کریم الثقلین( ویژگی امام حسن در قرآن) ۱۳۹۱/۸/۹ - ۳۷ بازدید

چکیده
از آنجا که پیامبر توصیه به تمسک به ثقلین نموده است، بر این شدیم که نگاهی به کرم کریم اهل بیت علیه السلام با توجه به قرآن کریم داشته باشیم.
چکیده
از آنجا که پیامبر توصیه به تمسک به ثقلین نموده است، بر این شدیم که نگاهی به کرم کریم اهل بیت علیه السلام با توجه به قرآن کریم داشته باشیم.
که در آخر به این نتیجه رسیدیم که کریم مهمان نواز، با تقوا، نجات دهنده جامعه است و از سخن و اعمال بیهوده مطهر است که دعایش مستجاب و دوستی با او واجب است.
کلید واژه: قرآن کریم،امام حسن، مناقب

تعریف لغوی
هر گاه انسان با واژه«کرم» وصف شود در آن صورت اسمى است براى اخلاق و افعال پسندیده اى که از انسان ظاهر میشود و واژه «کریم» تا وقتى که آن اخلاق و رفتار ظاهر نشود گفته نمیشود.( مفردات ج۴ ص۱۲)
صفت کرم و بخشندگى مثل صفت جوانمردى است جز اینکه جوانمردى و حریت در خوبیهاى کوچک و بزرگ هر دو بکار می رود ولى«کرم» گفته نمیشود مگر در نیکى ها و محاسن بزرگ .(همان)

افراد کریم در قرآن
آیه اول
« وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ وَ جَاءَهُمْ رَسُولٌ کَرِیم ؛ما پیش از اینها قوم فرعون را آزمودیم و رسول بزرگوارى به سراغشان آمد»(دخان/۱۷)
در تعقیب آیات۱۴ الی ۱۶ که سخن از سرکشى مشرکان عرب و عدم تسلیم آنها در مقابل حق مى گوید،این آیه به نمونه اى از امم پیشین که آنها نیز همین مسیر را طى کردند و سرانجام به عذابى دردناک و شکستى فاحش مبتلا شدند، اشاره مى کند، تا هم تسلى خاطرى باشد براى مؤمنان و هم تحدیدى براى منکران لجوج و آن داستان موسى و فرعون است، مى فرماید:" ما قبل از اینها قوم فرعون را آزمودیم" (وَ لَقَدْ فَتَنَّا قَبْلَهُمْ قَوْمَ فِرْعَوْنَ). در این هنگام رسول بزرگوارى به سراغ آنها آمد" (و جاءهم رسول کریم). (تفسیر نمونه، ج ۲۱، ص: ۱۶۸)
منظور از « فتنّا»احتمالا آزاد سازى مردم و ترک بهره کشى و تحقیر توسط فرعونیان(تفسیر نور ج۱۰ ص۴۹۴) است و خداوند در این آیه موسی را به این دلیل کریم می خواند. " کریم" از نظر خلق و خوى،" کریم" از نظر ارزش و بزرگوارى در پیشگاه حق، و" کریم" از نظر اصل و نسب. (پیشین.)

آیه دوم


« إِنَّ أَکْرَمَکمُ ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَئکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیر؛گرامى ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست خداوند دانا و آگاه است » (حجرات/۱۳)
در آیه ۱۳ سوره حجرات ترکیبی از دو کلمه تقوا و کریم بودن دیده می شود.از این ترکیب نکات زیر برداشت می شود:
۱- راه کریم شدن در نزد خداوند، داشتن تقوا است؛ پیامبر- صلّى اللَّه علیه و آله- می فرماید : من سرّه أن یکون أکرم النّاس فلیتّق اللَّه.( تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب به نقل از أنوار التنزیل ج۲ ص۴۱۱)
۲- کسی که صفت کریم بودن را در خود تقویت کند، تقوا نیز در وی تقویت می گردد؛ به عبارت دیگر هر کس کریم است با تقوا هم هست؛ پیامبر- صلّى اللَّه علیه و آله- می فرماید : یا أیّها النّاس، إنّما النّاس رجلان: رجل مؤمن تقیّ کریم على اللَّه، و فاجر شقیّ هیّن على اللَّه.)همان(
۳- کرم و بخشش باید مثل تقوا مخفیانه باشد؛(از آنجا که تقوا یک صفت روحانى و باطنى است که قبل از هر چیز باید در قلب و جان انسان مستقر شود، و ممکن است مدعیان بسیار داشته باشد و متصفان کم، در آخر آیه مى افزاید:" خداوند دانا و آگاه است" (إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ))

