز و پاک می شود و جلوه ای روحانی و معنوی پیدا می کند ، تصویری خوشایند در ذهن بازماندگان مومن در ذهن ایجاد می شود که نوعی تعظیم فرد مسلم و مومن است.
ه. تقدیس روح الهی در انسان
در روایات و احکام شرعی تاکید شده است ، حتی غسل میت برای جنینی که چهار ماه آن تمام شده ، جاری می شود. «عَنْ أَبی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: السِّقْطُ إِذَا تَمَّ لَهُ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ غُسِّلَ؛ جنین سقط شده اگر چهار ماه داشته باشد غسل داده می شود». این زمانی است که روح الهی در جنین دمیده می شود و به عنوان یک انسان ، خلق می گردد. این امر اشاره ای به این نکته لطیف است که انسانیت بشر و طهارت انسان ، به واسطه وجود روح الهی در این کالبد مادی است. انسان اگر از مقتضای استعدادهای الهی که در او به ودیعه نهاده شده است فاصله بگیرد، کالبد حیوانی خواهد بود که هیچ ارزشی ندارد.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
فلسفه اینکه میت را باید سه غسل داد چیست
پرسمان
درپاسخ اين سوال توجه به چند نكته حايز اهميت است:1. فلسفه غسل ميت فلسفه قسمتى از احكام فرعى اسلام براى ماروشن نيست ; ولى با گذشت زمان و تكامل عقل بشر و پيشرفت علوم , فلسفه قسمتهاى مهمى روشن شده و در آينده نيز ممكن است اسرار قسمتهاى ديگر واضح و روشن گردد . دربـاره مطلب مورد سؤال مى توان گفت : يكى از اسرار لزوم غسل ميت اين است كه تمام اقـوام و مـلـل همان طور كه احترام زنده را لازم مى دانند , براى مردگان نيزاحترام خاصى قائل مى شوند . گـرچه اسلام بسيارى از تشريفات ملل و اقوام گذشته را درباره مردگان كه جنبه خرافى داشته حـذف كرده , ولى احترام ساده و بى آلايش را به صورت غسل و كفن و دفن براى مردگان لازم مى داند ; روى اين حساب , موضوع غسل ميت و ساير تشريفات مردگان , يك نوع احترام بى آلايش نسبت به مردگان است . بـه عـبـارت ديـگر : اسلام براى انسان ارزشى فوق العاده قائل است و ارزش او را باوسايل و بيانات گـوناگون بالا برده , حتى اين موضوع شامل حال پس از مرگ هم مى شود و از نظر قوانين اسلام هيچ كس مجاز نيست به مرده مسلمانى اهانت كند , حتى نمى تواند به قبر او نيز اهانت نمايد . مـوضـوع غسل و كفن و دفن مردگان نيز يك نوع احترام به مقام انسان است ; احترامى كه جنبه خرافى ندارد. علاوه بـر ايـن , چـون از نـظر اسلام مرگ پايان زندگى نيست , بلكه دروازه اى نسبت به جهان و زندگى ديگر و نزول در جوار رحمت الهى است , از اين جهت دستور مى دهد كه بايستى مردگان را نظيف و پاكيزه كنند و با لباسى ساده و پاك به خاك سپارند تااين عمل رمز بقاى حيات حقيقى و امتداد زندگى باشد . امام رضا (ع) فرمود: «علت غسل دادن ميت اين است كه بدين وسيله طاهر و نظيف شده و از آلودگي هاي امراض و آن چه در هنگام بيماري به او رسيده پاكيزه مي گردد، چه آن كه انسان بعد از مرگ با فرشتگان و اهل آخرت ملاقات مي كند لذا مستحب است وقتي بر خداي عزوجل و اهل طهارت وارد مي گردد و آنها وي را مس نموده و او نيز با آنها تماس پيدا مي كند طاهر و نظيف بوده و به واسطه طهارت توجه و التفات به حق عزوجل نمايد و از حضرتش خواسته خود را خواسته و بخواهد كه شفاعت شفعاء را درحق او بپذيرد» (علل الشرايع، شيخ صدوق، ترجمه محمد جواد ذهني، ص 943، ح 3). و علت غسل كردن غاسل يا كسي كه ميت را لمس نموده آن است كه از ميت هنگام غسل بسا ذراتي به او ترشح نموده و به جسدش اصابت كرده لذا براي تطهير از آن ذرات غسل نمايد، چه آن كه انسان وقتي روح از بدنش خارج شد و ميت شد، بيشتر آلودگي ها و قذارات ناشي از بيماري و غير آن در وي باقي مي ماند و لذا او را تطهير نموده و كسي هم كه با او تماس پيدا مي كند خود را بايد تطهير نمايد. در روايت ديگري كه از امام محمد باقر (ع) است آن حضرت يكي از علت هاي غسل ميت را چنين فرموده است: «مرده را غسل مي دهند چون او با فرشتگان ملاقات مي كند، بايد طاهر باشد و همچنين غسل دهنده نيز چون با مؤمنين ملاقات مي كند لازم است غسل كند تا با طهارت با ايشان مواجه شود» (همان، ص 943، ح 2). از اين روايات مي توان فهميد غسل دادن ميت و نيز غسل مس ميت هم جنبه مادي و ظاهري دارد و هم جنبه معنوي. جنبه ظاهري اين است كه ميت را با غسل دادن از انواع آلودگي ها پاك و تنظيف مي نمايند. همچنين غسل دهنده بايد غسل كند تا خودش از آلودگي هاي ناشي از تماس با ميت پاك