آیه سوم


در سوره ذاریات آیه ۲۴ می خوانیم: «حَدِیثُ ضَیْفِ إِبْراهِیمَ الْمُکْرَمِینَ» که این میهمانان در پیشگاه پروردگار محترم بودند. (مجمع البیان فى تفسیر القرآن ج۲۳ص۳۱۲)
از مجاهد نقل شده است که ابراهیم این فرشتگان را احترام کرده بود، آنان را در جایگاهى رفیع نشانده، خویشتن بخدمت آنان می پرداخت، زیرا میهمان افراد محترم همیشه محترم خواهد بود، و ابراهیم از همه مردم عصر خود بزرگوارتر و جوانمردتر بود (همان)و صفت کریم به خاطر احتراماتى است که ابراهیم براى آنها قائل شد.(نمونه ج۲۲ص۳۴۴)

آیه چهارم

«إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیم؛که این (قرآن) کلام فرستاده بزرگوارى است [جبرئیل امین ]» (تکویر/۱۹)
در این آیه و آیات بعد پنج وصف براى «جبرئیل» پیک وحى خدا بیان شده، که در حقیقت اوصافى است که براى هر فرستاده جامع الشرائط لازم است.
نخست توصیف او به «کریم» بودن که اشاره به ارزش وجودى اوست.(نمونه ج۵ص۴۲۳)
آمدن این صفت قبل از صفات دیگر نشان دهنده این است که یک فرستاده و جانشین باید قبل از همه چیز کریم باشد. آری خداوند کریم، قرآن کریم را با فرشته ای کریم بر پیامبری کریم فرستاد.

مناقب کریم اهل بیت در قرآن

آیه تطهیر و کریم اهل بیت

« إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً؛ خداوند فقط مى خواهد پلیدى و گناه را از شما اهل بیت ع دور کند و کاملا شما را پاک سازد»
تعبیر" اهل البیت" به اتفاق همه علماى اسلام و مفسران، اشاره به اهل بیت پیامبر ص است، و این چیزى است که از ظاهر خود آیه نیز فهمیده مى شود، چرا که" بیت" گرچه به صورت مطلق در اینجا ذکر شد، اما به قرینه آیات قبل و بعد، منظور از آن، بیت و خانه پیامبر ص است.(تفسیر نمونه ج۱۷ ص۲۴۹)
جمله" یرید" اشاره به اراده تکوینى پروردگار است، و گرنه اراده تشریعى، و به تعبیر دیگر لزوم پاک نگاهداشتن خویش، انحصارى به خاندان پیامبر ص ندارد، و همه مردم بدون استثناء به حکم شرع موظفند از هر گونه گناه و پلیدى پاک باشند.(همان) تعبیر به" انما" که معمولا براى حصر است، دلیل بر این است که این موهبت ویژه خاندان پیامبر (ص)است.(همان)
بعضى از مفسران آیه را شامل همه خاندان پیامبر اعم از مردان و همسران او دانسته اند.از سوى دیگر روایات بسیار زیادى که در منابع اهل سنت و شیعه وارد شده شمول همه خاندان پیامبر (ص) را نفى مى کند و مى گوید: «مخاطب در آیه فوق منحصرا پنج نفرند: پیامبر ص، على ع و فاطمه ع و حسن ع و حسین ع.»
در مجمع البیان جلد۲۰ صفحه ۱۱۱ می خوانیم:
«ابو حمزه ثمالى در تفسیرش گوید: حدیث کرد مرا حوشب از ام سلمه گوید، فاطمه علیها سلام نزد پیغمبر (ص) آمده و حریره اى براى آن حضرت آورد، پیامبر فرمود شوهرت و دو پسرت را بخوان، پس فاطمه آنها را آورده و از آن حریره خوردند آن گاه پیغمبر کساء خیبرى را بر سر آنان انداخته و گفت : «اللّهم هؤلاء اهل بیتى و عترتى فاذهب عنهم الرجس و طهّرهم تطهیرا؛بار خدایا اینان خاندان و خویشان منند، پس از ایشان پلیدى را ببر و ایشان را پاک کن پاک کردنى».ام سلمه گوید: پس گفتم یا رسول اللَّه و من با ایشانم، فرمود تو بخیر و سعادتى.»
همچنین ایشان در مأثوراتی که نقل می کند از حاکم حسکانی نیز می نویسد:
« و خبر داد ما را سید ابو الحمد گفت حدیث کرد ما را ابو القاسم حسکانى گفت حدیث کرد ما را از ابى بکر سبیعى گفت حدیث کرد ما را ابو عروه هراتى گفت حدیث کرد ما را ابن مصفّا گفت حدیث کرد ما را عبد الرحیم بن واقد از ایّوب بن سیار از محمد بن منکدر از جابر گفت این آیه نازل شد بر پیغمبر (ص) در حالى که در خانه نبود مگر فاطمه و حسن و حسین و على علیهم السلام، إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ پس پیغمبر (ص) گفت: اللّهمّ هؤلاء اهل بیتى و عترتى ...»
پس به اعتراف عامه و خاصه ایشان یکی از پنج تن است که مطهّر شده از رجس است که اگر کریم نباشد نقض تطهیر است.

آیه مباهله و آن حضرت

«فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبین ؛ هر گاه بعد از علم و دانشى که (در باره مسیح) به تو رسیده، (باز) کسانى با تو به محاجّه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود آن گاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم »(آل عمران/۶۱)
به اعتراف عامه و خاصه فقط او و حضرت امام حسین (ع) مراد پروردگار از کلمه «أبنائنا» درآیه شریفه مباهله است.(رک:جامع البیان ج۳ص۴۰۸،سنن الترمذی ج۵ص۳۰۲،الدر المنثور ج۲ص۳۹و التبیان ج۲ص۴۸۴،الخصال للصدوق ص۵۷۶ و...)
او کسی است که در مباهله با نصاری ثابت شد که آنقدر نزد خدا کریم و گرامی است «که اگر دست به دعا بردارد اراده او به امری وابسته است که« إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُون ».»(زینت عرش خدا ص۱۴)

آیه مودت و آن حضرت

از نظر روایات شیعه و سنى اتفاق دارند که این آیه درباره اهل بیت( ع) نازل شده و طبق این آیه مودت و دوستی آنان را واجب و دشمنى با آنان را حرام میدانند .(رک: صحیح بخارى جزء ۶ در تفسیر این آیه، صحیح مسلم جزء ۵ در تفسیر این آیه، صحیح ترمذى جلد ۲ صفحه ۳۰۸،، فضائل ابن حنبل حدیث ۲۶۳، فرائد السمطین باب ۲۶ از سمط ثانى حدیث ۴۲۵ و...)
«ابو حمزه ثمالى از سدى نقل کرده منظور از «اقتراف حسنه» در این آیه دوست داشتن آل محمد (ص) است.»
«و از طریق صحیح از حسن بن على (ع) روایت شده که براى مردم خطبه خواند و ضمن خطبه خود فرمود: من از آن خاندان هستم که خداوند مودّت و دوستى آنان را بر هر مسلمانى واجب کرده میفرماید: «قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى ، وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً» بجا آوردن حسنه عبارتست از محبت ما اهل بیت» (این خطبه را حضرت پس از شهادت پدرش امیر المؤمنین (ع) براى مردم ایراد فرموده اند، و نیز در تفاسیر اهل سنّت اقتراف حسنه محبت اهل بیت معرفى شده است {تفسیر کشاف و الدر المنثور} )
«اسماعیل بن عبد الخالق از حضرت صادق (ع) روایت میکند که فرمودند این آیه درباره ما اهل بیت و اصحاب کساء نازل شده است»
آیاتی دیگری نیز هست که به همین اکتفا می کنیم.

نتیجه:
با مطالب مذکور، شخص کریم که امام حسن (ع) یک نمونه والای آن است، از صفات زیر برخوردار است:
۱- نیکی و محاسن بزرگ را انجام می دهد که از کثرت کرم بعضی از آن اعمال ظاهر می شود.
۲- او کسی است که باعث نجات جامعه از فقر، کفر و تاریکی می شود و آنها را به عزت و استقلال می رساند.
۳- او گرامی ترین فرد نزد خداست که صفت تقوا با وجود او عجین شده است.
۴- بسیار مهمان نواز است و خوش برخورد وخوش مشرب؛ به گونه ای که نه تنها فرشته های رحمت، بلکه فرشته های عذاب هم به او هدیه می دهند.
۵- اوست که پلیدی و رجس در درونش راهی ندارد و با آنها بیگانه است. و هیچ عمل باطلی انجام نمی دهد که باعث حبط آن شود. زیرا خدا او را مطهّر نموده.
۶- چنین شخصی را نه تنها باید گرامی داشت بلکه دوستی او واجب است و اگر خدا این دوستی را واجب نموده نشان عصمت اوست. و محبت او انسان را از ظلمات به نور می کشاند.

منابع:
۱- قرآن کریم، ترجمه آیت الله مکارم شیرازی
۲- المفردات فی غریب القرآن ،راغب اصفهانى حسین بن محمد، ترجمه خسروى حسینى سید غلامرضا ،انتشارات مرتضوى ، تهران ، ۱۳۷۵ ، چ دوم
۳- تفسیر نمونه ،مکارم شیرازى ناصر، دار الکتب الإسلامیة، تهران ،۱۳۷۴،چ اول
۴- تفسیر نور،قرائتى محسن ، مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن ،تهران ، ۱۳۸۳،چ یازدهم
۵- تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، قمى مشهدى محمد بن محمدرضا،سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى ،تهران ، ۱۳۶۸،چ اول
۶- زینت عرش خدا نور چشم خاتم انبیا امام حسن مجتبی،خراسانی وحید،مدرسة الامام باقر العلوم،قم،۱۳۸۹،چ اول
۷- مجمع البیان فى تفسیر القرآن ،طبرسى فضل بن حسن ، ترجمه مترجمان ، انتشارات فراهانى ،تهران، ۱۳۶۰، چ اول


نام نویسنده:


حمید حسینی زاده


ایمیل:


hammud۶۸@gmail.com

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.