نمايد و جنبه معنوي آن اين است كه با غسل، ميت را در مواجهه با ملائك و لقاي خداوند تطهير مي نمايند و نيز غسال هم با غسل مس ميت از طهارت روح و آمادگي لازم براي روبرو شدن با مؤمنين برخوردار خواهد شد. بعلاوه اين كه غسل ميت هم تكريم ميت است و هم دور باشي است نسبت به ديگران تا اين كه از آلوگي ها و ميكروب ها به دور باشند و با احتياط و حساسيت بيشتري با اين امور برخورد نمايند.2. كفن ميتاز ديدگاه اسلام حتي اهميت كفن كردن مرده به اندازه اهميت لباس پوشيدن است و در دفن مرده هم دين اسلام اصول اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي را به طور كامل مراعات كرده است. جسد را در دو پارچه تميز مي پيچند و پس از آن در يك پارچه سراسري قرار مي دهند و پارچه سراسري را از بالا و پايين مي بندند تا بدن در پارچه متلاشي شود. پارچه اي كه به عنوان كفن انتخاب مي شوند سفيد است زيرا رنگ سفيد خاصيت فرار دهنده ميكروب ها را دارد و اگر ميكروب بخواهد از بدن خارج شود وقتي به پارچه سفيد مي رسد، به جاي خودش بر مي گردد. چند سال قبل در مصر وبا پيدا شد. ارسال مراسلات پستي به اروپا ممنوع شد. يكي از دانشمندان پاريس اعلام كرد كه اگر پاكت ها سفيد باشد اشكال پيش نمي آيد و آلودگي به بار نمي آيد. مستحب است مرده را در زميني كه تا حال در آن كاري انجام نشده دفن كنند تا نيروي ميكروب كشي خاك آن بيشتر باشد. . قبر بايد عميق باشد تا به آساني ورود و خروج حشرات صورت نگيرد. اگر قبر عميق نباشد حشرات درون قبر به بيرون مي آيند و آلودگي ايجاد مي كنند و حشرات بيروني به درون قبر مي روند و آلودگي بيرون مي آورند. . براي اين كه حشرات داخل قبر نتوانند بيرون بيايند مستحب است روي خاك قبر آب بپاشند تا سوراخ ها مسدود شود و علاوه بر اين آب پاشي باعث مي شود كه گرد و غبار به وجود نيايد و در نتيجه مردم از طريق تنفس مبتلا به بيماري نمي شوند. بنابراين فلسفه آب پاشيدن مي تواند همين باشد كه خاك قبر محكم شود و حشرات نتوانند به داخل قبر نفوذ كنند و يا از داخل قبر به بيرون بيايند. قبرها همه مرتب و منظم و رو به يك جهت هستند تا علاوه بر رعايت نظم، زمين كمتري اشغال و آلوده شود. . قانون قبرسازي در اسلام چنين است كه اول زمين را به اندازه قامت انسان مي كنند. پس از آن در انتهاي گودال رو به قبله به موازات قبر، قسمتي از خاك را بر مي دارند تا مرده را كاملا در آنجا قرار بدهند و با چند خشت جانب حفر شده را مسدود مي سازند تا آن مقدار زمين كه در برابر جسد است سفت و محكم شود و زمين سست برابر سخت ترين اعضا يعني پشت و ستون فقرات، قرار بگيرد و در اين حال بدن فقط از يك طرف با زمين سست سر و كار دارد آن هم طرفي كه كاملا مسدود و پوشيده شده است. بهتر است دو قطعه چوب تر هم با ميت همراه بكنند. در درجه اول از خرما باشد چوب خرما اسانسي دارد كه حشرات از آن گريزانند. در درجه دوم چوب انار است. در چوب درختان و به خصوص خرما و انار موادي وجود دارد كه در برابر تاريكي محفوظ مي ماند و اين دستور يك نوع ضد عفوني كردن فضاي قبر است. قبر را با همان خاكي كه از قبر بيرون آورده اند پر مي كنند و همين مستحب است چون اين خاك احتمال آلودگي ندارد و دست نخورده است. داخل قبر را سفيد كردن و قيراندود كردن ممنوع است و بدن بايد با خاك در تماس باشد نه با موادي كه آتش ديده و قدرت دفاعي خود را از دست داده است. نبش قبر ممنوع است چون احتمال آلودگي زياد است جز در موارد ضروري. بايد مرده پاك و تميز در قبر دفن شود و اگر پس از غسل ها و كفن كردن، جايي از بدن يا كفن آلوده شود بايد شستشو داده شود. كسي كه با بدن مرده تماس دارد بايد خودش هم غسل مس ميت بكند تا خطر آلودگي برطرف شود. از آنچه گذشت معلوم شد كه فلسفه پاشيدن آب روي قبر مرده مسدود ساختن سوراخ ها و سفت كردن خاك است و فلسفه گذاشتن چوب تر اين است كه ميكروب هاي بدن مرده توسط حشرات به جاهاي ديگر برده نشود چون حشرات از اسانس موجود در خرما مي گريزند و وقتي كه ميكروب هاي مفيد بدن مرده بر ميكروب هاي مضر غلبه يافتند از آن به بعد، خطر برطرف مي گردد V}( اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج 11، دكتر پاك نژاد، ص 31 - 42 و نيز در جلد دوم اين كتاب در زمينه اين مسائل بحث كرده است).پاسخ به پرسشهاى مذهبى، مكارم شيرازى - ناصر و جعفر سبحانى به نقل از سايت تبيان

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.